Tarih ve Zaman Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Tarih öncesi bir yerleşim yerinde yapılan kazıda sırasıyla en alt tabakada kaba taş aletler, üstünde cilalı taş baltalar ve seramik çömlekler, en üst tabakada ise demirden kılıçlar ve altın takılar bulunmuştur. Ancak bu kazı alanında bakır veya tunç çağına ait ara katmanlara rastlanmamıştır. Bu durum, söz konusu yerleşim yerinde yaşayan toplumla ilgili aşağıdakilerden hangisini en güçlü şekilde kanıtlar?

   • A) Toplumun Taş Devri'nden sonra hiçbir madeni işlemediğini
   • B) Bölgenin başka uygarlıklar tarafından istila edildiğini veya ileri bir kültürle etkileşime girdiğini
   • C) Yerleşimin Tarih Çağları'ndan sonra tamamen terk edildiğini
   • D) Tarımsal üretimin demir çağından önce hiç yapılmadığını
   • E) İklim koşullarının maden oluşumuna tamamen engel olduğunu

2. Tarih araştırmacısı Aslı Hanım, 18. yüzyılda yaşamış bir seyyahın günlüğünü incelerken yazarın bizzat şahit olmadığı olayları kulaktan dolma rivayetlerle aktardığını ve kendi mensup olduğu mezhebi övmek adına bazı olayları abarttığını tespit etmiştir. Aslı Hanım'ın yaptığı bu eleştirel sorgulama, tarih metodolojisinin aşağıdaki aşamalarından hangisiyle adlandırılır?

   • A) Sınıflandırma (Tasnif)
   • B) İç Tenkit (İç Eleştiri)
   • C) Kaynak Tarama (Bibliyografya oluşturma)
   • D) Çözümleme (Tahlil)
   • E) Birleştirme (Terkip)

3. Tarih boyunca toplumlar takvimlerinin başlangıç noktasını (miladını) kendi tarihlerinde derin iz bırakan önemli olaylara dayandırmışlardır. Aşağıdaki takvim ve başlangıç olayı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   • A) İbrani takvimi – Yaradılış yılı (MÖ 3761)
   • B) Hicri takvim – Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicreti (MS 622)
   • C) Miladi takvim – Hz. İsa'nın doğumu (0 kabulü)
   • D) Roma takvimi – Roma kentinin kuruluşu (MÖ 753)
   • E) 12 Hayvanlı Türk takvimi – Malazgirt Zaferi'nin kazanılması (MS 1071)

4. MÖ 3000 yılında gerçekleştiği bilinen bir göç hareketinin tarihsel sürecini incelerken 'yüzyıl' kavramını kullanan bir öğrencinin yaptığı hesaplamalardan hangisi doğrudur?

   • A) MÖ 30. yüzyılın son çeyreği ve 2. yarısı
   • B) MÖ 30. yüzyılın ilk çeyreği ve 1. yarısı
   • C) MÖ 31. yüzyılın ikinci yarısı
   • D) MÖ 3. yüzyılın ilk yarısı
   • E) MÖ 29. yüzyılın dördüncü çeyreği

5. Orta Çağ Avrupa'sında feodalitenin yıkılış sürecini araştıran bir akademisyen; barutun ateşli silahlarda kullanılması, Haçlı Seferleri'nin sosyoekonomik sonuçları ve coğrafi keşiflerin ticaret yollarına etkisini birlikte değerlendirmiştir. Akademisyenin bu çok boyutlu yaklaşımı, tarih biliminin hangi temel ilkesiyle doğrudan örtüşür?

   • A) Tarihsel olayların hiçbir kurala bağlı olmadan rastgele geliştiği ilkesiyle
   • B) Olayların çok nedenli ve çok sonuçlu bir nedensellik bağı içinde geliştiği ilkesiyle
   • C) Tarihsel bilginin sadece devletler arası savaşlarla sınırlı olduğu ilkesiyle
   • D) Geçmişin yalnızca günümüzün ekonomik teorileriyle açıklanabileceği ilkesiyle
   • E) Olayların geçtiği yerin tarihi süreç üzerinde hiçbir etkisinin olmadığı ilkesiyle

