Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde I. Mahmud döneminde açılan Hendesehane (Kara Mühendishanesi) ve III. Mustafa döneminde kurulan Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun (Deniz Mühendishanesi) gibi kurumlar Batılı uzmanların öncülüğünde hayata geçirilmiştir. Bu gelişmeler, 18. yüzyıl Osmanlı ıslahatlarının öncelikle hangi alanda yoğunlaştığını göstermektedir?

   • A) Anayasal ve demokratik hakların geliştirilmesinde
   • B) Tarımsal üretim ve çiftçi destekleme politikalarında
   • C) Dini ve fıkhi eğitim müfredatının sadeleştirilmesinde
   • D) Askeri teknolojinin ve subay eğitiminin modernize edilmesinde
   • E) Taşra yönetiminde yerel meclislerin açılmasında

2. Avrupa'da Feodalite (derebeylik) rejiminin çözülmesi ve merkezi krallıkların güçlenmesinde, Coğrafi Keşifler ile zenginleşen burjuvazi sınıfının kralları maddi olarak desteklemesi belirleyici olmuştur. Burjuvazinin kralları soylulara (feodal beylere) karşı desteklemesindeki temel çıkarı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kilisenin tüm arazilerini köylülere bedelsiz paylaştırmak
   • B) Güvenli ticaret yolları, ortak para birimi ve merkezi bir pazar düzeni oluşturmak
   • C) Soyluların sahip olduğu tüm askeri unvanları bizzat devralmak
   • D) Kralların yetkilerini sınırlandırarak parlamenter demokrasiye geçmek
   • E) Tarımsal üretimi tamamen durdurup tüm halkı tüccar yapmak

3. 17. yüzyıl ortalarında sadrazamlık makamına getirilen Köprülü Mehmed Paşa, görevi ancak sarayın kendi kararlarına karışmaması ve sunduğu şartların kabul edilmesi koşuluyla üstlenmiştir. Köprülü Mehmed Paşa'nın bu tavrı sergilemesindeki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Monarşi rejimini yıkarak meşrutiyet yönetimine geçişi sağlamak
   • B) Padişahı tahttan indirip kendi hanedanını iktidara getirmek
   • C) Bağımsız ve kararlı bir yönetim sergileyerek bozulan merkezi otoriteyi yeniden kurmak
   • D) Sadrazamlık makamını yabancı elçilerin vesayeti altına sokmak
   • E) Divân-ı Hümâyun toplantılarını tamamen kaldırarak ulemayı dışlamak

4. Coğrafi Keşifler sonrasında Ümit Burnu'nun keşfedilmesi ve okyanus ticaret yollarının açılması, asırlardır süren İpek ve Baharat yollarının önemini kaybetmesine yol açmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde yol açtığı en belirgin ekonomik kayıp aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Tarımsal vergilerin mültezimler aracılığıyla toplanamaması
   • B) Cizye ve haraç gibi gayrimüslim vergilerinin tamamen kesilmesi
   • C) Maden işletmelerinin işgücü yetersizliği sebebiyle kapatılması
   • D) Tımar arazilerinin vakıf arazilerine dönüştürülmesi mecburiyeti
   • E) Akdeniz limanları ile kervan yollarından elde edilen transit gümrük gelirlerinin azalması

5. Avrupa'da Erken Yeni Çağ'da uygulanan merkantilizm politikası, bir devletin gücünün sahip olduğu altın ve gümüş miktarıyla ölçüleceğini savunmuş; ihracatı artırıp ithalatı kısıtlamayı hedeflemiştir. Merkantilist politikaların Osmanlı pazarındaki yansıması aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

   • A) Avrupalı tüccarların Osmanlı'dan bol hammadde alıp Osmanlı'ya mamul mal satması
   • B) Osmanlı Devleti'nin Avrupa ülkelerine mamul mal ihracatında tekel kurması
   • C) Osmanlı hazinesinde altın ve gümüş stoklarının rekor seviyeye ulaşması
   • D) Yerli üreticilerin hammaddeye daha ucuz ve kolay erişim sağlaması
   • E) Osmanlı iç piyasasında ithal mallara yüksek korumacı gümrük vergileri getirilmesi

