Yerleşme ve Devletleşme Sürecinde Selçuklu Türkiyesi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. I. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde 1207 yılında önemli bir Akdeniz limanı olan Antalya fethedilmiş, şehirde Venedikli tüccarlara düşük gümrük vergisi ve serbest ticaret ayrıcalıkları tanıyan ilk ticari antlaşmalar yapılmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda Selçuklu hükümdarlarının dış ticaret politikaları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Ülkeyi dış dünyaya kapatarak içe dönük bir ekonomi modeli uyguladıkları
   • B) Uluslararası ticareti canlandırmak için stratejik liman fetihleri ve ticari imtiyazları birlikte kullandıkları
   • C) Deniz ticaretini tamamen terk edip yalnızca kara kervan yollarına odaklandıkları
   • D) Avrupalı devletlerle her türlü diplomatik ve ekonomik teması yasakladıkları
   • E) Gümrük vergilerini sürekli yükselterek yabancı tüccarları ülkeden uzaklaştırdıkları

2. Karamanoğlu Mehmet Bey 1277 yılında yayımladığı ünlü fermanında; "Bugünden sonra hiç kimse divanda, dergâhta, bargâhta, mecliste ve meydanda Türkçeden başka dil kullanmayacaktır." hükmünü koymuştur. Karamanoğlu Mehmet Bey'in bu kararı almasındaki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Moğol ve Fars kültürünün etkisine karşı milli kimliği ve Türkçeyi devlet dili haline getirmek
   • B) Arap alfabesinin kullanımını tamamen yasaklamak
   • C) Bizans İmparatorluğu ile olan diplomatik yazışmaları kolaylaştırmak
   • D) Anadolu'daki tüm medreselerde dini eğitimi sonlandırmak
   • E) İpek Yolu üzerindeki gayrimüslim tüccarları sınır dışı etmek

3. Türkiye Selçuklu Devleti'nde ordu; Hassa ordusu, ikta askerleri (sipahiler), bağlı beylik ve devlet kuvvetleri, Türkmen birlikleri ve donanmadan oluşmaktaydı. Bu askeri teşkilatlanma modeli göz önüne alındığında Selçuklu ordusu hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

   • A) Ordunun yalnızca gayrimüslim paralı askerlerden teşkil edildiği
   • B) Farklı kaynaklardan beslenen, düzenli ve eyalet kuvvetlerini bir arada barındıran esnek bir yapıya sahip olduğu
   • C) Donanmanın ordunun en kalabalık ve baskın unsurunu oluşturduğu
   • D) Savaş zamanında Türkmenlerden hiçbir şekilde askeri destek alınmadığı
   • E) İkta sisteminin askeri alana hiçbir katkı sağlamadığı

4. 13. yüzyılda Anadolu'da Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Yûnus Emre, Hacı Bektâş-ı Velî ve Ahi Evran gibi mutasavvıf ve düşünürlerin öğretileri toplumun her kesiminde geniş yankı bulmuştur. Özellikle Moğol istilasının yarattığı yıkım ortamında bu şahsiyetlerin Anadolu halkı üzerindeki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Toplumsal dayanışma, manevi direnç ve hoşgörü kültürünü diri tutmaları
   • B) Yalnızca askeri birlikler kurarak Moğollara karşı savaşa katılmaları
   • C) Latince ve Grekçe eserleri Türkçeye tercüme ederek Rönesans'ı başlatmaları
   • D) Merkeziyetçi mutlak krallık fikrini halka aşılamaları
   • E) Anadolu'daki ticari faaliyetleri tamamen tasfiye etmeleri

5. Türkiye Selçukluları'nda devlete ait arazileri kaydeden, iktaların dağıtımını organize eden ve fermanlara sultanın tuğrasını çeken divan üyesine "Pervaneci" denirdi. Pervanecilik makamının doğrudan ilişkili olduğu iki temel alan aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • A) Dış politika ve deniz ticareti
   • B) Toprak yönetimi ve idari bürokrasi
   • C) Şeri hukuk ve din eğitimi
   • D) Ordu komutanlığı ve sınır muhafızlığı
   • E) Madencilik ve darphane denetimi

6. Erzurum ve çevresinde kurulan Saltuklular, bölgede Kale Camii, Tepsi Minare ve Üç Kümbetler gibi önemli mimari eserler inşa etmişlerdir. Ayrıca Gürcü Krallığı'nın güneye doğru ilerlemesini durdurarak Doğu Anadolu'nun savunmasında kritik rol oynamışlardır. Buna göre Saltuklular ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi vurgulanabilir?

