Dünya Gücü Osmanlı Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Kanuni Sultan Süleyman 1541 yılında Macaristan'ın fethini tamamladıktan sonra burayı doğrudan bir eyalet (Budin Beylerbeyliği) hâline getirmiş, Erdel'i ise iç işlerinde serbest bir beylik olarak Osmanlı'ya bağlamıştır. Osmanlı Devleti'nin Macaristan gibi uzak bir coğrafyada doğrudan eyalet yönetimi (beylerbeylik) kurmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Habsburg (Avusturya) tehdidine karşı bölgede güçlü bir askeri tampon bölge ve ileri harekât üssü oluşturmak
   • B) Bölgedeki Katolik kiliselerinin tamamını camiye çevirip halkı zorla Müslüman yapmak
   • C) Macar Krallığı'nın donanmasını Akdeniz'e sevk etmek
   • D) Fransa ile Avusturya arasında sınır bağlantısı kurmak
   • E) Bölgedeki tüm madenleri işleterek Venedik'e satmak

2. Coğrafi Keşifler sonucunda Ümit Burnu'nun bulunması, İpek ve Baharat yollarının Akdeniz limanlarındaki önemini kaybetmesine ve ticaret gelirlerinin Atlas Okyanusu kıyısındaki Avrupa limanlarına kaymasına neden olmuştur. Osmanlı Devleti'nin bu olumsuz ekonomik tabloyu tersine çevirmek amacıyla aldığı önlemler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

   • A) Fransa ve İngiltere gibi Batılı devletlere ticari imtiyazlar (kapitülasyonlar) tanıyarak Akdeniz limanlarını cazip kılmak
   • B) Hint Deniz Seferleri düzenleyerek Portekiz'in baharat ticaretini engellemeye çalışmak
   • C) Süveyş ve Don-Volga gibi su yolu/kanal projeleri tasarlamak
   • D) Tüm yabancı tüccarların Osmanlı limanlarına girişini tamamen yasaklayarak içe kapalı bir ekonomi uygulamak
   • E) Kızıldeniz ve Basra Körfezi'ndeki limanların güvenliğini sağlayarak kervan yollarını korumak

3. Fatih Sultan Mehmet'in divan toplantılarına başkanlık etmeyi sadrazamlara bırakıp kendisinin toplantıları 'Kasr-ı Adl' adı verilen kafes arkasından takip etmeye başlaması, Osmanlı bürokrasisinde önemli bir dönüm noktasıdır. Padişahın bu uygulamaya geçmesindeki asıl amaç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Divan üyelerinin padişahın doğrudan baskısı altında kalmadan fikirlerini daha rahat tartışabilmelerini sağlamak ve padişahın kutsal/mutlak otoritesini korumak
   • B) Sadrazamın padişahı görevden alma yetkisini yürürlüğe koymak
   • C) Divan-ı Hümayun'u tamamen ortadan kaldırarak meclissiz yönetime geçmek
   • D) Yabancı elçilerin divan müzakerelerine bizzat katılmasını sağlamak
   • E) Şeyhülislamı divanın mutlak yöneticisi yapmak

4. Klasik dönem Osmanlı taşra idaresinde 'Tımar Sistemi' hem tarımsal üretimin sürekliliğini sağlamış hem de devlete doğrudan hazineden para harcamadan daimi bir eyalet ordusu (Tımarlı Sipahiler) kurma imkânı sunmuştur. Dünya Gücü olduğu dönemde bu sistemin Osmanlı idari ve askeri yapısına sağladığı en büyük katkı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yeniçeri Ocağı'nın tamamen lağvedilmesini sağlamak
   • B) Toprakların özel mülkiyete geçirilerek feodal bir soylu sınıfının oluşmasına yol açmak
   • C) Merkezi hazineye yük olmadan büyük bir ordunun beslenmesi ve taşrada asayiş ile üretimin denetlenmesi
   • D) Ticaret gelirlerinin tamamının doğrudan yabancı elçilere dağıtılması
   • E) Köylülerin toprağı terk ederek şehir merkezlerinde toplanmasını teşvik etmek

5. Fatih Sultan Mehmet 1473 Otlukbeli Savaşı'nda Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan'ı mağlup ederek Doğu Anadolu sınırlarını güvence altına almıştır. Bu zaferin Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Memlük Devleti'nin Anadolu'daki varlığının tamamen sona ermesi
   • B) Akkoyunlu tehdidinin kırılarak Doğu Anadolu'da Osmanlı hakimiyetinin güçlenmesi ve Safevi Devleti'nin zemin bulması
   • C) Balkanlar'daki tüm Sırp prensliklerinin vergiye bağlanması
   • D) Kırım Hanlığı'nın bağımsızlığını ilan etmesi
   • E) Venedik ile 16 yıl süren deniz savaşlarının başlaması

