İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Türgiş Hükümdarı Sulu Kağan, Emevi ordularına karşı mücadele ederek Orta Asya'nın Emevi hâkimiyetine girmesini engellemiştir. Aynı zamanda Türgişler, Bagatarkan döneminde kendi adlarına madeni para bastırmışlardır. Bu bilgilere göre Türgişler hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

   • A) Orta Asya'da İslamiyet'in yayılışını bir süre geciktirdiklerine
   • B) Bağımsızlık ve egemenlik sembolü olan unsurları kullandıklarına
   • C) Ticari hayatı kolaylaştıracak iktisadi adımlar attıklarına
   • D) Bölgedeki güçlü devletlerle askeri mücadelelere giriştiklerine
   • E) İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olduklarına

2. Bozkır kültüründe at, sadece bir binek ve savaş aracı değil; eti, sütü (kımız) ve derisiyle Türklerin gündelik yaşamının merkezinde yer alan hayati bir unsur olmuştur. Atın evcilleştirilmesi ve üzenginin kullanılması Türklerin geniş bozkırlarda çok hızlı hareket etmesini sağlamıştır. Bu durumun İlk Türk topluluklarına sağladığı en temel avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kalıcı mimari yapıların inşasını hızlandırması
   • B) Yüksek askeri hareket kabiliyeti ve hızlı göç edebilme yeteneği kazandırması
   • C) Toplumda yerleşik tarım kültürünün gelişmesini sağlaması
   • D) Çok dilli ve çok dinli imparatorlukların kurulmasını engellemesi
   • E) Yazılı edebiyat ürünlerinin daha erken verilmesine ortam hazırlaması

3. I. Kök Türk Devleti İpek Yolu ticaretinin denetimini ele geçirmek amacıyla önce Sasaniler ile iş birliği yaparak Akhunları yıkmıştır. Ardından Sasani Devleti İpek Yolu'na engel olmaya başlayınca bu kez Bizans ile ittifak kurup Sasanilere baskı uygulamıştır. Kök Türklerin bu diplomatik hamleleri aşağıdakilerden hangisini açıkça kanıtlar?

   • A) Devletler arası ilişkilerde ideolojik ve dini yakınlıkların tek ölçüt olduğunu
   • B) Dış politikada ekonomik çıkarlar doğrultusunda dönemsel ve esnek ittifaklar kurulduğunu
   • C) Kök Türklerin yalnızca Orta Asya kabileleriyle diplomatik temas kurabildiğini
   • D) Bizans İmparatorluğu'nun Kök Türk egemenliği altına girdiğini
   • E) Akhunların İpek Yolu ticaretini tamamen sona erdirdiğini

4. Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinde kağanlar tahta çıktıklarında halkına adaletli davranacağına, açları doyurup yoksulları giydireceğine söz verirlerdi. Kağanın başarısız olması, ülkeye kıtlık ve felaket gelmesi durumunda ise Tanrı'nın kağandan kutu geri aldığına inanılırdı. Bu anlayışın hükümdarlar üzerinde oluşturduğu en önemli etki aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Mutlak ve sınırsız bir tiranlık rejimi kurmalarını sağlaması
   • B) Hükümdarları halkın refahını gözetmeye ve sorumlu davranmaya mecbur kılması
   • C) Tahta geçişte veraset kavgalarını tamamen ortadan kaldırması
   • D) Dış devletlerle olan diplomatik temasları tamamen durdurması
   • E) Orduyu paralı askerlerden oluşturmaya yöneltmesi

5. İslamiyet öncesi Türk toplumunda halk; boylar, sülaleler ve aileler şeklinde teşkilatlanmıştı. Toplumda Avrupa'da olduğu gibi kölelik ya da soyluluk gibi doğuştan gelen katı sınıfsal ayrımlar görülmemiştir. Eski Türk toplumunda bu tür katı sınıf ayrımlarının oluşmamasının en temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Madencilik faaliyetlerinin çok ileri düzeyde olması
   • B) Toprağın kişilerin özel mülkü olmayıp devletin (kamunun) ortak malı sayılması
   • C) Çok tanrılı inanç sistemlerinin eşitliği zorunlu kılması
   • D) Askeri birliklerin sadece gönüllülerden oluşturulması
   • E) Çin ile sürekli barış antlaşmaları imzalanması