   • A) Hem kültürel imar faaliyetlerinde bulunup hem de bölgenin jeopolitik güvenliğini sağladıkları
   • B) Anadolu Türk siyasi birliğini kuran ilk beylik oldukları
   • C) Ege ve Akdeniz'de kurdukları donanma ile denizcilikte öncülük ettikleri
   • D) Moğol istilasını Doğu Anadolu sınırlarında kesin olarak durdurdukları
   • E) Anadolu'daki ilk yazılı kanunnameleri hazırladıkları

7. Türkiye Selçukluları'nda halk; şehirliler, köylüler ve konargöçerler olmak üzere üç temel gruptan oluşmaktaydı. Köylüler çiftçilikle, şehirliler zanaat ve ticaretle uğraşırken, konargöçerler hayvancılık yapmakta ve sınır boylarında (uçlarda) gaza akınlarına katılmaktaydı. Bu toplumsal ve ekonomik yapı değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

   • A) Toplumsal tabakaların mesleki ve yaşayış biçimlerine göre şekillendiğine
   • B) Konargöçerlerin hem askeri hem de hayvansal üretim işlevi gördüğüne
   • C) Avrupa'daki gibi katı, doğuştan gelen ayrıcalıklı sınıfsal ve soyluluk ayrımının bulunmadığına
   • D) Ülke ekonomisinin tarım, hayvancılık ve ticarete dayalı çok yönlü bir nitelik taşıdığına
   • E) Şehirli nüfusun devlet idaresinde hiçbir hukuki ve idari hakka sahip olmadığına

8. Türkiye Selçuklu Devleti'nde hükümdar çocukları olan şehzadeler (melikler), eyaletlere yönetici olarak gönderilirken yanlarına "atabey" adı verilen tecrübeli devlet adamları ve komutanlar verilirdi. Bu uygulamanın devlete sağladığı en temel katkı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Meliklerin taht kavgalarına girişmesini tamamen olanaksız kılmak
   • B) Şehzadelerin devlet yönetimi ve askeri konularda deneyim kazanmasını sağlamak
   • C) Merkezi yönetimin taşradaki tüm yetkilerini yerel halka devretmek
   • D) Komşu devletlerle savaş yapılmasını kalıcı olarak engellemek
   • E) Vergi gelirlerinin tamamını şehzadelerin şahsi tasarrufuna bırakmak

9. I. Haçlı Seferi sırasında başkenti İznik'i kaybeden Türkiye Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan, başkenti Konya'ya taşımış ve Haçlılara karşı yıpratma savaşı taktiği uygulayarak su kuyularını tahrip etmiş, geçiş yollarını pusuya düşürmüştür. I. Kılıç Arslan'ın bu stratejik kararları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Devletin varlığını korumak adına jeopolitik ve taktiksel geri çekilmeler yaptığı
   • B) Anadolu'daki tüm Türk topraklarını Bizans yönetimine devrettiği
   • C) Haçlılarla anlaşarak Kudüs'ü doğrudan Haçlılara teslim ettiği
   • D) Batı yönündeki tüm askeri hedeflerden ebediyen vazgeçtiği
   • E) Moğol tehlikesine karşı Haçlı ordularıyla askeri ittifak kurduğu

10. Anadolu'ya yönelik ilk Selçuklu akınları Büyük Selçuklu Devleti döneminde Çağrı Bey tarafından 1015-1021 yılları arasında keşif amacıyla yapılmış, ardından 1048 Pasinler Savaşı ile Bizans ve Gürcü kuvvetleri mağlup edilmiştir. Bu ilk akınların ve Pasinler Savaşı'nın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Haçlı ordularını Akdeniz kıyılarında durdurmak
    • B) Anadolu'nun yerleşmeye uygunluğunu belirlemek ve Bizans'ın savunma direncini kırmak
    • C) Karadeniz ticaret yollarını doğrudan İlhanlıların kontrolüne bırakmak
    • D) Anadolu Türk siyasi birliğini tek bir merkez altında toplamak
    • E) Abbasi halifesini Bizans baskısından kurtararak Bağdat'a yerleştirmek

11. 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilen Türkiye Selçuklu Devleti, İlhanlılara vergi ödeyen bağımlı bir devlet haline gelmiş, sultanlar Moğollar tarafından atanır olmuştur. Bu otorite boşluğu ortamında Anadolu'nun farklı bölgelerinde birçok Türkmen beyliği (II. Dönem Türk Beylikleri) kurulmuştur. Buna göre Kösedağ Savaşı'nın Anadolu üzerindeki en belirgin siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Anadolu'da Türk nüfusunun tamamen yok olması
    • B) Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'da eski sınırlarına yeniden ulaşması
    • C) Türk siyasi birliğinin parçalanması ve beylikler döneminin yeniden başlaması
    • D) Anadolu'da ticaret yollarının tamamen güvenli hale gelmesi
    • E) İslamiyet'in Anadolu'daki yayılışının ebediyen sona ermesi