6. Avrupa'da Martin Luther öncülüğünde başlayan Reform hareketleri sırasında Osmanlı Devleti, Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'na karşı mücadele eden Protestan prensleri ve Fransa'daki Kalvinistleri diplomatik ve mali olarak desteklemiştir. Osmanlı Devleti'nin bu politikasının ardındaki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Hristiyan dünyasındaki mezhep ayrılıklarını derinleştirerek birleşik bir Haçlı tehdidinin oluşmasını engellemek
   • B) Protestan mezhebini Osmanlı sınırları içinde resmi din ilan etmek
   • C) Papalığın desteğini alarak Akdeniz ticaretinde imtiyaz elde etmek
   • D) Almanya'da feodal beyliklerin ortadan kalkıp tek bir güçlü imparatorluk kurulmasını sağlamak
   • E) Coğrafi Keşifler'i başlatan denizcileri kendi bünyesine katmak

7. 1571 yılında II. Selim devrinde Kıbrıs Adası'nın Venediklilerden fethedilmesi üzerine Papa ve İspanya öncülüğünde kurulan büyük Haçlı donanması, İnebahtı Körfezi'nde Osmanlı donanmasını yakarak büyük bir hezimete uğratmıştır. Buna rağmen Osmanlı Devleti kısa sürede yeni bir donanma inşa etmiş ve Venedik barış istemek zorunda kalmıştır. Sokollu Mehmed Paşa'nın Venedik elçisine söylediği 'Biz Kıbrıs'ı almakla sizin kolunuzu kestik, siz İnebahtı'da donanmamızı yakmakla sakalımızı tıraş ettiniz' sözü aşağıdakilerden hangisini en iyi açıklamaktadır?

   • A) Osmanlı Devleti'nin denizcilik faaliyetlerine tamamen son verdiğini
   • B) Kıbrıs'ın fethiyle elde edilen stratejik ve kalıcı kazanımın, telafi edilebilir bir donanma kaybından çok daha üstün olduğunu
   • C) Haçlı ittifakının Akdeniz'deki tüm askeri gücünü yitirdiğini
   • D) Venedik'in Osmanlı himayesini resmen kabul ettiğini
   • E) İnebahtı yenilgisinin Osmanlı maliyesini tamamen çökerttiğini

8. Sokollu Mehmed Paşa döneminde gündeme getirilen Don-Volga Kanal Projesi ile Don ve Volga nehirlerinin birbirine yaklaştığı noktada bir kanal açılarak Karadeniz ile Hazar Denizi'nin birleştirilmesi hedeflenmiştir. Bu büyük projenin hayata geçirilmesiyle elde edilmek istenen jeopolitik kazanımlar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

   • A) Rusya'nın güneye ve Kafkasya'ya doğru genişlemesini engellemek
   • B) Orta Asya Türkleri ile doğrudan irtibat ve siyasi-kültürel bağ kurmak
   • C) Safevi Devleti'ni kuzeyden donanma desteğiyle baskı altına almak
   • D) İpek Yolu ticaretini canlandırmak
   • E) Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirerek Baharat Yolu'nu canlandırmak

9. 1555 yılında Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında imzalanan Amasya Antlaşması ile Doğu Anadolu, Bağdat, Tebriz ve Irak topraklarının bir kısmı Osmanlı denetimine bırakılmıştır. Bu antlaşmanın Osmanlı diplomasi tarihi açısından taşıdığı en özgün nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Osmanlı Devleti ile Safeviler arasında imzalanan ilk resmi barış antlaşması olması
   • B) Safevilerin Osmanlı padişahını halife olarak tanıdığı ilk belge olması
   • C) Doğu sınırlarının günümüzdeki şekliyle kesin olarak çizilmesi
   • D) İran'da Şiilik mezhebinin tamamen yasaklanması
   • E) Hazar Denizi'nde ortak bir Türk-İran ticaret filosunun kurulması

10. XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti, Portekizlilerin Basra Körfezi ve Kızıldeniz'e sızarak Müslüman tüccarları engellemesi ve kutsal beldeleri tehdit etmesi üzerine Hint Deniz Seferleri'ni (1538-1553) düzenlemiştir. Ancak Hadım Süleyman Paşa, Piri Reis, Murat Reis ve Seydi Ali Reis gibi önemli denizciler bu seferlerde kalıcı bir hakimiyet sağlayamamıştır. Osmanlı Devleti'nin Hint Seferleri'nde tam bir başarıya ulaşamamasının en önemli sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Osmanlı kadırgalarının okyanus şartlarına uygun olmaması ve seferlerin stratejik öneminin yeterince kavranamaması
    • B) Safevilerin Basra Körfezi'nden Osmanlı donanmasına doğrudan yardım etmesi
    • C) Gücerat Sultanlığı'nın Osmanlı'ya karşı Portekiz ile askeri ittifak kurması
    • D) Süveyş Kanalı'nın açılarak donanmanın Kızıldeniz'de sıkışıp kalması
    • E) Venedik'in Hint Okyanusu'nda Portekiz donanmasını desteklemesi

