XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın maddeleri arasında; Osmanlı ordusunun derhal terhis edilmesi, tüm silah ve cephanelerin İtilaf Devletleri'ne teslim edilmesi, telsiz, telgraf ve haberleşme hatları ile demiryollarının İtilaf denetimine bırakılması yer almıştır. İtilaf Devletleri'nin bu maddelerle doğrudan ulaşmak istediği ortak gaye aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Osmanlı Devleti'nde demokratik seçimlerin güven içinde yapılmasını sağlamak
   • B) Osmanlı ülkesini savunmasız bırakarak olası bir millî direniş ve örgütlenmenin önüne geçmek
   • C) Osmanlı ordusunu modernize ederek Avrupa standartlarına ulaştırmak
   • D) Anadolu'daki haberleşme ağını genişleterek ticareti canlandırmak
   • E) Rusya'dan gelebilecek olası bir Bolşevik saldırısına karşı önlem almak

2. I. Dünya Savaşı yıllarında İtilaf donanması karşısında Osmanlı donanmasının zayıflığını gidermek ve Boğazları savunmak amacıyla Çanakkale Boğazı'na Nusret Mayın Gemisi tarafından döşenen mayınlar ve kıyı tabyalarındaki topçu atışları büyük bir destan yazmıştır. 18 Mart 1915'te İtilaf Devletleri ağır gemi kayıpları vererek denizden geçemeyeceklerini anlamış ve geri çekilmek zorunda kalmıştır. Bu askeri zaferin Osmanlı Devleti açısından en önemli manevi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Balkan Savaşları'nın getirdiği derin moral bozukluğunun ve yenilgi psikolojisinin yıkılması
   • B) Osmanlı Devleti'nin ekonomik kapitülasyonları tek taraflı yeniden getirmesi
   • C) Osmanlı Devleti'nin savaştan tamamen galip ilan edilerek ayrılması
   • D) İtilaf Devletleri'nin Osmanlı ile derhal Sevr Barış Antlaşması'nı imzalaması
   • E) İstanbul'un uluslararası tarafsız bir bölge ilan edilmesi

3. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasının hemen ardından İngiltere Musul'u; Fransa İskenderun, Dörtyol ve Adana çevresini; İtalya ise Antalya ve Konya yöresini işgale başlamıştır. Bu işgaller karşısında İstanbul Hükûmeti teslimiyetçi ve sessiz bir tutum takınırken, Anadolu halkı ise 'Kuvâ-yı Millîye' birlikleri kurarak direnişe geçmiştir. Bu tabloya bakılarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) İstanbul Hükûmeti ile halkın vatanın kurtuluşuna yönelik yaklaşımları taban tabana zıt düşmüştür.
   • B) İtilaf Devletleri Mondros şartlarına harfiyen ve sadakatle bağlı kalmıştır.
   • C) Kuvâ-yı Millîye birlikleri doğrudan yabancı devletlerin himayesinde kurulmuştur.
   • D) Osmanlı ordusunun tamamı işgallere karşı düzenli taarruz başlatmıştır.
   • E) İşgaller yalnızca askeri üslerle sınırlı kalmış, sivil yerleşimlere dokunulmamıştır.

4. II. Balkan Savaşı, I. Balkan Savaşı'nda en büyük payı alan Bulgaristan'a karşı Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve I. Balkan'da yer almayan Romanya'nın birleşmesiyle başlamıştır. Bu kargaşadan faydalanan Osmanlı Devleti, Midye-Enez hattını aşarak Edirne ve Kırklareli'yi geri almayı başarmıştır. Bu durum dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisine varılabilir?

   • A) Balkan devletleri arasındaki menfaat çatışmaları Osmanlı Devleti'nin lehine bir fırsat doğurmuştur.
   • B) Romanya, Osmanlı Devleti'nin daimi bir müttefiki olarak hareket etmiştir.
   • C) Osmanlı Devleti tüm Balkan yarımadasını yeniden egemenliği altına almıştır.
   • D) I. Balkan Savaşı sonrasında imzalanan Londra Antlaşması kalıcı barışı sağlamıştır.
   • E) Bulgaristan, Balkanların tek hâkimi olarak savaştan çıkmıştır.

