Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi (1774 - 1914) Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. I. Dünya Savaşı arifesinde Avrupa; İngiltere, Fransa ve Rusya'nın oluşturduğu Üçlü İtilaf ile Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya'nın oluşturduğu Üçlü İttifak bloklarına bölünmüştü. Osmanlı yöneticileri başlangıçta İngiltere ve Fransa ile ittifak kurmayı denemiş ancak olumsuz yanıt almışlardır. İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'nin ittifak teklifini reddetmelerinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Osmanlı Devleti'nin askerî ve donanma gücünü Avrupa için çok büyük bir tehdit olarak görmeleri
   • B) Osmanlı topraklarını aralarında paylaşma planları yapmaları ve Rusya'nın Boğazlar üzerindeki talepleri
   • C) Osmanlı Devleti'nin Meşrutiyet idaresine geçmiş olmasını kabul edilemez bulmaları
   • D) Osmanlı ordusunun Trablusgarp ve Balkanlar'da büyük askerî zaferler kazanmış olması
   • E) İtilaf blokunun Osmanlı Devleti'nin tüm dış borçlarını üstlenmek istememesi

2. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında imzalanan Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsızlıklarını kazanmış; Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selâse) Rusya'ya bırakılmıştır. Bu antlaşmanın sonuçları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   • A) Osmanlı Devleti'nin Doğu Anadolu'da stratejik toprak kayıpları yaşadığı
   • B) Balkanlar'daki Osmanlı egemenliğinin çok ağır bir darbe aldığı
   • C) Milliyetçilik akımının Osmanlı topraklarının parçalanmasında etkili olduğu
   • D) Osmanlı Devleti'nin Avrupa kıtasındaki tüm siyasi varlığının tamamen sona erdiği
   • E) Rusya'nın Kafkasya sınırında önemli kazanımlar elde ettiği

3. 19. yüzyılın başlarında Fransa'nın Mısır'ı işgal etmesiyle başlayan süreçte Osmanlı Devleti, geleneksel dostu Fransa yerine İngiltere ve Rusya ile iş birliği yapmıştır. Benzer şekilde 1833'te Rusya ile müttefik olurken, 1853-1856 Kırım Savaşı'nda Rusya'ya karşı İngiltere ve Fransa'nın yanında yer almıştır. Bu diplomatik hamleler birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı Devleti'nin 1774-1914 arasındaki dış politika anlayışı hakkında hangi çıkarım yapılabilir?

   • A) Batılı devletlerle hiçbir koşulda askerî ve siyasi iş birliği yapmadığı
   • B) Sabit ve değişmez ideolojik ittifaklar yerine konjonktürel çıkarlara dayalı esnek bir denge güttüğü
   • C) Dış politikada daima tek bir süper gücün himayesine bağlı kaldığı
   • D) Sınırlarını genişletmek amacıyla sürekli taarruz odaklı savaşlar yürüttüğü
   • E) Uluslararası arenada yalnızca İslam devletleriyle müttefik olduğu

4. Osmanlı Devleti 1854 Kırım Savaşı sırasında ilk kez dış borç almış, takip eden yıllarda alınan borçların faizini dahi ödeyemez duruma gelerek 1875'te iflasını açıklamıştır. Bunun üzerine Avrupalı alacaklı devletler 1881'de Muharrem Kararnamesi ile Düyûn-ı Umûmiye İdaresi'ni kurmuşlardır. Düyûn-ı Umûmiye İdaresi'nin tuz, tütün, ipek ve pul gibi temel devlet gelirlerine doğrudan el koyması Osmanlı Devleti açısından en çok neyi zedelemiştir?

   • A) Dinî alandaki halifelik yetkilerini
   • B) Ekonomik bağımsızlığını ve mali egemenliğini
   • C) Ordunun komuta kademesindeki hiyerarşiyi
   • D) Gayrimüslimlere tanınan hukuki hakları
   • E) Eğitim sistemindeki mektep-medrese ikiliğini

5. II. Abdülhamid Dönemi'nde Osmanlı Devleti, emperyalist emelleri İngiltere ve Fransa kadar belirgin olmayan ve sömürgecilikte geç kalan Almanya ile yakınlaşmış; Bağdat Demiryolu (3B Hattı: Berlin-Bizans-Bağdat) projesini Alman şirketlerine vermiştir. Almanya'nın bu demiryolu projesiyle elde etmeyi amaçladığı temel stratejik kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Rusya'nın Karadeniz donanmasını tamamen yok etmek
   • B) Basra Körfezi'ne ve Ortadoğu petrol havzalarına ulaşarak İngiliz sömürge yollarını tehdit etmek
   • C) Fransa'nın Kuzey Afrika'daki sömürgelerini Osmanlı'ya geri kazandırmak
   • D) Osmanlı Devleti'nin tüm borçlarını tek başına ödeyerek ülkeyi himayesi altına almak
   • E) Süveyş Kanalı'nın işletmesini Osmanlı Devleti'ne devretmek