6. İslamiyet öncesi Türk sanatında genellikle taşınabilir eşyalar üzerine pars, kurt, geyik, kartal ve at gibi hayvanların birbiriyle mücadelesini yansıtan figürler işlenmiştir. Bu sanat tarzı literatürde Hayvan Üslubu olarak adlandırılır. Bu sanat anlayışının ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

   • A) Tapınak mimarisinin çevre kültürlerden etkilenmesi
   • B) Matbaanın kullanılmasıyla kitap resimleme geleneğinin başlaması
   • C) Bozkır coğrafyasındaki konargöçer yaşam tarzı ve doğayla iç içe olma durumu
   • D) Tek tanrılı dinlerin insan suretini resmetmeyi yasaklaması
   • E) Deniz ticaretinde kullanılan sembollerin taklit edilmesi

7. Peçenekler, Uzlar ve Kıpçaklar (Kumanlar) Doğu Avrupa ve Balkanlara göç etmiş ancak burada merkezi bir devlet kuramamışlardır. Bu toplulukların bir kısmı Bizans ordusunda ücretli asker olarak görev almıştır. 1071 Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusundaki Peçenek ve Uz askerlerinin Selçuklu safına geçmesi aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

   • A) Bizans'ın tüm ekonomik kaynaklarını tükettiğinin
   • B) Etnik ve milli aidiyet duygusunun savaş sırasında belirleyici rol oynadığının
   • C) Peçeneklerin yerleşik yaşama geçerek tarım yapmaya başladığının
   • D) Selçukluların Hristiyanlığı benimsediğinin
   • E) Balkanlarda tamamen Türk egemenliğinin kurulduğunun

8. Avarlar, 626 yılında Sasaniler ile ittifak kurarak Bizans'ın başkenti İstanbul'u kuşatmışlardır. Tarihte İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti unvanını alan Avarlar, ayrıca Slav kabilelerini askeri ve idari yönden etkilemişlerdir. Buna göre Avarlar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Doğu Avrupa'da siyasi ve askeri dengeleri etkiledikleri
   • B) Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğu oldukları
   • C) Yazıyı ilk kez kullanan Türk devleti oldukları
   • D) Denizcilik faaliyetleriyle Akdeniz ticaretine hâkim oldukları
   • E) İslamiyet'i Avrupa'da yayan ilk topluluk oldukları

9. Karluklar, 751 yılında meydana gelen Talas Savaşı'nda Çinlilere karşı Abbasilerin yanında yer almış ve savaşın Müslümanların lehine sonuçlanmasında kritik rol oynamışlardır. Bu gelişmenin Türk tarihi açısından en önemli uzun vadeli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Türklerin kitleler halinde İslamiyet'i kabul etme sürecinin başlaması
   • B) Orta Asya'da Çin hâkimiyetinin kalıcı hale gelmesi
   • C) Karlukların Bizans ordusunda ücretli askerliğe başlaması
   • D) Uygur Devleti'nin Budizm inancını tamamen terk etmesi
   • E) İpek Yolu'nun kontrolünün tamamen Avrupalıların eline geçmesi

10. Avrupa Hun Devleti Hükümdarı Attila, Bizans İmparatorluğu üzerine sefere çıkarak I. ve II. Balkan seferleri sonucunda Margos ve Anatolios antlaşmalarını imzalamıştır. Bu antlaşmalarla Bizans'ı yıllık ağır vergilere bağlamıştır. Attila'nın bu dış politikasının temel hedefi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • A) Doğu Roma'yı etkisiz hale getirip Batı Roma üzerine yönelebilmek için arkasını güvenceye almak
    • B) Hristiyanlık dinini resmi devlet dini olarak kabul etmek
    • C) Avrupa'da feodal beyliklerle ittifak kurarak papayı devirmek
    • D) Çin ile olan İpek Yolu ticaretini Karadeniz üzerinden sürdürmek
    • E) Bizans halkını Orta Asya'ya zorunlu iskâna tabi tutmak

11. Hazar Kağanlığı, egemenliği altında Musevilik, Hristiyanlık, İslamiyet ve Şamanizm gibi farklı inançlara sahip toplulukların barış içinde bir arada yaşamasını sağlamıştır. Ülkede davalara her dinden ikişer temsilci ve şamanist bir yargıçtan oluşan yedi kişilik bir hâkimler kurulu bakmıştır. Bu durum, Hazarlar hakkında aşağıdakilerden hangisinin en belirgin göstergesidir?