5. I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti'nin açtığı taarruz cepheleri olan Kafkas ve Kanal Cepheleri incelendiğinde; Kafkas Cephesi ile Turan idealini gerçekleştirip Bakü petrollerine ulaşmak, Kanal Cephesi ile ise Mısır'ı geri alarak İngiltere'nin Hindistan sömürge bağlantısını kesmek hedeflenmiştir. Bu hedefler birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı Devleti'nin taarruz cephelerindeki temel stratejisi hakkında hangisi söylenemez?

   • A) Stratejik enerji kaynaklarını ve iktisadi yolları kontrol altına alma gayreti güdülmüştür.
   • B) İngiltere'nin küresel ikmal ve sömürge yollarını felce uğratmak amaçlanmıştır.
   • C) Kaybedilen eski toprakların geri kazanılması hedeflenmiştir.
   • D) Yalnızca ülke sınırları içinde savunmada kalarak barışın korunması amaçlanmıştır.
   • E) Jeopolitik konumu kullanarak müttefiki Almanya'nın savaştaki yükünü hafifletmek istenmiştir.

6. Mustafa Kemal Paşa; I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'nde Anafartalar ve Conkbayırı'nda kazandığı zaferlerle tanınmış, Kafkas Cephesi'nde Muş ve Bitlis'i Rus işgalinden kurtarmış, savaşın son aylarında ise Suriye Cephesi'nde Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak İngiliz kuvvetlerini Halep'in kuzeyinde durdurmuştur. Mustafa Kemal'in bu cephelerdeki askeri başarıları ve liderlik performansı onun ilerleyen süreçteki rolü açısından ne gibi bir sonuç doğurmuştur?

   • A) İttihat ve Terakki Partisi'nin genel başkanlığına getirilmesi
   • B) Sadrazamlık makamına getirilerek Osmanlı Devleti'ni tek başına yönetmesi
   • C) Millî Mücadele'nin tartışmasız doğal önderi ve lideri olarak kabul görmesi
   • D) Osmanlı Devleti'nin Almanya ile yeniden birleşmesini sağlaması
   • E) Yalnızca diplomatik alanda çalışarak askerlik mesleğini tamamen bırakması

7. Mondros Ateşkesi'nden sonra kurulan cemiyetlerden Kilikyalılar, Trabzon Muhafaza-i Hukuk ve Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri; bulundukları bölgelerdeki Türk nüfusun tarihi ve hukuki haklarını savunmuş, işgalleri miting ve basın yoluyla protesto etmiştir. Buna karşılık Pontus Rum, Hınçak ve Taşnak cemiyetlerinin faaliyetleri göz önüne alındığında, millî cemiyetler ile azınlık cemiyetleri arasındaki temel fark hangisidir?

   • A) Millî cemiyetler vatanın bütünlüğünü savunurken azınlık cemiyetleri bağımsız devlet kurarak toprak koparmayı amaçlamıştır.
   • B) Azınlık cemiyetleri saltanat makamını korumaya çalışırken millî cemiyetler cumhuriyeti hedeflemiştir.
   • C) Millî cemiyetler doğrudan dış devletlerin mali ve askeri desteğiyle kurulmuştur.
   • D) Azınlık cemiyetleri yalnızca barışçıl ve hukuki yollarla hak aramıştır.
   • E) Her iki grup da Wilson İlkeleri'ni tamamen reddetmiştir.

8. 1919 yılında toplanan Paris Barış Konferansı'nda; daha önce gizli antlaşmalarla İtalya'ya vadedilmiş olan İzmir ve çevresi, sahte nüfus raporları ve raporlar doğrultusunda Yunanistan'a bırakılmıştır. İngiltere'nin bu değişikliği desteklemesindeki en büyük neden, Doğu Akdeniz'de güçlü bir İtalya yerine kendi güdümünde zayıf bir Yunanistan görme isteğidir. Bu durum İtilaf Devletleri arasında aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?