6. 1878 Berlin Kongresi'nde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı toprağı olan Bosna-Hersek'in yönetimini geçici olarak devralmış; 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanı sırasındaki iç karışıklıklardan yararlanarak bölgeyi tek taraflı ilhak ettiğini açıklamıştır. Avusturya'nın bu hamlesi uluslararası alanda en çok hangi devletle derin bir çıkar çatışması ve gerginlik yaşamasına yol açmıştır?

   • A) Almanya
   • B) Sırbistan ve Rusya
   • C) İspanya
   • D) İsveç
   • E) Amerika Birleşik Devletleri

7. 19. yüzyıl boyunca Çarlık Rusyası, Balkanlar'daki Slav ve Ortodoks toplulukları kendi liderliği altında birleştirmeyi öngören Panslavizm politikasını hararetle savunmuştur. Rusya'nın bu stratejiyle ulaşmak istediği nihai jeopolitik amaç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Baltık Denizi ticaretini İngiltere'ye devretmek
   • B) Balkanlar üzerinden Boğazlar ve Akdeniz'e inerek sıcak denizlerde egemenlik kurmak
   • C) Osmanlı Devleti ile ebedi bir savunma ittifakı oluşturmak
   • D) Orta Asya'daki hâkimiyetini tamamen Avusturya'ya devretmek
   • E) Avrupa'daki tüm monarşileri cumhuriyet rejimine dönüştürmek

8. 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'nde 'Boğazlar barış zamanında bütün devletlerin savaş gemilerine kapalı, ticaret gemilerine açık olacaktır.' hükmü yer almıştır. Bu sözleşmeyle Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerindeki hukuki durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Boğazlar üzerindeki tek başına karar verme yetkisinin uluslararası bir sözleşmeyle sınırlandığı
   • B) Rusya'nın Boğazlar üzerinde tek yetkili kılavuz devlet hâline geldiği
   • C) Karadeniz'in tamamen yabancı ticaret gemilerine kapatıldığı
   • D) Boğazların tamamen Fransa ve İngiltere ortak yönetimine devredildiği
   • E) Osmanlı Devleti'nin Boğazlar çevresinde asker bulundurmasının yasaklandığı

9. I. Balkan Savaşı'nda (1912-1913) Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ birleşerek Osmanlı Devleti'ne saldırmış ve Osmanlı orduları ağır bir mağlubiyet alarak Midye-Enez hattının batısındaki tüm Rumeli topraklarını kaybetmiştir. Bu yenilginin Osmanlı Devleti üzerindeki en yıkıcı sosyal ve siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Anadolu'ya kitlesel Türk ve Müslüman göçlerinin yaşanması ve Osmanlıcılık fikrinin iflas etmesi
   • B) Kapitülasyonların tek taraflı olarak tüm yabancı devletlere genişletilmesi
   • C) Padişahın halifelik unvanını tamamen terk ederek laik sisteme geçmesi
   • D) Rusya ile kalıcı bir sınır birlikteliği oluşturulması
   • E) Balkanlar'da Osmanlı idari ve askerî hâkimiyetinin yeniden güçlenmesi

10. 1878 Berlin Antlaşması'nda Ermenilerin yaşadığı vilayetlerde ıslahat yapılması ve bunların sonucunun Avrupalı devletlere bildirilmesi hükme bağlanmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti açısından doğurduğu en temel sakınca aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Osmanlı ordusunun Kafkas cephesindeki tüm birliklerini terhis etmek zorunda kalması
    • B) Boğazlar üzerindeki Osmanlı egemenliğinin tamamen uluslararası komisyona devredilmesi
    • C) Ermeni Meselesi'nin uluslararası hukuki bir boyut kazanarak dış müdahalelere zemin hazırlaması
    • D) Anadolu'da Müslüman nüfusun çoğunluğu tamamen kaybetmesi
    • E) Osmanlı Devleti'nin tüm dış borçlarının tek seferde silinmesi

