İslam Medeniyetinin Doğuşu ve İlk İslam Devletleri Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. İlk İslam devletlerinde fethedilen yerlerdeki gayrimüslim halkın inanç, ibadet ve geleneklerine dokunulmamış; onlar can ve mal güvenliği karşılığında cizye vergisi ödeyen 'zımmi' statüsünde kabul edilmiştir. Ayrıca kendi aralarındaki hukuki ihtilafları kendi cemaat mahkemelerinde çözmelerine izin verilmiştir. Bu yönetim pratiğinin İslam toplumuna sağladığı fayda aşağıdakilerden hangisinde doğru değerlendirilmiştir?

   • A) Tek tip bir ulus devlet yapısının kısa sürede kurulmasını sağlamıştır.
   • B) Gayrimüslimlerin askere alınarak düzenli orduların temelini oluşturmasını sağlamıştır.
   • C) Ülkede merkezi yargı birliğini sağlayarak tüm hukuk sistemini tek tipleştirmiştir.
   • D) Gayrimüslim nüfusun tamamen ekonomik faaliyetlerden çekilmesine yol açmıştır.
   • E) Çok dinli ve çok kültürlü imparatorluk yapısında toplumsal barış ve sadakati güçlendirmiştir.

2. Bağdat'ta Abbasi Halifesi Me'mun döneminde kurulan Beytü'l-Hikme (Hikmetler Evi); kütüphane, akademi ve tercüme merkezi olarak faaliyet göstermiştir. Burada Sanskritçe, Farsça, Süryanice ve Grekçe dillerinden yüzlerce felsefe, tıp, matematik ve astronomi eseri Arapçaya kazandırılmıştır. Bu tercüme ve bilim faaliyetlerinin İslam medeniyetine sağladığı en büyük kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) İslam dünyasında dini ilimlerin tamamen terk edilerek yalnız felsefeye odaklanılması
   • B) Çevirisi yapılan medeniyetlerin dini inançlarının devlet tarafından benimsenmesi
   • C) Farklı kültürlerin bilimsel birikiminin sentezlenerek 'İslam Rönesansı'nın doğması
   • D) Yabancı dillerin resmi devlet yazışmalarında Arapçanın yerine geçmesi
   • E) Fetih hareketlerinin tamamen durdurularak askeri teşkilatın tasfiye edilmesi

3. Abbasiler, Emevilerin ırkçı Mevali politikasını terk ederek ümmetçi ve hoşgörülü bir yönetim benimsemiştir. Özellikle Türklerin askeri kabiliyetlerinden yararlanmak amacıyla Bizans sınırında 'Avasım' adı verilen müstahkem ordugâh şehirleri ve yalnızca Türklere özel 'Samarra' şehrini kurmuşlardır. Abbasilerin bu politikasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Sınır güvenliğini sağlamak ve Türklerin savaşçı niteliklerinden askeri güç olarak faydalanmak
   • B) Türkleri yerleşik hayata zorlayarak milli kimliklerini tamamen unutturmak
   • C) Hilafet merkezini Bağdat'tan Orta Asya bozkırlarına taşımak
   • D) Bizans İmparatorluğu ile daimi bir barış antlaşması imzalamak
   • E) Devlet yönetimindeki tüm Arap bürokratları sürgüne göndermek

4. İspanya'da kurulan Endülüs Emevi Devleti başkent Kurtuba'da görkemli kütüphaneler, medreseler ve rasathaneler inşa etmiştir. Avrupalı öğrenciler bu merkezlerde tıp, felsefe, astronomi ve matematik eğitimi almış; İbn Rüşd gibi İslam filozoflarının eserleri Latinceye çevrilmiştir. Bu durumun Avrupa tarihi üzerindeki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

   • A) Feodalitenin güçlenerek krallıkların tamamen ortadan kalkması
   • B) Katolik Kilisesi'nin dogmatik baskısının tüm kıtada daha da artması
   • C) Avrupa'da skolastik düşüncenin tek geçerli bilimsel yöntem haline gelmesi
   • D) Rönesans ve Reform hareketlerine zemin hazırlayan düşünsel uyanışın başlaması
   • E) Avrupa'nın İslam Devleti'ne siyasi olarak bağlanıp tek bir imparatorluk olması

