Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk İslam Devletleri Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. İlk Türk İslam devletlerinde vakıf sistemi sayesinde cami, medrese, darüşşifa, kervansaray ve imarethaneler inşa edilmiş; bu kurumların giderleri vakfedilen arazilerin gelirleriyle karşılanmıştır. Bu uygulamanın toplumsal ve ekonomik hayata sağladığı en önemli kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Sosyal hizmetlerin, eğitimin ve sağlık giderlerinin devlet bütçesine yük olmadan karşılanması
   • B) Özel mülkiyet anlayışının tamamen yürürlükten kaldırılması
   • C) Toprakların tamamının yabancı tüccarlara devredilmesi
   • D) Hükümdarın mutlak otoritesinin vakıf yöneticilerine devredilmesi
   • E) Tüm vatandaşların zorunlu olarak askerlik hizmetine alınması

2. Büyük Selçuklu Devleti'nin yıkılış sürecinde; Katvan Savaşı yenilgisi, Batınilerin suikastları, atabeylerin bağımsızlık hareketleri ve devlete küstürülen Oğuzların (Türkmenlerin) isyanı etkili olmuştur. Bu nedenler değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   • A) Yıkılışta hem iç faktörler hem de dış saldırılar etkili olmuştur.
   • B) Devletin kurucu unsuru olan Türkmenlerin yönetime tepki gösterdiği görülmüştür.
   • C) İdeolojik ve dini bölücü faaliyetler iç güvenliği sarsmıştır.
   • D) Selçuklular denizlerdeki üstünlüğünü Haçlı donanmasına kaptırdığı için yıkılmıştır.
   • E) Merkezi otoritenin zayıflaması yerel güçlerin bağımsızlaşmasına zemin hazırlamıştır.

3. Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik makamı oldukça yetkiliydi. Nizamülmülk gibi vezirler, Divan-ı Saltanat'a başkanlık eder, devletin genel politikasını ve bürokrasisini yürütürdü. Buna göre Büyük Selçuklu Devleti'ndeki vezirlik kurumu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Hükümdardan sonra en yetkili idari ve yürütme makamı olduğu
   • B) Yalnızca dini fetva vermekle sınırlandırıldığı
   • C) Sadece askeri seferleri yöneten komutanlardan seçildiği
   • D) Seçimle göreve gelen demokratik bir temsilci olduğu
   • E) Yabancı elçilerin kontrolünde faaliyet gösterdiği

4. Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular gibi ilk Türk İslam devletlerinde hükümdarların 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışını sürdürmeleri sık sık taht kavgalarına yol açmıştır. Bu durum ilk Türk İslam devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin tam olarak kurumsallaşamadığını gösterir?

   • A) Düzenli ve kesin kurallara bağlı bir veraset sisteminin
   • B) Güçlü ve düzenli bir ordu teşkilatının
   • C) Şeri mahkemelerin adalet işleyişinin
   • D) Sosyal yardım ve vakıf kurumlarının
   • E) Ticari kervansaray ağlarının

5. Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdarın erkek çocukları olan melikler, yanlarına "atabey" adı verilen tecrübeli devlet adamları verilerek eyaletlere vali olarak gönderilirdi. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Şehzadelerin devlet yönetimi ve askeri konularda tecrübe kazanmasını sağlamak
   • B) Eyaletlerin merkezden tamamen bağımsız olmasını teşvik etmek
   • C) Orduyu yalnızca atabeylerin komutasına bırakmak
   • D) Halifenin siyasi baskılarını engellemek
   • E) Göçebe Türkmenlerin isyan etmesini zorunlu kılmak

6. Ahmet Yesevi, yazdığı "Divan-ı Hikmet" adlı eserinde İslam ahlakını ve tasavvuf anlayışını sade bir Türkçe ile şiirler şeklinde halka anlatmıştır. Ahmet Yesevi'nin sade bir Türkçe tercih etmesinin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Arapça ve Farsçanın kullanımının tamamen yasaklanması
   • B) İslam dininin ve tasavvufi düşüncenin Türk boyları arasında kolayca ve hızla yayılması
   • C) Medrese eğitiminin sona erdirilmesi
   • D) Selçuklu sarayında siyasi krizlerin son bulması
   • E) Ticaret yollarının yön değiştirmesi

7. Büyük Selçuklu Devleti'nde adalet teşkilatı iki temel koldan yürütülürdü: Şeri davalara Kadılkudat'ın atadığı kadılar bakar, örfi davalara ve devlete karşı işlenen suçlara ise Emir-i Dad başkanlık ederdi. Bu teşkilatlanma biçimi Selçuklu hukuk sistemi hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?