11. 1908 yılında İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikola arasında gerçekleşen Reval Görüşmeleri'nde, Makedonya'da ıslahat yapılması ve Osmanlı'nın Balkan topraklarının geleceği ele alınmıştır. Bu görüşmelerin Osmanlı iç ve dış politikasına yansıyan doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin II. Meşrutiyet'in ilanını hızlandırması
    • B) Osmanlı Devleti'nin Rusya ile kapsamlı bir savunma paktı imzalaması
    • C) İngiltere'nin Mısır'daki askerî varlığını tamamen geri çekmesi
    • D) Balkan Savaşları'nın tamamen engellenerek barış ortamının sağlanması
    • E) Osmanlı donanmasının Akdeniz'de kontrolü tamamen ele geçirmesi

12. 1838 yılında Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında imzalanan Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile yabancı tüccarlara uygulanan iç gümrük vergileri kaldırılmış, tekel sistemi (yed-i vâhid) sonlandırılmıştır. Osmanlı bu antlaşmayla Mısır Sorunu'nda İngiltere'nin tam diplomatik ve askerî desteğini arkasına almayı amaçlamıştır. Bu tarihsel süreç birlikte değerlendirildiğinde varılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Osmanlı Devleti'nin yerli sanayisini korumak için dış ticareti tamamen yasakladığı
    • B) Askerî ve siyasi destek arayışlarının ağır ekonomik tavizler verilmesine neden olduğu
    • C) İngiltere'nin Doğu Akdeniz'deki tüm ticari faaliyetlerini askıya aldığı
    • D) Balta Limanı Antlaşması sayesinde Osmanlı bütçe açıklarının tamamen kapandığı
    • E) Mısır Valisi'nin uluslararası ticarette Osmanlı'nın tek temsilcisi konumuna geldiği

13. 1827 yılında İngiltere, Fransa ve Rusya ortak bir donanma oluşturarak Navarin Limanı'nda demirli bulunan Osmanlı-Mısır donanmasını baskınla yakmışlardır. Oysa bu devletler 1815 Viyana Kongresi'nde imparatorlukları koruma ve her türlü milliyetçi ayaklanmayı bastırma kararı (Metternich Sistemi) almışlardı. Büyük güçlerin Navarin'deki bu tutumu, uluslararası ilişkiler açısından aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

    • A) Devletlerarası ilkelerde çıkar çatışmalarının alınan ortak kararların önüne geçtiğini
    • B) Osmanlı Devleti'nin Avrupa güçler dengesinin liderliğini üstlendiğini
    • C) Rusya'nın Batı Avrupa devletleriyle olan tüm diplomatik bağlarını kopardığını
    • D) Akdeniz'de korsanlık faaliyetlerinin tamamen sona erdirildiğini
    • E) Yunan isyancıların Osmanlı Devleti ile uzlaşmaya vardığını

14. Osmanlı Devleti, 1878 Berlin Kongresi öncesinde İngiltere'nin desteğini alabilmek amacıyla Kıbrıs'ın yönetimini geçici olarak bu devlete devretmiştir. Ancak aynı İngiltere, 1882 yılında stratejik bir Osmanlı toprağı olan Mısır'ı tek taraflı olarak işgal etmiştir. Bu durum Osmanlı Devleti'nin dış politikasında aşağıdaki köklü değişimlerden hangisine zemin hazırlamıştır?

    • A) Fransa ile mutlak bir askerî pakt kurarak Batı Akdeniz'e yönelmesine
    • B) İngiltere ortaklığından uzaklaşarak Almanya ile siyasi ve askerî yakınlaşma aramasına
    • C) Tüm diplomatik ilişkileri askıya alıp içe kapanma politikası izlemesine
    • D) Rusya ile kalıcı sınır güvenliği anlaşması imzalayıp ordusunu küçültmesine
    • E) Balkanlardaki tüm topraklarını kendi isteğiyle komşu devletlere bırakmasına

15. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında Rusya ile imzalanan Ayastefanos Antlaşması, Ege Denizi'ne kadar uzanan Büyük Bulgar Krallığı kurulmasını öngörüyordu. Ancak İngiltere ve Avusturya bu antlaşmaya sert tepki göstererek yeni bir konferans toplanmasını sağlamış ve 1878'de Berlin Antlaşması imzalanmıştır. İngiltere ve Avusturya'nın Ayastefanos Antlaşması'na karşı çıkmalarının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Rusya'nın Balkanlar ve Akdeniz'de tek başına egemen güç hâline gelmesinden çekinmeleri
    • B) Osmanlı Devleti'nin Meşrutiyet rejimini ilan etmesini uluslararası hukuka aykırı bulmaları
    • C) Fransa'nın Kuzey Afrika'daki yayılmacı emellerini durdurmak istemeleri
    • D) Osmanlı ordusunun Plevne'de gösterdiği başarıyı ödüllendirme düşüncesi
    • E) Balkanlar'da kurulacak yeni devletlerin tamamen tarafsız kalmasını güvenceye alma arzusu