    • A) Devletin tek bir dini yaymak için cihat politikası izlediğinin
    • B) Göçebe hayvancılığı tamamen terk ederek tarıma başladıklarının
    • C) Dini hoşgörüye dayalı adil bir adalet ve hukuk mekanizması kurduklarının
    • D) Komşu devletlerle askeri ittifak kurmaktan kaçındıklarının
    • E) Yalnızca Musevi tüccarlara ticaret ayrıcalığı tanıdıklarının

12. II. Kök Türk (Kutluk) Devleti döneminde dikilen Orhun Abideleri'nde, kağanların halka hesap verdiği, aç milleti doyurup çıplak milleti giydirdiği anlatılmaktadır. Bu ifadeler, İslamiyet öncesi Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin uygulandığını kanıtlar?

    • A) Sosyal devlet anlayışının
    • B) Mutlak teokratik monarşinin
    • C) Kast sistemine dayalı bir düzenin
    • D) Sadece askeri harcamalara odaklanıldığının
    • E) Halkın vergiler altında ezildiğinin

13. Kavimler Göçü sonucunda Roma İmparatorluğu ikiye ayrılmış, Avrupa'da feodalite rejimi ortaya çıkmış ve skolastik düşünce egemen olmuştur. Ayrıca bugünkü Avrupa milletlerinin temelleri atılmıştır. Bu gelişmelere bakılarak Kavimler Göçü'nün aşağıdaki alanlardan hangisinde evrensel sonuçlar doğurduğu söylenemez?

    • A) Siyasi yapıda
    • B) Etnik yapıda
    • C) Düşünce ve fikir hayatında
    • D) Jeolojik yer kabuğu hareketlerinde
    • E) Sosyoekonomik düzende

14. Kök Türk Devleti'nde doğuyu asıl hükümdar olan Bumin Kağan yönetirken, batı kanadının yönetimini kardeşi İstemi Yabgu üstlenmiştir. İstemi Yabgu iç işlerinde serbest davranırken dış siyasette doğudaki büyük kağana bağlı kalmıştır. İlk Türk devletlerinde görülen bu ikili teşkilat sistemi öncelikle hangi amaca yöneliktir?

    • A) Çok tanrılı dinlerin halk arasında yayılmasını kolaylaştırmak
    • B) Ticaret yollarının denetimini tamamen yabancı tüccarlara devretmek
    • C) Geniş sınırlara ulaşan devletin yönetimini ve savunmasını kolaylaştırmak
    • D) Kurultayın yönetimdeki denetleme yetkisini ortadan kaldırmak
    • E) Sosyal sınıflar arasındaki ekonomik eşitsizlikleri gidermek

15. Hun Hükümdarı Mete Han, Türk boylarını tek bir bayrak altında toplamış ve orduyu onluk, yüzlük, binlik ve tümen birliklerine ayırarak teşkilatlandırmıştır. Mete Han'ın kurduğu bu onlu sistem, günümüz modern ordularına da temel oluşturmuştur. Mete Han'ın bu düzenlemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Askeri birlikleri aristokrat ailelerin yönetimine bırakmak
    • B) Ordunun sevk, idare ve emir-komuta zincirini kolaylaştırıp etkinleştirmek
    • C) Savaş esirlerinden düzenli bir piyade ordusu kurmak
    • D) Göçebe yaşamdan yerleşik tarım toplumuna geçişi sağlamak
    • E) Çin ordusundaki teşkilatlanma modelini aynen taklit etmek

16. İlk Türk devletlerinde yazılı hukuk kuralları bulunmamakla birlikte, toplum düzenini ve devlet işleyişini belirleyen töre adı verilen sözlü kurallar bütünü vardı. Hakan dâhil olmak üzere herkes töre kurallarına uymak zorundaydı. Bu bilgiye dayanılarak eski Türk devletleri hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