   • A) İttifak Bloğu'nun savaşı yeniden başlatmasına
   • B) İtalya ile diğer İtilaf Devletleri arasında ilk ciddi çıkar çatışması ve görüş ayrılıklarının çıkmasına
   • C) Yunanistan'ın İttifak Devletleri safına geçmesine
   • D) Osmanlı Devleti'nin İtalya'ya savaş ilan etmesine
   • E) Milletler Cemiyeti'nin tüm askeri yetkilerini İtalya'ya devretmesine

9. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 24. maddesinde; 'Vilâyât-ı Sitte'de (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Sivas) bir karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecektir.' denilmiştir. Antlaşmanın İngilizce metninde ise bu bölge 'Ermeni Vilayetleri' olarak adlandırılmıştır. Bu maddeyle İtilaf Devletleri'nin gerçekleştirmeyi hedeflediği asıl plan aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan devletinin kurulmasına zemin hazırlamak
   • B) Kafkas petrollerini doğrudan Osmanlı hazinesine devretmek
   • C) Bölgedeki Türk nüfusunun haklarını uluslararası düzeyde korumak
   • D) Doğu sınırında Rusya ile kalıcı bir gümrük birliği oluşturmak
   • E) Bölgedeki tarım alanlarını sanayileşmeye açmak

10. 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 7. maddesinde; 'İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal hakkına sahip olacaktır.' hükmü yer almıştır. İtilaf Devletleri'nin bu maddeyi antlaşma metnine koydurmalarındaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Osmanlı ordusunun sınır güvenliğini sağlamasına yardımcı olmak
    • B) Boğazlardaki uluslararası deniz ticaretini süresiz olarak durdurmak
    • C) Anadolu'da yapacakları haksız işgallere hukuki bir zemin ve gerekçe oluşturmak
    • D) Osmanlı Devleti'nin ekonomik olarak hızla kalkınmasını desteklemek
    • E) Azınlıkların bağımsızlık taleplerini tamamen engellemek

11. ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın yayımladığı ilkelerde yer alan; 'Yenen devletler yenilenlerden savaş tazminatı ve toprak almayacaktır.' ile 'Osmanlı İmparatorluğu'nda Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelere kesin egemenlik hakkı tanınacaktır.' maddeleri Osmanlı aydınları ve halkı arasında başlangıçta büyük bir umutla karşılanmıştır. Buna göre Wilson İlkeleri'nin Osmanlı Devleti üzerindeki en belirgin psikolojik ve siyasi etkisi hangisidir?

    • A) Osmanlı yönetiminin savaşı sürdürmek için seferberlik ilan etmesi
    • B) Osmanlı Devleti'nin barış ve ateşkes antlaşması imzalama sürecini hızlandırması
    • C) Azınlıkların Osmanlı Devleti'ne bağlılık yemini ederek isyanları durdurması
    • D) Kapitülasyonların tüm devletler tarafından süresiz olarak kabul edilmesi
    • E) Almanya'nın Osmanlı Devleti ile askeri ittifakını derhal feshetmesi

12. I. Dünya Savaşı sürerken İtilaf Devletleri kendi aralarında Sykes-Picot, Londra ve Saint-Jean de Maurienne gibi gizli antlaşmalar imzalayarak Osmanlı topraklarını paylaşma planları yapmışlardır. Ancak 1917 Bolşevik İhtilali sonrasında iktidara gelen Sovyet yönetimi bu gizli antlaşmaları dünya kamuoyuna ifşa etmiştir. Sovyet Rusya'nın bu hamlesinin uluslararası alanda yol açtığı en temel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) ABD'nin İtilaf Devletleri safına katılmaktan tamamen vazgeçmesi
    • B) İtilaf Devletleri'nin emperyalist ve sömürgeci niyetlerinin açıkça belgelenerek meşruiyet kaybı yaşaması
    • C) Osmanlı Devleti'nin İtilaf Devletleri'ne teslim olarak savaşı bırakması
    • D) Milletler Cemiyeti'nin bu gizli antlaşmaları derhal onaylayıp uygulaması
    • E) İttifak Devletleri'nin tüm sömürgelerini İtilaf Devletleri'ne devretmesi

13. Çanakkale Savaşları'nda Osmanlı ordusunun kazandığı zafer; İtilaf Devletleri'nin Boğazları geçerek müttefikleri Rusya'ya yardım ulaştırmasını engellemiştir. Yardımdan yoksun kalan Çarlık Rusyası'nda ekonomik ve toplumsal kriz derinleşmiş, 1917 yılında Bolşevik İhtilali patlak vererek Çarlık rejimi yıkılmıştır. Bu durum değerlendirildiğinde, Çanakkale Zaferi'nin uluslararası etkileri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

    • A) I. Dünya Savaşı'nın süresi uzamış ve Rusya'da rejim değişikliğine zemin hazırlanmıştır.
    • B) İttifak Devletleri savaşı mutlak bir kesinlikle kazanarak savaşı sonlandırmıştır.
    • C) İngiltere ve Fransa savaştan derhal çekilme kararı almıştır.
    • D) Bulgaristan, İtilaf Devletleri safında savaşa dahil olmuştur.
    • E) Osmanlı Devleti savaşın tüm cephelerinde taarruza geçerek savaşı bitirmiştir.