16. 1815 Viyana Kongresi'nde Rus Çarı I. Aleksandr tarafından Osmanlı Devleti'nin topraklarının paylaşılması ve Türklerin Avrupa'dan atılması amacıyla ilk kez Şark Meselesi (Doğu Sorunu) kavramı ortaya atılmıştır. Avrupalı güçlerin bu meseleye bakışı dönemsel çıkarlarına göre sürekli değişiklik göstermiştir. Buna göre 19. yüzyıl boyunca 'Şark Meselesi' kapsamında izlenen politikalara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

    • A) Rusya, Panslavizm ve Ortodoksları koruma politikasıyla Osmanlı'yı parçalamayı hedeflemiştir.
    • B) İngiltere, 1878 Berlin Kongresi'ne kadar genel olarak Osmanlı toprak bütünlüğünü savunmuştur.
    • C) Avusturya, Balkanlar'daki Slav milliyetçiliği hareketlerini kendi bekası için daima desteklemiştir.
    • D) Avrupalı devletler Osmanlı içindeki gayrimüslim tebaanın haklarını sürekli bir baskı aracı olarak kullanmıştır.
    • E) Fransa, Kuzey Afrika'daki Osmanlı topraklarını ele geçirmek için fırsatları kollamıştır.

17. 1856 Paris Antlaşması'nda 'Osmanlı Devleti Avrupa devletler hukukundan yararlanacak ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisi altında olacaktır.' maddesi yer almıştır. Ancak aynı antlaşmada Karadeniz'in tarafsız hâle getirilerek Osmanlı ve Rus donanmalarına kapatılması da hükme bağlanmıştır. Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı Devleti hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Kırım Savaşı'ndan askerî olarak yenik ayrıldığına
    • B) Galip devlet statüsünde olmasına rağmen egemenlik haklarının sınırlandırıldığına
    • C) Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını bütünüyle engellediğine
    • D) Karadeniz ticaretinde mutlak tekel hakkını koruduğuna
    • E) Rusya ile olan tüm sınır anlaşmazlıklarını tamamen sonlandırdığına

18. Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın isyanı sırasında Kütahya'ya kadar ilerlemesi üzerine II. Mahmud, Rusya ile 1833 yılında sekiz yıl geçerli olan Hünkâr İskelesi Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşmayla Rusya Osmanlı'ya askerî güvence verirken, Osmanlı Devleti de Rusya lehine Boğazları diğer devletlerin savaş gemilerine kapatmayı taahhüt etmiştir. Bu gelişmenin uluslararası alanda yol açtığı en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Balkan uluslarının Osmanlı yönetimine karşı genel bir ayaklanma başlatması
    • B) Rusya'nın Karadeniz'deki donanmasını tamamen tasfiye etmek zorunda kalması
    • C) Osmanlı Devleti'nin Akdeniz'deki tüm hâkimiyetini Fransa'ya devretmesi
    • D) Boğazlar konusunun ilk kez uluslararası bir sorun kimliği kazanması
    • E) Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında kalıcı bir askerî ittifak kurulması

19. Fransa'nın 1798 yılında Mısır'ı işgal etmesi üzerine Osmanlı Devleti, İngiltere ve Rusya ile ittifak kurarak Fransa'yı bölgeden çıkarmayı başarmıştır. Bu durum, Osmanlı diplomasi tarihinde çok taraflı denge politikasının fiilen uygulanmaya başlandığı ilk somut gelişme kabul edilir. Buna göre Osmanlı Devleti'nin denge stratejisini benimsemesindeki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kapitülasyonların tüm devletler için tamamen yürürlükten kaldırılması
    • B) Kendi askerî ve siyasi gücüyle toprak bütünlüğünü tek başına koruyamaması
    • C) Avrupa devletleri arasındaki dinsel birlikteliği parçalama arzusu
    • D) Sömürgecilik yarışında İngiltere ve Rusya ile ortak hareket etme hedefi
    • E) Akdeniz ticaret tekelini yeniden tek başına ele geçirme isteği

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.