6. 1699 Karlofça Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin Batı'da geniş çapta toprak kaybettiği ilk antlaşmadır. Bu antlaşma ile Osmanlı diplomasisi, karşısındaki devletleri eşit statüde kabul etmek zorunda kalmıştır. Bu durum Osmanlı Devleti'nin dış politika anlayışında aşağıdakilerden hangisinin uygulanmaya başlandığını gösterir?

   • A) Cihan hakimiyeti mefkuresinin tek taraflı olarak sürdürülmesini
   • B) Sadece İslam dünyasıyla ittifak kurma stratejisini
   • C) Deniz aşırı sömürgecilik yarışına doğrudan dahil olunmasını
   • D) Mütekabiliyet (diplomatik eşitlik ve karşılıklılık) ilkesinin benimsenmesini
   • E) Batı ile tüm diplomatik kanalların tek taraflı kapatılmasını

7. I. Ahmed döneminde veraset sisteminde yapılan değişiklikle 'Ekber ve Erşed' (en yaşlı ve olgun hanedan üyesinin tahta geçmesi) usulü getirilmiş, şehzadelerin sancağa çıkma uygulamasına son verilmiştir. Bu uygulamanın Osmanlı devlet idaresinde yol açtığı olumsuz durum aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Taht kavgalarının şiddetlenerek hanedanın tamamen bölünmesi
   • B) Şehzadelerin sarayda yetişmesi nedeniyle idari ve askeri tecrübeden yoksun kalmaları
   • C) Padişahların taşradaki halkla doğrudan iletişim kurabilmesi
   • D) Tımar sisteminin düzenli işlemesinin garanti altına alınması
   • E) Yeniçerilerin siyasetten tamamen elini çekmesi

8. 17. yüzyılda Copernicus, Galileo, Kepler ve Newton gibi bilim insanlarının çalışmalarıyla temellenen Bilim Devrimi, Orta Çağ'ın Aristotelesçi evren modelini bütünüyle yıkmıştır. Bu sürecin bilimsel düşünceye kazandırdığı en temel yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Dini metinleri felsefi akıl yürütmenin yegâne kaynağı kabul etme
   • B) Olayları mistik ve metafizik gerekçelerle açıklama
   • C) Doğruluğu peşinen kabul edilmiş dogmalara bağlı kalma
   • D) Bilimsel bilgiyi sadece teolojik kurallarla sınırlama
   • E) Akıl, deney, sistemli gözlem ve matematiksel hesaplamaya dayanma

9. 17. yüzyıl Osmanlı sadrazamları ve ıslahatçıları (IV. Murad, Tarhuncu Ahmed Paşa, Koçi Bey), devlet düzenindeki bozulmaları gidermek amacıyla risaleler hazırlatmış ve sert tedbirlere başvurmuşlardır. Ancak bu dönem ıslahatları sorunları kalıcı olarak çözememiş, şahısların görev süresiyle sınırlı kalmıştır. Bu durumun temel nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?

   • A) Batı'daki askeri ve teknik gelişmelerin taklit edilmek istenmesi
   • B) Halkın yönetime doğrudan katılma taleplerinin baskıyla bastırılması
   • C) Sorunların kökenine inilmeyip Kanuni devri uygulamalarına dönülerek çözüm aranması
   • D) Padişahların yetkilerinin anayasa ile kısıtlanmaya çalışılması
   • E) Medreselerde yalnızca fen ve mühendislik eğitimine ağırlık verilmesi

10. 18. yüzyıl Aydınlanma Çağı düşünürlerinden John Locke bireysel hak ve özgürlükleri, Montesquieu kuvvetler ayrılığını, Jean-Jacques Rousseau ise halk egemenliğine dayalı toplumsal sözleşmeyi savunmuştur. Bu fikirlerin yayılması Avrupa'da aşağıdakilerden hangisinin meşruiyetini doğrudan sarsmıştır?