5. Emeviler Dönemi'nde Arap olmayan Müslümanlara 'Mevali' (azat edilmiş köle) gözüyle bakılmış, onlardan Müslüman olmalarına rağmen gayrimüslimlerden alınan cizye ve haraç vergileri toplanmaya devam edilmiş ve önemli idari görevler yalnızca Arap soylularına verilmiştir. Emevilerin bu ırkçı ve ayrımcı politikasının ortaya çıkardığı en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Arapçanın bilim dili olarak kullanımının tamamen yasaklanması
   • B) Gayri-Arap unsurların devlete tepki göstermesi ve Emevilerin yıkılış sürecinin hızlanması
   • C) İslamiyet'in Türkler ve Farslar arasında hiçbir dirençle karşılaşmadan hızla yayılması
   • D) Emevi Devleti'nin sınırlarının yalnızca Hicaz bölgesiyle sınırlı kalması
   • E) Toplumda sınıfsız ve eşitlikçi bir sosyal dengenin kalıcı hale gelmesi

6. Emevi Devleti'nin kurucusu Muaviye, vefatından önce oğlu Yezid'i veliaht ilan ederek ileri gelenlerden onun adına biat toplamıştır. Yezid'in başa geçmesiyle birlikte İslam tarihindeki hilafet anlayışı köklü bir değişime uğramıştır. Muaviye'nin bu uygulaması İslam devlet yönetiminde aşağıdakilerden hangisine geçildiğinin göstergesidir?

   • A) Meclis üstünlüğüne dayalı parlamenter sisteme
   • B) Federal ve yerel özerkliğe dayalı kanton sistemine
   • C) Şura meclisinin nihai karar organı olduğu yapıya
   • D) Sosyal sınıfsız ve doğrudan katılımcı demokrasiye
   • E) Babadan oğula geçen saltanat ve hanedanlık sistemine

7. Sıffin Savaşı sırasında Hz. Ali taraftarları ile Muaviye ordusu arasında yaşanan anlaşmazlığı çözmek amacıyla 'Hakem Olayı'na başvurulmuştur. Ancak hakemlerin hileli kararları sorunu çözmek yerine Müslümanların Hz. Ali taraftarları (Şiiler), Muaviye taraftarları (Emeviler) ve her iki grubu da reddeden Hariciler şeklinde üç gruba ayrılmasına yol açmıştır. Bu gelişme İslam tarihi açısından aşağıdakilerden hangisinin kesin bir kanıtıdır?

   • A) Teokratik devlet yapısının sona erip laik hukuka geçildiğinin
   • B) Kabilecilik anlayışının yerini evrensel ümmet birliğine bıraktığının
   • C) İslam dünyasında ilk büyük siyasi ve mezhepsel bölünmelerin kurumsallaştığının
   • D) Hilafet makamının seçimle belirlenmesi kuralının anayasal güvenceye bağlandığının
   • E) Müslümanların Bizans saldırılarına karşı tek çatı altında birleştiğinin

8. Hz. Ali Dönemi'nde Cemel Vakası (Deve Olayı) ve Sıffin Savaşı gibi iç çatışmalar yaşanmış, Müslümanlar arasında derin siyasi anlaşmazlıklar ortaya çıkmıştır. Bu süreçte devlet iç sorunlarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu durumun İslam Devleti üzerindeki en doğrudan dış etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

   • A) Dış fetih hareketlerinin yavaşlaması ve sınır genişlemesinin duraklaması
   • B) Bizans İmparatorluğu'nun İslam hâkimiyetine girmesi
   • C) Doğu Roma ile kalıcı bir askeri ve dini ittifak yapılması
   • D) Türklerin kitleler halinde İslam ordularına katılması
   • E) Akdeniz ticaretinde Müslüman tüccarların tek söz sahibi olması