11. 1538 yılında Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması arasında gerçekleşen Preveze Deniz Savaşı, Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu zaferin dünya denizcilik tarihi ve Akdeniz jeopolitiği açısından en temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Cebelitarık Boğazı'nın tamamen İngiliz denetimine geçmesi
    • B) Karadeniz'in tüm yabancı gemilere kapatılması
    • C) Akdeniz'deki Türk deniz hakimiyetinin kesinleşmesi ve Akdeniz'in bir Türk gölüne dönüşmesi
    • D) Portekizlilerin Hint Okyanusu'ndaki faaliyetlerinin tamamen sona ermesi
    • E) Venedik Cumhuriyeti'nin tüm donanmasını Osmanlı'ya teslim etmesi

12. Kanuni Sultan Süleyman 1535 yılında Fransa ile 'Dostluk ve Ticaret Antlaşması' (Kapitülasyonlar) imzalayarak Fransız tüccarlara Osmanlı sularında düşük gümrük vergisi ve kendi mahkemelerini kurma hakkı tanımıştır. Ayrıca antlaşmanın her iki hükümdarın sağlığı süresince geçerli olması şartı konulmuştur. Osmanlı Devleti'nin bu kapitülasyonları verirken güttüğü temel amaçlar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

    • A) Şarlken'in liderliğindeki Avrupa-Habsburg Hristiyan ittifakını bölmek
    • B) Coğrafi Keşifler yüzünden canlılığını yitiren Akdeniz liman ticaretini yeniden canlandırmak
    • C) Fransa'yı Osmanlı tarafına çekerek diplomatik bir müttefik kazanmak
    • D) Kendi para birimini Fransız frangına endeksleyerek tek para sistemine geçmek
    • E) Antlaşmayı padişahların ömrüyle sınırlayarak gelecekteki olası zararların önüne geçmek

13. 1533 yılında Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında imzalanan İstanbul (İbrahim Paşa) Antlaşması'na göre; Avusturya Arşidükü protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılacak, elinde bulundurduğu Macar toprakları için Osmanlı'ya yıllık vergi ödeyecekti. Bu maddeye dayanarak yapılabilecek en doğru çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Avusturya'nın Osmanlı'nın siyasi ve diplomatik üstünlüğünü resmen kabul ettiği
    • B) Avrupa'daki mezhep savaşlarının sona erdiği
    • C) Avusturya ile Osmanlı Devleti arasında akrabalık bağları kurulduğu
    • D) Macaristan topraklarının tamamen Avusturya'ya devredildiği
    • E) Sadrazamın padişahtan bağımsız bir dış politika izleme hakkı kazandığı

14. Kanuni Sultan Süleyman 1526 yılında Mohaç Meydan Muharebesi'nde Macar ordusunu iki saat gibi kısa bir sürede imha etmiş ve Macar Krallığı'nı Osmanlı'ya bağlı bir krallık hâline getirmiştir. Bu büyük zaferin ardından Osmanlı Devleti ile doğrudan karşı karşıya gelen ve mücadeleye girişen Batılı güç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İngiltere Krallığı
    • B) Avusturya Arşidüklüğü (Habsburglar)
    • C) Venedik Cumhuriyeti
    • D) Rus Çarlığı
    • E) Portekiz Krallığı

15. 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye Savaşları sonucunda Memlük Devleti ortadan kaldırılmış; Mısır, Suriye, Filistin ve Hicaz toprakları Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Bu tarihi gelişmenin Osmanlı Devleti'ne sağladığı kazanımlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

    • A) Halifelik makamının Osmanlı hanedanına geçmesi ve teokratik yapının pekişmesi
    • B) Kutsal Emanetlerin İstanbul'a getirilmesi ve Mekke-Medine'nin koruyuculuğunun üstlenilmesi
    • C) Baharat Yolu'nun Akdeniz çıkışlarının denetim altına alınması
    • D) Venedik'in Kıbrıs için Memlüklere ödediği vergiyi Osmanlı Devleti'ne ödemeye başlaması
    • E) Karadeniz'in yabancı tüccarların ticaretine tamamen kapatılması