12. 1240 yılında meydana gelen Baba İshak (Babailer) İsyanı, Türkiye Selçuklu Devleti'ni askeri ve siyasi açıdan derin bir bunalıma sürüklemiş, devlet bu isyanı bastırmakta büyük güçlük çekmiştir. Bu zafiyeti yakından takip eden Moğol İlhanlı Devleti ise kısa süre sonra 1243'te Anadolu'ya girerek Kösedağ Savaşı'nı başlatmıştır. Bu tarihsel süreç incelendiğinde çıkarılabilecek en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İç sorunlar ve otorite boşlukları, dış müdahalelere ve istilalara ortam hazırlamıştır.
    • B) Moğollar, Anadolu'daki Türk beylikleriyle birleşerek Selçuklulara saldırmıştır.
    • C) Baba İshak İsyanı sonucunda Selçuklu Devleti tamamen yıkılmıştır.
    • D) Türkiye Selçukluları isyandan sonra Haçlılar ile askeri savunma paktı imzalamıştır.
    • E) İsyanın bastırılmasıyla birlikte Selçuklu merkezi otoritesi tarihin en güçlü seviyesine ulaşmıştır.

13. Türkiye Selçukluları döneminde esnaf ve zanaatkârların dayanışmasını sağlayan Ahilik teşkilatı, yalnızca mesleki eğitim vermekle kalmamış; aynı zamanda ahlaki terbiye, fiyat denetimi (narh sistemi), kalite standardı ve gerektiğinde şehir savunmasında güvenlik görevleri de üstlenmiştir. Buna göre Ahilik teşkilatının toplumsal yapıdaki etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    • A) Üretici ile tüketici arasındaki dengeyi ve tüketici haklarını koruduğu
    • B) Sosyo-ekonomik hayatın düzenlenmesinde oto-kontrol mekanizması oluşturduğu
    • C) Toplumda usta-çırak ilişkisiyle nitelikli insan gücü yetiştirdiği
    • D) Yalnızca yabancı tüccarların ticari faaliyetlerini destekleyen bir yapı olduğu
    • E) Toplumsal dayanışma, adalet ve ahlak anlayışını pekiştirdiği

14. 1081 yılında İzmir'de bir beylik kuran Çaka Bey, oluşturduğu 40 parçalık donanma ile Bizans'ı denizden kuşatmayı planlamış ve bu amaçla Peçenekler ve Türkiye Selçukluları ile ortak ittifak arayışına girmiştir. Çaka Bey'in bu faaliyetleri doğrultusunda ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Haçlı Seferleri'nin tamamen deniz yoluyla yapılmasına neden olduğu
    • B) Türk tarihinde ilk düzenli denizcilik faaliyetini başlatıp stratejik hedefler güttüğü
    • C) Bizans İmparatorluğu'nun başkentini tamamen ele geçirerek imparatorluğa son verdiği
    • D) Ege Denizi'nde Venedik ve Ceneviz ticaret kolonilerini tümüyle tasfiye ettiği
    • E) Anadolu'da ilk kez kılıç hakkı politikasını yürürlüğe koyduğu

15. Anadolu'da kurulan I. Dönem Türk Beyliklerinden Danişmentliler Tokat Niksar'da Yağıbasan Medresesi'ni kurmuş, Mengücekliler Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nı inşa etmiş, Artuklular ise Hasankeyf ve Malabadi Köprüleri gibi anıtsal bayındırlık eserleri bırakmıştır. Bu eserler ve faaliyetler göz önüne alındığında ilk Türk beyliklerinin Anadolu'daki temel rolü aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Anadolu'yu imar ederek Türk-İslam kültür ve medeniyetinin kalıcı hale gelmesini sağlamak
    • B) Bizans İmparatorluğu ile daimi diplomatik ittifaklar kurmak
    • C) Merkeziyetçi devlet yapısını tüm İslam dünyasına yaymak
    • D) Moğol istilasına karşı ortak bir İslam savunma paktı oluşturmak
    • E) Göçebe yaşam tarzını tek yaşam biçimi olarak korumaya çalışmak