9. İslam topraklarının Kafkaslar'dan Kuzey Afrika'ya kadar genişlemesiyle birlikte farklı dilleri konuşan kavimler İslamiyet'i kabul etmiştir. Bu durum, Kur'an'ın farklı şivelerle okunmasından kaynaklanan telaffuz ve anlam ihtilaflarını ortaya çıkarınca Halife Hz. Osman, ilk Mushaf'ı esas alarak Kur'an'ı çoğaltmış ve önemli eyalet merkezlerine göndermiştir. Hz. Osman'ın bu uygulamayla doğrudan hedeflediği amaç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yerel dillerin gelişimini teşvik ederek tercüme hareketlerini başlatmak
   • B) Farklı din mensuplarının kendi kutsal kitaplarını basmasını yasaklamak
   • C) Eyalet valilerinin dini yetkilerini sınırlandırıp ordu komutanlarına devretmek
   • D) Dini metinlerde kıraat birliğini sağlayarak inançta ve ibadette bölünmeleri engellemek
   • E) Kureyş lehçesini terk ederek diğer kabile şivelerini resmi dil ilan etmek

10. Hz. Osman Dönemi'nde Şam Valisi Muaviye'nin girişimleriyle ilk İslam donanması kurulmuş ve 649 yılında Kıbrıs adası fethedilmiştir. Ardından Bizans donanmasına karşı yapılan Zatü's-Savari (Zatüssavari) Deniz Savaşı kazanılarak Akdeniz'deki Bizans üstünlüğü kırılmıştır. Bu gelişmelerin İslam dünyasına sağladığı en önemli stratejik katkı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İpek Yolu'nun kara ticaret güzergâhının tamamen terk edilmesi
    • B) Denizlerde askeri güç kazanılarak Akdeniz ticaret ve kıyı güvenliğinin sağlanması
    • C) Sasani İmparatorluğu'nun denizden kuşatılarak yıkılması
    • D) Hint Okyanusu'ndaki tüm sömürgelerin kontrol altına alınması
    • E) Karadeniz havzasında mutlak bir hâkimiyet tesis edilmesi

11. Hz. Ömer, eyaletlere idari işleri yürütmek üzere valiler atarken adli davalara bakmak üzere bağımsız kadılar görevlendirmiştir. Ayrıca valilerin yetkilerini kötüye kullanmalarını engellemek için onların mal varlıklarını kayıt altına almış ve halkın şikâyetlerini bizzat hac mevsiminde dinlemiştir. Bu bilgilere göre Hz. Ömer'in yönetim anlayışı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Yasama, yürütme ve yargı yetkilerini tek bir makamda topladığı
    • B) Mahkemelerde kabile geleneklerini ilahi hukukun üstünde tuttuğu
    • C) Yargı bağımsızlığına, hesap verebilirliğe ve adil idareye önem verdiği
    • D) Şeffaflığı ortadan kaldırarak bürokratik bir zümre egemenliği kurduğu
    • E) Valilere sınırsız ve denetimsiz cezalandırma yetkisi tanıdığı

12. Hz. Ömer Dönemi'nde sınırlar Suriye, Filistin, Mısır ve İran'a kadar genişlemiştir. Bu hızlı büyüme sonrasında ülke illere (eyaletlere) ayrılmış, valiler atanmış, Beytülmal adıyla devlet hazinesi ve Divan teşkilatı kurulmuş, ayrıca fethedilen bölgelerde ordugâh şehirleri (Cünd) inşa edilmiştir. Hz. Ömer Dönemi'ndeki bu uygulamaların ortak gayesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Veraset sistemini saltanat modeline dönüştürmek
    • B) Gayrimüslim tebaayı tamamen asimile ederek Arap kültürünü dayatmak
    • C) Tarımsal üretimi sınırlandırıp yalnızca ticari gelirlere odaklanmak
    • D) Merkeziyetçi yapıyı tasfiye ederek yerel yönetimleri bağımsız kılmak
    • E) Genişleyen coğrafyada merkezi denetimi güçlendirmek ve kurumsal devlet yapısını kurmak