14. Kafkas Cephesi'nde Rus işgaline ve Ermeni çetelerinin isyan faaliyetlerine karşı mücadele eden Osmanlı Hükûmeti, 1915 yılında 'Sevk ve İskân Kanunu'nu (Tehcir Kanunu) yürürlüğe koymuştur. Bu kanunla savaş bölgesinde yaşayan ve cephe gerisindeki lojistik hatları ile sivil halkı tehdit eden unsurlar Osmanlı sınırları içerisindeki Suriye ve Lübnan bölgelerine nakledilmiştir. Osmanlı Devleti'nin bu uygulamayla öncelikli olarak neyi amaçladığı söylenebilir?

    • A) Balkanlardaki kaybettiği toprakları yeniden ele geçirmeyi
    • B) Rusya ile derhal kayıtsız şartsız bir barış antlaşması imzalamayı
    • C) Cephe güvenliğini sağlamak ve cephe gerisindeki asayiş ile ikmal yollarını korumayı
    • D) Bütün gayrimüslim nüfusu ülke dışına sürgün ederek tek tip bir toplum kurmayı
    • E) İtilaf Devletleri donanmasının Boğazlar'dan geçişini engellemeyi

15. Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na girdiğinde Padişah ve Halife V. Mehmet Reşat tarafından 'Cihâd-ı Ekber' ilan edilmiştir. Bu ilanın amacı, İtilaf Devletleri sömürgesi altındaki Müslüman halkları ayaklandırarak İngiltere ve Fransa'yı zor durumda bırakmaktı. Ancak savaş sürecinde Şerif Hüseyin liderliğindeki bazı Arap kabilelerinin İngilizlerle anlaşarak Osmanlı ordusuna karşı çarpıştığı görülmüştür. Bu tarihi gelişme, aşağıdakilerden hangisinin açık bir kanıtıdır?

    • A) Hilafet makamının tüm İslam coğrafyasında eski birleştirici ve yaptırım gücünü kaybettiğinin
    • B) İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü savunduğunun
    • C) Panislamizm düşüncesinin dünya çapında tek geçerli ideoloji hâline geldiğinin
    • D) Osmanlı Devleti'nin savaşta sadece Avrupa cephelerinde mücadele ettiğinin
    • E) Sömürgelerdeki tüm Müslüman toplulukların bağımsızlıklarını anında elde ettiğinin

16. I. Dünya Savaşı öncesinde İngiltere ve Fransa; Almanya'nın sanayileşerek dünya ticaretinde liderliğe oynamasından ve güçlü bir donanma inşa etmesinden derin rahatsızlık duyuyordu. Rusya ise Balkanlar üzerinden Akdeniz'e inme politikası (Panslavizm) güderken Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile doğrudan çıkar çatışması yaşıyordu. Bu durum dikkate alındığında, I. Dünya Savaşı'nın çıkışında rol oynayan temel etkenler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Sömürgecilik rekabeti, hammadde arayışı ve emperyalist güç bloklaşmaları savaşı kaçınılmaz kılmıştır.
    • B) Savaş yalnızca dini mezhep çatışmalarından ve teolojik ayrışmalardan kaynaklanmıştır.
    • C) Avrupa devletleri dünya genelinde silahsızlanmayı ve barışı kalıcı kılmayı amaçlamıştır.
    • D) Rusya ve Avusturya-Macaristan imparatorlukları Balkanlar'da ortak bir federasyon kurmak istemiştir.
    • E) İngiltere sanayi yarışında tamamen tarafsız kalarak sadece diplomatik arabuluculuk yapmıştır.