    • A) Bağımsız ve tarafsız yargı sistemlerinin
    • B) Seçimle iş başına gelen temsili meclislerin
    • C) Temel insan haklarını güvenceye alan anayasaların
    • D) Egemenliğini tanrısal yetkilere dayandıran mutlak monarşilerin
    • E) Bilimsel deney ve akılcı felsefe metotlarının

11. 1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayan Lale Devri'nde Osmanlı Devleti, Paris, Viyana ve Moskova gibi Avrupa başkentlerine ilk kez geçici elçiler göndermiştir. 28 Çelebi Mehmed Efendi gibi elçiler, gittikleri ülkelerin askeri, teknik, idari ve şehircilik yapılarını anlatan 'Sefaretname'ler hazırlamıştır. Bu durum Osmanlı Devleti'nin dış politika anlayışında hangi temel değişimin yaşandığını kanıtlar?

    • A) Doğu yönlü fetih politikasının tamamen terk edildiğini
    • B) Batı'nın üstünlüğünün kabul edilerek Avrupa'daki gelişmelerin yakından izlenmek istendiğini
    • C) Avrupa devletleriyle tüm ticari ve gümrük ilişkilerinin kesildiğini
    • D) Diplomasinin bırakılarak yalnızca savunma savaşı stratejisine dönüldüğünü
    • E) Gayrimüslim tebaaya tanınan ayrıcalıkların tamamen sonlandırıldığını

12. Osmanlı Devleti 17. yüzyıldan itibaren nakit para ihtiyacını karşılamak için mukataa arazilerin gelirlerini mültezimlere ömür boyu kiralama esasına dayanan malikâne sistemine geçmiştir. Bu uygulama zamanla taşrada belirli ailelerin zenginleşmesine ve yerel güç odaklarına dönüşmesine yol açmıştır. Bu gelişmenin Osmanlı devlet yapısındaki en belirgin siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sadrazamlık makamının padişahın yetkilerini tamamen devralması
    • B) Şeri hukukun yerini bütünüyle örfi hukukun alması
    • C) Divân-ı Hümâyun'un tüm yasama ve yürütme yetkilerini tekeline alması
    • D) Tımar sisteminin modernize edilerek yeniden güç kazanması
    • E) Âyan ve eşraf adı verilen yerel unsurların merkezi otoriteyi sınırlandıracak güce ulaşması

13. 16. yüzyılda Almanya'da Martin Luther'in öncülüğünde başlayan Reform hareketleri kısa sürede Avrupa geneline yayılmış ve Katolik Kilisesi'nin dini otoritesi bölünmüştür. Bu dönemde Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman, Avrupa'daki Protestan prensleri Katolik Habsburg İmparatorluğu'na karşı diplomatik ve askeri olarak desteklemiştir. Kanuni Sultan Süleyman'ın bu politikasındaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Avrupa'da tek bir Hristiyan birliğinin (Haçlı ittifakının) kurulmasını engellemek
    • B) Protestan mezhebini Osmanlı tebaası arasında zorunlu hale getirmek
    • C) Papalığın temsil ettiği Katolik inancını tamamen ortadan kaldırmak
    • D) Akdeniz'deki Venedik ve Ceneviz deniz üstünlüğünü sona erdirmek
    • E) Fransa ile yapılan kapitülasyon antlaşmalarını geçersiz kılmak