13. Yemame Savaşı'nda birçok hafız sahabinin şehit düşmesi üzerine Hz. Ömer, Kur'an ayetlerinin kaybolabileceği endişesiyle Halife Hz. Ebubekir'e başvurmuştur. Bunun sonucunda Zeyd bin Sabit başkanlığında toplanan bir heyet, yazılı parçaları ve hafızların ezberlerini titizlikle derleyerek Kur'an-ı Kerim'i tek bir cilt (Mushaf) haline getirmiştir. Bu çalışmanın gerçekleştirilmesindeki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Arapça dışındaki dillerin ibadet dili olarak kullanılmasını sağlamak
    • B) Farklı coğrafyalardaki yerel gelenekleri İslam hukukuna entegre etmek
    • C) Kabile reislerine özel imtiyazlar tanıyan metinler hazırlamak
    • D) Kutsal metnin özgün halini koruyarak tahrif edilmesini ve unutulmasını önlemek
    • E) Komşu devletlerle yapılacak diplomatik yazışmalarda ortak dil oluşturmak

14. Hz. Muhammed'in vefatının ardından Arap Yarımadası'nda bazı kabileler zekât vermeyi reddetmiş, dinden dönme hareketleri başlamış ve sahte peygamberler ortaya çıkmıştır. Halife Hz. Ebubekir, tüm bu iç ayaklanmalara karşı tavizsiz bir tutum sergileyerek Ridde Savaşları ile düzeni yeniden sağlamıştır. Hz. Ebubekir'in bu kararlı politikasının devlete sağladığı en temel kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Devlet otoritesinin korunması ve siyasi birliğin dağılmasının önlenmesi
    • B) Bizans İmparatorluğu'nun tamamen ortadan kaldırılması
    • C) Akdeniz havzasında mutlak bir deniz ticaret tekeli kurulması
    • D) İslamiyet'in Orta Asya'da en yaygın inanç haline gelmesi
    • E) Kabileler arası gelir dağılımı eşitsizliğinin tamamen son bulması

15. Dört Halife Dönemi'nde devlet başkanları, ileri gelen sahabilerin oluşturduğu şura heyetinin istişaresi ve halkın biatı sonucunda belirlenmiştir. Bu yöntemin benimsenmesi nedeniyle bazı tarihçiler Dört Halife Dönemi'ni 'İslam'ın Cumhuriyet Dönemi' olarak adlandırmışlardır. Tarihçilerin bu dönemi cumhuriyet kavramıyla ilişkilendirmelerinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sınırların hızla genişleyerek üç kıtaya yayılması
    • B) Yöneticilerin veraset sistemi yerine seçim ve danışma yoluyla göreve gelmesi
    • C) Tüm idari yazışmaların Arapça olarak zorunlu kılınması
    • D) Devlet gelirlerinin eşit biçimde tüm kabilelere paylaştırılması
    • E) Ordugah şehirlerinin kurularak düzenli orduların teşkil edilmesi

16. Hz. Muhammed, Veda Hutbesi'nde 'Arap'ın Arap olmayana, Arap olmayanın da Arap'a üstünlüğü yoktur; üstünlük ancak takvadadır. Canlarınız, mallarınız, ırzlarınız dokunulmazdır. Cahiliye devrinin kan davaları tamamen kaldırılmıştır.' ifadelerini kullanmıştır. Buna göre Veda Hutbesi'nin içeriğiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi savunulamaz?