6. Tarih bilimi, doğa bilimlerinden farklı olarak geçmişteki olayları laboratuvar ortamında yeniden canlandıramaz ve deney yöntemine başvuramaz. Çünkü tarihsel olaylar tekrarlanamaz ve kendine özgü koşullara sahiptir. Bu durum karşısında tarih araştırmacılarının bilimsel geçerliliği sağlamak için başvurması gereken en temel yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Olayları matematiksel formüllerle modellemek
   • B) Geleceğe dair kesin tahminlerde bulunmak
   • C) Güvenilir belgelere dayanmak ve eleştirel kaynak tenkidi yapmak
   • D) Yalnızca sözlü halk anlatılarını temel almak
   • E) Benzer olayları günümüzde yapay olarak canlandırmak

7. Türklerin tarih boyunca kullandığı takvimler incelendiğinde; 12 Hayvanlı Türk Takvimi'nin Güneş yılına, Hicri takvimin Ay yılına, Celali, Rumi ve Miladi takvimlerin ise tekrar Güneş yılına dayandığı görülür. Bu durum Türk toplumlarının tarihsel süreçte aşağıdakilerden hangisini yaşadığının göstergesidir?

   • A) Farklı kültür ve inanç sistemleriyle etkileşim içine girdiklerinin
   • B) Yalnızca göçebe yaşam tarzını benimsediklerinin
   • C) Astronomi alanında dış dünyadan hiçbir katkı almadıklarının
   • D) Yazıyı ilk kullanan uygarlık olduklarının
   • E) Bütün takvim sistemlerini tamamen kendilerinin icat ettiğinin

8. Bir araştırmacı, 19. yüzyıldaki Sanayi Devrimi'nin Osmanlı zanaat üretimine etkilerini araştırırken dönemin sadrazamlık raporlarını, lonca defterlerini ve gümrük kayıtlarını incelemiştir. Daha sonra bu verileri benzer konuda yazılmış 2020 yılına ait modern bir makaleyle desteklemiştir. Bu araştırmacının kullandığı kaynaklar sınıflandırıldığında aşağıdakilerden hangisi 'birinci elden kaynak' grubuna girmez?

   • A) Dönemin sadrazamlık raporları
   • B) Lonca ustalarının tuttuğu kayıt defterleri
   • C) 19. yüzyıl Osmanlı gümrük dökümleri
   • D) 2020 yılında yayımlanmış akademik araştırma makalesi
   • E) O dönemde esnaf tarafından padişaha sunulan resmi dilekçeler

9. Eski bir yerleşim yerinde bulunan madeni bir paranın üzerinde; hükümdarın resmi, unvanı, tahta çıkış yılı ve paranın basıldığı kentin adı yer almaktadır. Bu parayı inceleyen bir tarihçi, aşağıdaki yardımcı bilim dallarından hangisine ihtiyaç duymaz?

   • A) Paranın madeni ve nümizmatik özelliklerini belirlemek için Nümizmatik
   • B) Paranın üzerindeki yazıları ve unvanları okumak için Epigrafi veya Paleografya
   • C) Paranın basıldığı dönemin takvimini hesaplamak için Kronoloji
   • D) İskeletlerin genetik kökenini tespit etmek için Antropoloji
   • E) Kentin coğrafi konumunu saptamak için Coğrafya

10. Tarih yazıcılığında olayları yalnızca kronolojik sırayla, sebep-sonuç bağı kurmadan ve kahramanlık övgüleriyle aktaran tarza 'hikâyeci tarih'; olayların nedenlerini, nasıllarını sorgulayan ve kanıtlara dayandıran tarza ise 'neden-nasılcı (bilimsel) tarih' denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi neden-nasılcı tarih anlayışının bir temsilcisi olarak gösterilebilir?