16. Türkiye Selçuklu Devleti'nde uygulanan ikta sisteminde, mülkiyeti devlete ait olan arazilerin vergi gelirleri hizmet karşılığı komutanlara ve devlet adamlarına bırakılmış; bu kişiler topladıkları gelirle belirli sayıda atlı asker (cebelü) beslemekle yükümlü kılınmıştır. Buna göre ikta sisteminin Selçuklu Devleti'ne sağladığı faydalar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

    • A) Hazineye yük olmadan savaşa hazır daimi bir süvari ordusu oluşturulması
    • B) Tarımsal üretimde sürekliliğin ve denetimin sağlanması
    • C) Taşrada asayiş ve devlet otoritesinin korunması
    • D) Toprak mülkiyetinin şahıslara geçerek bağımsız soylu sınıfının doğması
    • E) Vergilerin düzenli toplanmasıyla mali işleyişin kolaylaşması

17. I. Alaeddin Keykubad döneminde Alanya (Kandelor) ve Sinop fethedilerek buralarda tersaneler kurulmuş, ayrıca Kırım'daki önemli ticaret limanı Suğdak'a deniz aşırı bir sefer düzenlenmiştir. Bu fetih hareketleri ve denizcilik girişimleri birlikte değerlendirildiğinde Türkiye Selçukluları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Karasal orduların önemini yitirdiği ve yalnızca donanmaya ağırlık verildiği
    • B) Anadolu siyasi birliğinin tamamen güvence altına alındığı
    • C) Karadeniz ve Akdeniz'deki deniz ticaret yollarının denetim altına alınmak istendiği
    • D) Moğol istilasının deniz seferleriyle kesin olarak püskürtüldüğü
    • E) Bizans İmparatorluğu'nun deniz ticaretine tamamen son verildiği

18. Türkiye Selçukluları, kervanların uğradığı güzergâhlara çok sayıda kervansaray inşa etmiş, buralarda konaklayan tüccarlara üç gün boyunca din, dil ve ırk farkı gözetmeksizin ücretsiz barınma, yemek ve sağlık hizmeti sunmuştur. Ayrıca soyulan ya da zarara uğrayan tüccarların kayıpları devlet hazinesinden karşılanmıştır. Selçukluların bu uygulamalarla doğrudan ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İpek Yolu üzerinde uluslararası ticaret hacmini ve güvenliğini artırmak
    • B) Yalnızca Müslüman tüccarların bölgedeki etkinliğini pekiştirmek
    • C) Göçebe Türkmenlerin yerleşik hayata geçmesini zorunlu kılmak
    • D) Bizans İmparatorluğu ile sınır çatışmalarını engellemek
    • E) Tarımsal üretimi artırarak feodal toprak sistemini tasfiye etmek

19. 1176 yılında II. Kılıç Arslan komutasındaki Türkiye Selçuklu ordusunun Bizans'ı mağlup ettiği Miryokefalon Savaşı, Türk ve dünya tarihi açısından kritik bir dönüm noktasıdır. Bu zaferin ardından Avrupalı tarihçilerin ve seyyahların Anadolu coğrafyasını artık "Turchia" (Türkiye) olarak adlandırmaya başlaması aşağıdakilerden hangisinin kesinleştiğini gösterir?

    • A) Anadolu'daki Hristiyan nüfusun tamamen bölgeyi terk ettiğinin
    • B) Bizans'ın Selçukluları Anadolu'dan atma ümidinin tamamen yok olduğunun
    • C) Haçlı Seferleri tehdidinin kesin olarak ortadan kalktığının
    • D) Anadolu Türk siyasi birliğinin kalıcı olarak sağlandığının
    • E) Akdeniz ve Karadeniz deniz ticaretinin Selçuklu tekeline girdiğinin

20. 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Sultan Alparslan'ın komutanlarına fethettikleri bölgelerin yönetimini kılıç hakkı olarak bırakması, Anadolu'nun hızla Türkleşmesini sağlarken bağımsız beyliklerin kurulmasına da zemin hazırlamıştır. Bu durum dikkate alındığında Alparslan'ın benimsediği uygulamanın öncelikli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Anadolu'da merkeziyetçi imparatorluk yapısının tek elde toplanması
    • B) Fetih hareketlerinin hızlanması ile feodal siyasi yapıların ortaya çıkması
    • C) Bizans İmparatorluğu'nun İslam dünyası üzerindeki siyasi baskısının sona ermesi
    • D) Haçlı Seferleri'nin Türk ilerleyişini tamamen durdurması
    • E) Türkmenlerin Anadolu'da yerleşik hayata geçişinin engellenmesi

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.