    • A) Eşitlik ve insan hakları ilkelerini evrensel boyutta ele aldığı
    • B) Yaşama ve mülkiyet hakkını güvence altına almayı hedeflediği
    • C) Kabilecilik ve ırk üstünlüğüne dayalı anlayışı reddettiği
    • D) Toplumsal huzuru bozan geleneksel kan davalarını yasakladığı
    • E) Devlet yönetiminin belirli bir kabilenin tekelinde kalmasını öngördüğü

17. Mekkeliler ile Müslümanlar arasında imzalanan Hudeybiye Barışı'nda, 'Müslümanlardan biri Mekke'ye sığınırsa iade edilmeyecek, fakat Mekkelilerden biri Müslüman olup Medine'ye sığınırsa velisinin izni yoksa iade edilecektir.' maddesi yer almıştır. İlk bakışta Müslümanların aleyhine görünen bu antlaşma, ortamın durulması sayesinde çok sayıda kişinin İslam'ı benimsemesine zemin hazırlamıştır. Bu gelişme doğrultusunda Hudeybiye Antlaşması'nın en önemli diplomatik sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Mekke'nin aynı gün Müslümanların askeri kontrolüne geçmesi
    • B) Arap Yarımadası'ndaki Hristiyan kabilelerin tamamen sindirilmesi
    • C) Mekkeli müşriklerin Medine İslam Devleti'nin varlığını resmen ve hukuken tanıması
    • D) Bizans İmparatorluğu ile doğrudan sınır komşusu olunması
    • E) Kâbe'deki tüm putların antlaşma metni gereği anında imha edilmesi

18. Bedir Savaşı'ndan sonra ele geçirilen Mekkeli esirlerden zengin olanlar fidye karşılığında serbest bırakılırken, okuma yazma bilen esirlerin her birinin on Müslümana okuma yazma öğretmesi şartıyla özgürlüklerine kavuşmaları kararlaştırılmıştır. Bu uygulama İslam toplumunda aşağıdakilerden hangisine verilen önceliğin doğrudan bir göstergesidir?

    • A) Eğitimin yaygınlaştırılmasına ve beşerî sermayenin geliştirilmesine
    • B) Esirlerin tamamının zorla İslam dinine geçirilmesine
    • C) Savaş gelirlerinin tamamen askeri yatırımlara tahsis edilmesine
    • D) Mekke ile kalıcı bir askeri ittifak kurulmasına
    • E) Şehirde yalnızca teorik din eğitiminin sürdürülmesine

19. Hz. Muhammed, Medine'ye hicret ettikten sonra Müslümanlar, Yahudiler ve henüz İslam'ı benimsememiş Arap kabileleri arasında Medine Sözleşmesi'ni imzalamıştır. Bu metinde, Medine'ye yönelik olası bir dış saldırıda tüm grupların şehri birlikte savunacağı ve aralarındaki anlaşmazlıklarda Hz. Muhammed'in hakem kabul edileceği hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemenin Medine'deki siyasal ve toplumsal yapıya etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Gayrimüslim unsurların Medine'den zorunlu göçe tabi tutulduğu
    • B) Kabileler arasındaki dini farklılıkların tamamen ortadan kaldırıldığı
    • C) Şehirde teokratik monarşiye dayalı mutlak bir imparatorluk kurulduğu
    • D) Çok unsurlu bir toplumda ortak savunma ve hukuk ilkeleriyle devletleşme sürecinin başladığı
    • E) Medine'de ekonomik faaliyetlerin yalnızca Müslümanların denetimine bırakıldığı

20. İslamiyet öncesi Arap Yarımadası'nda kabileler arasında kan davaları yaygınken, Haram Aylarda çatışmalara ara verilir ve Mekke'de Ukaz gibi panayırlar kurulurdu. Bu panayırlarda kabileler yalnızca ticaret yapmakla kalmaz; edebi yarışmalar düzenler, şiirler okur ve ortak kültürel paylaşımlarda bulunurlardı. Buna göre İslamiyet öncesi Arap toplumu ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

    • A) Arap Yarımadası'nda siyasi birliğin kesin olarak sağlandığına
    • B) İnanç ve ticaretin dönemsel de olsa barış ve kültürel etkileşimi artırdığına
    • C) Sosyal tabakalaşmanın ve kölelik düzeninin tamamen son bulduğuna
    • D) Kabileler arasındaki tüm kan davalarının kalıcı barışla çözümlendiğine
    • E) Çok tanrılı inanç sisteminin yerini semavi dinlere bıraktığına

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.