   • A) Hukukta ikili bir yapının ve görev paylaşımının bulunduğunu
   • B) Yalnızca yazılı olmayan töre kurallarının geçerli olduğunu
   • C) Hükümdarın yargı kararlarından tamamen muaf tutulduğunu
   • D) Mahkemelerin yalnızca askeri davalarla ilgilendiğini
   • E) Din adamlarının siyasi yönetimi tamamen ele geçirdiğini

8. İlk Türk İslam devletlerinde hükümdarın egemenlik alametleri arasında hutbe okutmak, para bastırmak (sikke), hilat giymek, çetr (saltanat şemsiyesi) ve nevbet (davul) yer almaktaydı. Bu alametler incelendiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

   • A) Eski Türk gelenekleri ile İslami ögelerin sentezlendiğine
   • B) Hükümdarların yetkilerinin sembolik düzeyde kaldığına
   • C) Türk hükümdarlarının tüm eski adetleri tamamen terk ettiğine
   • D) Devlet yönetiminde din adamlarının tek söz sahibi olduğuna
   • E) Veraset kavgalarının kesin olarak engellendiğine

9. Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat Seferi ile Şii Büveyhoğulları tahakkümüne son vermiş, Abbasi halifesi de Tuğrul Bey'e iki taç giydirerek onu "Doğunun ve Batının Sultanı" ilan etmiştir. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Selçukluların halifelik makamını lağvettiğini
   • B) İslam dünyasındaki siyasi liderliğin Türklerin kontrolüne geçtiğini
   • C) Selçukluların yerleşik hayattan tamamen vazgeçtiğini
   • D) Bizans İmparatorluğu'nun İslamiyeti kabul ettiğini
   • E) Abbasilerin tüm askeri ordusunun dağıtıldığını

10. 1040 yılında Gazneliler ile Selçuklular arasında gerçekleşen Dandanakan Savaşı, iki devletin kaderini tamamen değiştirmiştir. Aşağıdakilerden hangisi Dandanakan Savaşı'nın siyasi sonuçlarından biridir?

    • A) Gazneli Devleti yıkılış sürecine girerken Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulmuştur.
    • B) Anadolu'nun kapıları Türklere kesin olarak açılmıştır.
    • C) Haçlı Seferleri tamamen durdurulmuştur.
    • D) Moğol istilası Anadolu topraklarına kadar yayılmıştır.
    • E) Karahanlı Devleti Doğu ve Batı olarak ikiye bölünmüştür.

11. Gazneli Devleti; Afganistan, Hindistan ve İran topraklarında hüküm sürmüş; bünyesinde Türk, Fars, Arap ve Hint gibi pek çok farklı etnik grubu barındırmıştır. Gaznelilerin bu etnik ve kültürel yapısının devlete getirdiği en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Türkçenin tüm eyaletlerde tek resmi dil olarak benimsenmesi
    • B) Çok uluslu yapı nedeniyle iç bütünlüğü ve merkezi otoriteyi korumanın zorlaşması
    • C) Toplumsal sınıflaşmanın tamamen ortadan kalkması
    • D) Devletin dış saldırılardan tamamen muaf kalması
    • E) Hindistan'daki kast sisteminin tek bir fermanla bütünüyle yok edilmesi

12. Karahanlılar döneminde ticaret yolları üzerine "ribat" adı verilen yapılar inşa edilmiştir. Bu yapılar başlangıçta sınır güvenliği ve askeri amaç taşırken zamanla tüccarların konakladığı, mallarını koruduğu kervansaraylara dönüşmüştür. Bu değişime göre ribatların fonksiyonel gelişimi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Askeri savunma yapılarından ticari ve sosyal merkezlere evrilmiştir.
    • B) Zamanla tamamen dini medreselere dönüştürülmüştür.
    • C) Yalnızca yabancı elçilerin ağırlandığı saraylar haline gelmiştir.
    • D) Karahanlıların sınırlarının daralmasına neden olmuştur.
    • E) Devletin vergi toplama yetkisini tamamen sona erdirmiştir.

13. Kaşgarlı Mahmut, Divânü Lugâti't-Türk adlı eserinde Türkçenin zenginliğini ortaya koymuş, Araplara Türkçeyi öğretmeyi hedeflemiş ve eserin girişine bir Türk dünyası haritası eklemiştir. Kaşgarlı Mahmut'un bu çalışması aşağıdaki alanlardan hangisinde bir bilincin geliştiğini gösterir?

    • A) Sadece askeri strateji ve ordu düzeni
    • B) Dil, kültür ve coğrafya temelli milli bilinç
    • C) Dini dogmatizm ve tasavvufi içe kapanma
    • D) Mimari planlama ve şehircilik kuralları
    • E) Denizcilik ve uluslararası deniz ticareti

14. Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig adlı eserinde hükümdara şu öğüdü verir: "Halkın karnını doyur, üstünü giydir, adil kanunlar koy ve memleketi adaletle yönet; böylece devletin uzun ömürlü olsun." Bu öğüt, İslamiyet öncesi Türklerde var olan hangi anlayışın İslamiyet döneminde de sürdüğünü kanıtlar?