    • A) Hükümdarın yetkilerinin sınırsız ve denetimsiz olduğuna
    • B) Kanun üstünlüğü ilkesinin ve hukuk düzeninin benimsendiğine
    • C) Törenin sadece dini ibadetleri düzenleyen kurallardan oluştuğuna
    • D) Toplumda sınıfsal ayrıcalıkların töre ile koruma altına alındığına
    • E) Yazının bilinmemesi sebebiyle diplomatik ilişki kurulamadığına

17. Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini resmi olarak kabul etmişlerdir. Hayvansal gıdaların tüketilmesini ve savaşmayı yasaklayan bu inanç sistemi, Türklerin yaşam biçiminde köklü değişiklikler yaratmıştır. Buna göre Maniheizm inancının Uygurlarda doğrudan yol açtığı temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Askeri mücadeleci özelliklerin zayıflaması ve yerleşik hayata geçişin hızlanması
    • B) Çin ile olan ticari ve diplomatik ilişkilerin tamamen kesilmesi
    • C) Türk boylarının bağımsızlık mücadelelerini tamamen bırakması
    • D) Göçebe hayvancılığın en verimli üretim biçimi haline gelmesi
    • E) Hükümdarlık yetkisinin kurultaya devredilmesi

18. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet meseleleri kurultay (toy) adı verilen mecliste görüşülürdü. Hakanın eşi olan hatunun da kurultaya katılması, yabancı elçileri kabul etmesi ve fermanlara hakan ile birlikte imza atması olağan bir durumdu. Bu uygulama, eski Türk toplum yapısı ve devlet yönetimi hakkında hangisinin bir göstergesidir?

    • A) Boylar arasındaki kan davalarının tamamen sonlandırıldığının
    • B) Hükümdarın yetkilerinin tamamen sembolik hale geldiğinin
    • C) Kadının yönetimde ve toplumsal hayatta saygın bir konuma sahip olduğunun
    • D) Dini liderlerin devlet kararlarında mutlak söz sahibi olduğunun
    • E) Veraset sisteminde anaerkil bir düzenin benimsendiğinin

19. Bir arkeolojik kazıda Orta Asya kurganlarından birinde demirden yapılmış kılıçlar, at koşum takımları, altın işlemeli kemer tokaları ve hayvan motifleriyle süslenmiş dokuma kilimler bulunmuştur. Ancak bölgede herhangi bir kalıcı saray, tapınak veya anıtsal taş yapı kalıntısına rastlanmamıştır. Bu bulgular, söz konusu Türk topluluğu hakkında aşağıdakilerden hangisini kesin olarak gösterir?

    • A) Madencilik ve dokumacılıkta geliştiklerini ve konargöçer yaşam tarzını benimsediklerini
    • B) Tarımsal üretimi temel geçim kaynağı olarak kabul ettiklerini
    • C) Yazılı hukuk kurallarını bölgedeki diğer toplumlara aktardıklarını
    • D) Komşu devletlerle yalnızca barışçıl diplomasi yürüttüklerini
    • E) Monoteist inançtan çok tanrılı bir dine geçiş yaptıklarını

20. Eski Türk devletlerinde kağana yönetme yetkisinin Gök Tengri tarafından verildiğine inanılan kut anlayışı bulunmaktaydı. Ancak kutun hanedanın tüm erkek üyelerine kandan geçtiği kabul edildiği için hükümdar vefat ettiğinde taht kavgaları kaçınılmaz hale geliyordu. Bu durumun İlk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olduğu söylenebilir?

    • A) Devletlerin merkeziyetçi yapısının kalıcı olarak güçlenmesine
    • B) Sosyal sınıflaşmanın ve kölelik düzeninin ortaya çıkmasına
    • C) Siyasi istikrarsızlık yaşanmasına ve devletlerin kısa ömürlü olmasına
    • D) Dini kuralların yönetimdeki belirleyiciliğinin sona ermesine
    • E) Komşu devletlerle yapılan ticari antlaşmaların son bulmasına

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.