    • A) Olayları efsanelerle aktaran Homeros
    • B) Olayların derin toplumsal ve iktisadi nedenlerini irdeleyen İbn-i Haldun
    • C) Sadece kralların zaferlerini listeleyen Hitit analları
    • D) Hükümdara övgü amacıyla kaleme alınan şehnameler
    • E) Olayları kronolojik sırayla kaydeden Orta Çağ kilise vakayinameleri

11. Osmanlı Devleti'nde 17. yüzyıldan itibaren mali kayıtların düzenlenmesi ve vergi toplama işlemlerinin aksamaması amacıyla Güneş yılı esaslı Rumi takvim uygulamaya konulmuş, ancak dini bayramlarda Hicri takvimin kullanımına devam edilmiştir. Bu uygulamanın temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Batı dünyasıyla siyasi ilişkileri tamamen kesme arzusu
    • B) Ay yılı ile Güneş yılı arasındaki gün farkından kaynaklanan bütçe ve hasat açıklarını engelleme
    • C) Dini günlerin yılın aynı mevsimine sabitlenmesini sağlama
    • D) Hicri takvimin halk tarafından tamamen unutulmasını amaçlama
    • E) Ülkedeki tüm mahkemelerde tek tip yargılama usulüne geçme

12. MÖ 1274 yılında yapılan Kadeş Savaşı sonrasında imzalanan Kadeş Antlaşması'nın Mısır hiyeroglifleriyle yazılmış nüshasında II. Ramses savaşı kazandığını iddia ederken, Hitit çivi yazılı tabletlerinde ise savaşı Hititlerin üstün bitirdiği belirtilmiştir. Bu durum tarih araştırmalarında aşağıdakilerden hangisinin önemini ortaya koymaktadır?

    • A) Olayların geçtiği coğrafyanın yalnızca jeolojik özelliklerini incelemenin
    • B) Sadece kazanan tarafın resmi kayıtlarına güvenmenin
    • C) Tarihsel olayları tek taraflı değil, karşılaştırmalı kaynak taramasıyla değerlendirmenin
    • D) Görsel kaynakların yazılı kaynaklardan her zaman daha üstün olduğunu kabul etmenin
    • E) Antik dönem metinlerini bilimsel incelemenin dışında tutmanın

13. Tarih öncesi dönemlerin aydınlatılmasında arkeolojik kazılardan elde edilen çanak-çömlekler, taş baltalar ve maden süs eşyaları temel kaynakları oluştururken; tarih çağlarında kitabeler, yıllıklar ve kanunnameler ön plana çıkar. Bu farklılığın ortaya çıkmasındaki temel belirleyici etken aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Coğrafi iklim koşullarının değişmesi
    • B) Yazının icat edilmesi ve yaygınlaşması
    • C) Toplumlar arası ticari ilişkilerin son bulması
    • D) Maden kullanımının yerini taş aletlere bırakması
    • E) Yerleşik hayattan göçebe yaşama geçilmesi

14. Bir diplomatik heyet, iki eski devlet arasında yapılan sınır antlaşması metninin sonradan tahrif edilip edilmediğini kanıtlamak istemektedir. Belgenin kağıt türü, kullanılan mürekkebin kimyasal bileşimi ve antlaşma maddelerinin diplomatik üslubu ayrıntılı olarak test edilmektedir. Bu çalışmada doğrudan yararlanılan tarihsel aşama ve yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Dış tenkit (eleştiri) uygulaması
    • B) Konuya göre tasnif (sınıflandırma)
    • C) Kaynak tarama (heparşistik)
    • D) Sentez ve raporlama (terkip)
    • E) İçerik ve anlam tahlili (tahlil)

15. Güneş yılı esasına dayanan Miladi takvim Mısır uygarlığında Nil'in taşma zamanlarını hesaplama ihtiyacından doğmuş, Romalılar tarafından geliştirilerek bugünkü halini almıştır. Ay yılı esasına dayanan Hicri takvim ise Mezopotamya'da Sümerlerin gök cisimlerini gözlemlemesiyle temellenip İslam coğrafyasında hicret başlangıç alınarak düzenlenmiştir. Bu bilgilere dayanarak takvimlerin oluşturulması süreciyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine varılabilir?

    • A) Takvimlerin oluşturulmasında ekonomik, dini ve coğrafi ihtiyaçlar etkili olmuştur.
    • B) Bütün toplumlar takvim başlangıcı olarak astronomik döngüleri seçmiştir.
    • C) Ay yılı takvimleri, Güneş yılı takvimlerine göre her zaman daha hassastır.
    • D) Takvimler yalnızca tek bir medeniyetin tekelinde ortaya çıkmış ve korunmuştur.
    • E) Dini olaylar takvim sistemlerinin temel dayanağını oluşturan tek unsurdur.