16. Yavuz Sultan Selim, tahta çıktıktan sonra babası ve dedesinin aksine batı yerine doğu seferlerine ağırlık vermiştir. 1514 yılında Çaldıran Savaşı'nda Safevi Devleti'ni mağlup ederek Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da Osmanlı kontrolünü sağlamıştır. Yavuz Sultan Selim'in bu politikasındaki öncelikli hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Doğu yönünden gelebilecek Şii-Safevi dini ve siyasi nüfuzunu kırarak İslam dünyasında liderliği ele geçirmek
    • B) Venedik'in Akdeniz'deki deniz hakimiyetine son vermek
    • C) Avrupa'da başlayan Reform hareketlerine askeri destek sağlamak
    • D) Portekiz donanmasını Hint Okyanusu'ndan tamamen püskürtmek
    • E) Rus knezliklerinin Karadeniz'e inmesini engellemek

17. II. Bayezid devrinde patlak veren Cem Sultan Olayı, başlangıçta bir iç taht kavgası iken Cem Sultan'ın sırasıyla Rodos Şövalyeleri, Papalık ve Fransa'nın eline geçmesiyle uluslararası bir krize dönüşmüştür. Bu durumun Osmanlı Devleti'nin dış politikasına yansıyan en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Memlük Devleti ile kalıcı ve kapsamlı bir ittifak kurulması
    • B) Batı yönündeki fetihlerin ve askeri seferlerin uzun süre yavaşlaması ve pasif bir dış politika izlenmesi
    • C) Avusturya ile İstanbul Antlaşması'nın imzalanarak üstünlük sağlanması
    • D) Karadeniz ticaretinin tamamen Venedik tüccarlarına bırakılması
    • E) Donanmanın tamamen tasfiye edilerek kara ordusunun güçlendirilmesi

18. Fatih Sultan Mehmet döneminde hazırlanan Kanunnâme-i Âl-i Osman ile padişahın kardeşlerini nizâm-ı âlem için katletmesine cevaz verilmiş, müsadere sistemi kurumsallaştırılmış ve divan toplantılarına sadrazamların başkanlık etmesi kararlaştırılmıştır. Bu düzenlemelerin ortak amacı göz önüne alındığında, devlet yapısında nasıl bir dönüşüm hedeflendiği söylenebilir?

    • A) Yerel hanedanların ve ayanların yönetimdeki etkinliğini artırmak
    • B) Şehzadelerin sancaklarda bağımsız hareket etmelerini kolaylaştırmak
    • C) Veraset sisteminde meşrutiyet rejimine geçişi sağlamak
    • D) Merkezi otoriteyi ve mutlak monarşik devlet yapısını güçlendirmek
    • E) Divanın karar alma sürecindeki danışma niteliğini tamamen ortadan kaldırmak

19. Kırım'ın 1475 yılında Gedik Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından fethedilmesi, dönemin uluslararası ticaret dengelerini derinden sarsmıştır. Bu fetihle birlikte Ceneviz ticaret kolonileri ortadan kaldırılmış ve bölgedeki İpek Yolu güzergâhı denetim altına alınmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti açısından doğurduğu en önemli stratejik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Akdeniz'deki tüm Venedik kalelerinin doğrudan teslim olması
    • B) Safevi Devleti'nin Kafkasya'daki askeri gücünün tamamen kırılması
    • C) Karadeniz'in bir iç deniz hâline gelerek kuzey ticaret yollarında tam denetim sağlanması
    • D) Hint ticaret yolunun Osmanlı kontrolüne girmesi
    • E) Avusturya ile sınır komşusu olunması

20. Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'un fethinden hemen sonra yayımladığı ahidnâme ile Galata'da yaşayan Cenevizlilerin can, mal ve ibadet özgürlüklerini güvence altına almış, ticaretlerini serbestçe sürdürmelerine izin vermiştir. Aynı dönemde Ortodoks patrikliğini yeniden canlandırarak Hristiyan tebaaya geniş dini serbestlik tanımıştır. Fatih'in bu uygulamalarla ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Avrupa Hristiyan birliğinin oluşmasını engelleyerek Akdeniz ticaretini ve merkezi otoriteyi canlı tutmak
    • B) Şeri hukukun yerine tamamen örfi hukukun geçerli olmasını sağlamak
    • C) Gayrimüslim unsurları zorunlu iskân politikasıyla Anadolu'ya nakletmek
    • D) Ceneviz donanmasını tamamen Osmanlı deniz gücüne bağlamak
    • E) Katolik Kilisesi ile Ortodoks Kilisesi'ni tek çatı altında birleştirmek

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.