17. 1909 yılında Kanun-i Esasi'de yapılan değişikliklerle padişahın Meclis-i Mebusan'ı kapatma yetkisi sınırlandırılmış, hükûmet padişaha karşı değil meclise karşı sorumlu hâle getirilmiştir. Ayrıca padişahın tek başına sürgün etme yetkisi kaldırılmış, dernek ve cemiyet kurma hürriyeti anayasal güvence altına alınmıştır. Bu anayasa değişikliklerinin temel amacı ve sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Teokratik monarşi düzeninden mutlakiyetçi yönetim modeline geri dönülmesi
    • B) Halkın doğrudan genel seçimlerle halifeyi belirlemesinin sağlanması
    • C) Yargı yetkisinin doğrudan yürütme organının denetimine devredilmesi
    • D) Parlamenter denetimin güçlendirilerek meclis üstünlüğünün ve demokratik hakların genişletilmesi
    • E) Yerel yönetimlere federatif özerklik verilerek merkezi otoritenin zayıflatılması

18. II. Meşrutiyet Dönemi aydınlarından Yusuf Akçura ve Ziya Gökalp gibi isimler; Osmanlıcılık fikrinin Balkan Savaşları ile birlikte etnik ayrılıkları önleyemediğini, İslamcılık politikasının ise Araplar arasındaki milliyetçi eğilimler nedeniyle yetersiz kaldığını ileri sürmüşlerdir. Bu aydınlar, devletin bekası ve milletin geleceği için Türk kimliğini ve kültürel birliği esas alan bir düşünce sistemini savunmuşlardır. Bu bilgilere göre XX. yüzyıl başlarında Osmanlı aydınları arasındaki fikir hareketleriyle ilgili hangisi söylenebilir?

    • A) Türkçülük fikri, yaşanan siyasi ve askeri gelişmelerin etkisiyle Osmanlıcılık ve İslamcılığın alternatifi olarak güç kazanmıştır.
    • B) Batıcılık fikri, Osmanlı aydınları arasında en erken terk edilen ideoloji olmuştur.
    • C) Osmanlı Devleti'nin çok uluslu yapısı Türkçülük akımı sayesinde tamamen korunmuştur.
    • D) Bütün fikir akımları yabancı devletlerin zorlamasıyla ortaya çıkmış ve uygulanmıştır.
    • E) İslamcılık akımı, I. Dünya Savaşı'nda tüm İslam dünyasının ortak hareket etmesini sağlamıştır.

19. I. Balkan Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ ittifakına karşı ağır bir mağlubiyet alarak Midye-Enez hattının batısındaki tüm topraklarını kaybetmesi iç politikada derin çalkantılara yol açmıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti, mevcut hükûmetin yetersizliğini öne sürerek 1913 yılında Bâb-ı Âli Baskını ile yönetimi fiilen ele geçirmiştir. Buna göre I. Balkan Savaşı'nın Osmanlı Devleti üzerindeki etkisine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Çok partili demokratik parlamenter sisteme kesin olarak geçilmiştir.
    • B) Padişahın yürütme üzerindeki mutlak otoritesi yeniden tesis edilmiştir.
    • C) Askeri başarısızlıklar iç politikada hükûmet darbesine ve rejim değişikliğine zemin hazırlamıştır.
    • D) Dış politikada Rusya ve İngiltere ile kalıcı askeri ittifak kurulmuştur.
    • E) Osmanlı sınırları genişlemiş ve Balkanlardaki Türk nüfus yoğunluğu azalmıştır.

20. Trablusgarp Savaşı sırasında Osmanlı Devleti, donanmasının yetersizliği ve Mısır'ın İngiliz işgali altında olması sebebiyle bölgeye doğrudan kara ve deniz gücü gönderememiştir. Bunun üzerine Mustafa Kemal ve Enver Paşa gibi genç subaylar, gizlice bölgeye geçerek yerel halkı İtalyan işgaline karşı teşkilatlandırmış ve Derne ile Tobruk'ta önemli başarılar kazanmıştır. Bu durum dikkate alındığında, Osmanlı subaylarının benimsediği mücadele stratejisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Düzenli ordu birlikleriyle doğrudan meydan savaşı yürütülmüştür.
    • B) Sömürgeci güçlere karşı gayrinizami harp ve yerel örgütlenme taktiği uygulanmıştır.
    • C) Bölgenin savunulması tamamen uluslararası barış komisyonuna bırakılmıştır.
    • D) İtalyan donanmasına karşı açık deniz ablukası uygulanmıştır.
    • E) Kuzey Afrika'daki hâkimiyet tamamen diplomatik antlaşmalarla garantiye alınmıştır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.