16. Tarihsel bir olgu, belirli bir zaman diliminde meydana gelen somut ve kısa süreli gelişmeler yerine, zamana yayılan ve süreklilik gösteren genel süreçleri ifade eder. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bir 'tarihsel olay' değil, 'tarihsel olgu' örneğidir?

    • A) 1071 yılında Malazgirt Savaşı'nın kazanılması
    • B) 1299'da Osmanlı Beyliği'nin bağımsızlığını ilan etmesi
    • C) Anadolu'nun yüzyıllar içinde Türkleşmesi ve İslamlaşması
    • D) 1453 yılında İstanbul'un fethinin gerçekleşmesi
    • E) 1923'te Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması

17. Tarih biliminde bir bilginin geçerliliği, yeni belgelerin ortaya çıkmasıyla değişebilir veya zenginleşebilir. Örneğin Osmanlı Devleti'nde ilk paranın Orhan Bey döneminde basıldığı kabul edilirken bulunan yeni bir sikke ile bu bilginin Osman Bey dönemi olarak güncellenmesi buna örnektir. Bu durum tarih biliminin aşağıdaki özelliklerinden hangisini doğrudan kanıtlar?

    • A) Tarihsel bilgilerin mutlak ve değişmez nitelik taşımadığını
    • B) Tarih araştırmalarında deney ve gözlem yapılamayacağını
    • C) Paraların yalnızca siyasi güç göstergesi olduğunu
    • D) Tarih biliminin diğer sosyal bilimlerden tamamen bağımsız olduğunu
    • E) Olayların üzerinden belirli bir süre geçmeden incelenemeyeceğini

18. Bir araştırmacı, Osmanlı Devleti'nin 16. yüzyıldaki Akdeniz ticaret politikasını aydınlatmak amacıyla Venedik ve Osmanlı arşivlerindeki diplomatik yazışmaları karşılaştırmış, belgelerin orijinalliğini ve mühürlerin geçerliliğini denetlemiştir. Bu araştırmacının izlediği yöntem ve başvurduğu yardımcı bilim dalı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    • A) Belgelerin orijinalliğini denetleme – Tenkit aşaması
    • B) Mühürlerin ve resmi damgaların incelenmesi – Sfragistik
    • C) Farklı dillerdeki arşiv belgelerinin okunması – Filoloji
    • D) Dönemin madeni paralarının alım gücünün ölçülmesi – Paleografya
    • E) Verilerin amaca uygun olarak düzenlenmesi – Tasnif aşaması

19. Gaziantep civarındaki bir höyük kazısında çalışan arkeoloji ekibi; en alt katmanda obsidyen taş aletler, orta katmanda bakır kaplar, en üst katmanda ise çivi yazılı kil tabletler bulmuştur. Bu kazı alanındaki buluntular dikkate alındığında, yerleşim yeriyle ilgili aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılamaz?

    • A) Yerleşimde tarihsel gelişim sırasının doğal seyrinde ilerlediğine
    • B) En üst katmandaki toplumun Tarih Çağları'na geçtiğine
    • C) Bölgede maden işleme teknolojisinin zamanla geliştiğine
    • D) Kil tabletlerin komşu bir uygarlıktan savaş yoluyla gasp edildiğine
    • E) Taş aletlerin kullanıldığı dönemin Tarih Öncesi Devirlere ait olduğuna

20. Bir tarih öğretmeni, sınıfında öğrencilerine geçmişte yaşanmış bir antlaşmanın maddelerini inceletirken dönemin siyasi dengelerini ve o günün ahlaki anlayışını dikkate almalarını istemiştir. Öğretmen, olayları günümüzün değer yargılarıyla değerlendirmenin araştırmacıyı yanıltacağını vurgulamıştır. Buna göre öğretmenin öğrencilerine kazandırmak istediği temel tarihsel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Anakronizmden kaçınarak olayları kendi dönemi içinde değerlendirme
    • B) Yalnızca yazılı belgeleri mutlak doğru kabul etme
    • C) Tarihsel olaylar arasında değişmez kanunlar türetme
    • D) Geçmişteki olayları günümüz hukuk kurallarına göre yeniden yazma
    • E) Olayların yalnızca ekonomik nedenlerine odaklanma

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.