    • A) Sosyal devlet ve adalet anlayışının
    • B) Teokratik mutlak monarşi sisteminin
    • C) İkili teşkilat ve federatif yapının
    • D) Veraset sisteminde düzenli yasaların
    • E) Askeri oligarşi anlayışının

15. Nizamülmülk tarafından kurulan Nizamiye Medreseleri, İslam dünyasında dönemin en önemli yükseköğretim kurumları haline gelmiştir. Bu medreselerde dini ilimlerin yanında matematik, astronomi ve felsefe gibi akli ilimler de okutulmuştur. Nizamiye Medreselerinin kurulmasındaki temel amaçlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Batınilik gibi yıkıcı ideolojik akımlara karşı Sünni inancı savunacak alimler yetiştirmek
    • B) Medreseleri askeri kışlalar olarak kullanıp orduyu eğitmek
    • C) Yalnızca yabancı ülkelerden gelen öğrencileri eğitmek
    • D) Türkçeyi tüm İslam coğrafyasında zorunlu dil haline getirmek
    • E) Ticari gelirleri artırmak için esnaf loncalarına eleman sağlamak

16. 1071 Malazgirt Zaferi sonrasında Sultan Alparslan, komutanlarına "Fethettiğiniz yer sizindir ve kılıcınızın hakkıdır." diyerek onları Anadolu'nun fethine yönlendirmiştir. Sultan Alparslan'ın bu feth politikasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Anadolu'nun fethini hızlandırmak ve bölgeyi kısa sürede Türk yurdu yapmak
    • B) Bizans İmparatorluğu ile kalıcı bir barış antlaşması imzalamak
    • C) Merkezi otoriteyi eyaletlerde mutlak olarak güçlendirmek
    • D) Haçlı Seferleri'nin başlamasını tamamen engellemek
    • E) Selçuklu taht kavgalarının önüne kesin olarak geçmek

17. Büyük Selçuklu Devleti'nde ordu; Hassa ordusu, Gulaman-ı Saray, ikta askerleri ve bağlı devletlerin kuvvetlerinden oluşmaktaydı. İkta sistemi sayesinde hazineden doğrudan nakit para harcanmadan geniş bir süvari ordusu savaşa hazır tutuluyordu. Bu duruma göre ikta sisteminin Selçuklulara sağladığı temel askeri fayda aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sadece saray muhafızlarının sayısını artırmak
    • B) Yabancı paralı asker ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmak
    • C) Göçebe Türkmenlerin orduya alınmasını engellemek
    • D) Merkezi bütçeye yük olmadan daimi ve organize bir ordu beslemek
    • E) Donanma gücünün kara ordusundan üstün olmasını sağlamak

18. Gazneli Mahmut, Şii Büveyhoğullarının baskısı altında kalan Abbasi halifesini bu baskıdan kurtarmış; halife de bu hizmetine karşılık olarak ona "Sultan" unvanını vermiştir. Bu gelişmeye dayanılarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Halifelik makamı resmen Gaznelilere geçmiştir.
    • B) Gazneliler, İslam dünyasının koruyuculuğunu ve siyasi liderliğini üstlenmiştir.
    • C) Gazneli Devleti teokratik yapısını tamamen kaybetmiştir.
    • D) Abbasi Devleti'nin siyasi varlığı sona ermiştir.
    • E) İslam dünyasındaki mezhep ayrılıkları tamamen ortadan kalkmıştır.

19. Karahanlı Devleti, İslamiyet'i resmi din olarak kabul etmesine rağmen hükümdarlarına "han", "hakan" unvanlarını vermeye devam etmiş, Türkçeyi resmi dil ilan etmiş ve Uygur alfabesini kullanmıştır. Karahanlıların bu uygulamaları aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

    • A) İslam dünyasında siyasi birliği sağladıklarının
    • B) Arap-Fars kültürünü tamamen benimsediklerinin
    • C) Milli kültür ve kimliklerini korumaya özen gösterdiklerinin
    • D) Din ile devlet işlerini birbirinden tamamen ayırdıklarının
    • E) Komşu devletlerle askeri mücadeleleri sonlandırdıklarının

20. Talas Savaşı sonrasında Karluk, Yağma ve Çiğil Türklerinin İslamiyet'i benimsemesinde, Gök Tanrı inancındaki tek yaratıcı, ahiret ve kurban gibi unsurların İslam dini ile benzeşmesi önemli bir rol oynamıştır. Bu durum, Türklerin İslamiyet'i kabulünde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğunu gösterir?

    • A) İki inanç sistemi arasındaki teolojik ve ahlaki uyumun
    • B) Abbasilerin askeri baskı ve zorlamalarının
    • C) Göçebe yaşam tarzının tamamen terk edilmek istenmesinin
    • D) Ticaret yollarının kontrolünün tamamen Türklere geçmesinin
    • E) Çin ile olan diplomatik ilişkilerin güçlendirilmesinin

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.