14. 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa ordularında tüfekli piyade birliklerinin önemi artmış ve bu durum 'Askerî Devrim' olarak adlandırılmıştır. Osmanlı Devleti de bu yeni savaş teknolojisine uyum sağlayabilmek amacıyla ordusundaki tüfekli kapıkulu piyadelerinin ve sekban-sarıca birliklerinin sayısını hızla artırmıştır. Bu stratejik dönüşümün Osmanlı Devleti üzerindeki en önemli mali sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Tımar arazilerinin doğrudan köylülere mülk olarak dağıtılması
    • B) İltizam usulünün terk edilerek malikâne sisteminin kaldırılması
    • C) Hazineye bağlı nakit maaşlı asker sayısının artmasıyla nakit para ihtiyacının büyümesi
    • D) Gümrük vergilerinin düşürülerek dış ticaret hacminin artırılması
    • E) Kapıkulu ocaklarının tasfiye edilerek tamamen gönüllü orduya geçilmesi

15. Avrupa'da 15. ve 16. yüzyıllarda gelişen Rönesans hareketiyle birlikte hümanizm felsefesi yayılmış; insan aklı, bireysel irade ve doğanın gözlemlenmesi ön plana çıkmıştır. Bu düşünsel dönüşümün Avrupa'da aşağıdaki alanların hangisinde öncelikle çözülmeye yol açtığı söylenebilir?

    • A) Uluslararası ticaretin kurallarında
    • B) Mutlak monarşilerin vergilendirme yetkisinde
    • C) Sömürgecilik faaliyetlerinin finansmanında
    • D) Feodal lordların askeri örgütlenmesinde
    • E) Skolastik düşüncenin dogmatik bilgi anlayışında

16. 16. yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu'da baş gösteren Celali İsyanları nedeniyle köylüler güvenlik endişesiyle topraklarını terk ederek şehirlere göç etmiştir. Bu durum Osmanlı bürokrasisinde 'Büyük Kaçgun' olarak adlandırılmıştır. Bu sürecin Osmanlı taşra teşkilatında yol açtığı en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İltizam sisteminin kaldırılarak doğrudan vergi toplamaya geçilmesi
    • B) Lonca üretiminin tarımsal hammadde ihtiyacını tamamen karşılaması
    • C) Şehirlerdeki asayiş sorunlarının hızla çözüme kavuşturulması
    • D) Tarımsal üretimin çökmesi ve dirlik sisteminin işlevini yitirmesi
    • E) Taşrada merkezi otoriteye bağlı tımarlı sipahi sayısının artması

17. 1648 yılında imzalanan Westphalia Antlaşması ile Avrupa'da Papalık kurumunun devletler arası ilişkilerdeki belirleyici gücü sınırlandırılmıştır. Devletlerin kendi topraklarında mutlak egemen olduğu ve başka devletlerin iç işlerine dini gerekçelerle müdahale edemeyeceği ilkesi benimsenmiştir. Buna göre Westphalia düzeninin Avrupa'da aşağıdakilerden hangisini güçlendirdiği savunulabilir?

    • A) Seküler temellere dayalı bağımsız ulus-devlet anlayışını
    • B) Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu'nun merkeziyetçi otoritesini
    • C) Katolik Kilisesi'nin siyasi ve hukuki üstünlüğünü
    • D) Feodal beylerin yerel askeri ayrıcalıklarını
    • E) Mezhep birliğine dayalı evrensel bir Avrupa monarşisini

18. 16. yüzyılda Amerika kıtasından Avrupa'ya akan bol miktardaki gümüş, Osmanlı sınırlarına girerek piyasadaki para dengesini altüst etmiştir. Bu durum karşısında Osmanlı yönetimi, akçedeki gümüş oranını düşürerek tağşiş yoluna gitmiştir. Bu ekonomik gelişmenin Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisine doğrudan ortam hazırladığı söylenebilir?

    • A) Dış ticaret fazlası verilerek hazine gelirlerinin katlanmasına
    • B) Lonca teşkilatının hammadde temininde tekel konumunu güçlendirmesine
    • C) Paranın alım gücünün düşmesiyle sabit gelirli kesimlerin alım gücü kaybı yaşamasına
    • D) Tımar sisteminin güçlenerek taşradaki sipahi sayısının artmasına
    • E) Akdeniz limanlarının uluslararası ticaretteki eski önemini yeniden kazanmasına

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.