Devrimler Çağında Değişen Devlet - Toplum İlişkileri Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Darülmuallimin (Erkek Öğretmen Okulu), Darülmuallimat (Kız Öğretmen Okulu) ve Mülkiye Mektebi gibi Batı tarzı sivil yüksekokullar açılmıştır. Bu eğitim kurumlarının açılmasının devlet yönetimi ve toplumsal yapı açısından en önemli hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Medrese mezunlarının devlet kademelerindeki tekelini güçlendirmek
   • B) Yabancı dilde eğitimi zorunlu kılarak geleneksel kültürü tamamen terk etmek
   • C) Sadece orduya subay yetiştirerek sivil idareyi askerileştirmek
   • D) Modernleşme reformlarını yürütecek nitelikli öğretmen ve bürokrat kadrosunu yetiştirmek
   • E) İlköğretim kurumlarını tamamen kapatıp eğitime sadece yükseköğretimde devam etmek

2. Fransız İhtilali'nin ardından ortaya çıkan Muhafazakârlık düşüncesi; geleneksel kurumların, dinin ve monarşinin korunmasını savunmuş; devrim yoluyla yapılan ani ve radikal toplumsal dönüşümlerin kaosa yol açacağını ileri sürmüştür. Buna göre Muhafazakârlığın devlet-toplum ilişkisinde benimsediği temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Mevcut düzenin ani devrimlerle değil, tarihsel tecrübelere dayalı kademeli reformlarla sürdürülmesi
   • B) Tüm monarşilerin kaldırılarak derhal doğrudan demokrasiye geçilmesi
   • C) Toplumdaki tüm dini ve geleneksel değerlerin yasalarla tasfiye edilmesi
   • D) Üretim araçlarının tamamen halk meclislerinin kontrolüne verilmesi
   • E) Ulusal sınırların kaldırılarak küresel bir federasyon kurulması

3. Modern devletler, 19. yüzyılda nüfus sayımlarını yalnızca asker ve vergi potansiyelini belirlemek amacıyla değil; sağlık, eğitim, istihdam ve altyapı planlamalarını eksiksiz yapabilmek için düzenli hale getirmişlerdir. Bu durum, devletin toplum üzerindeki rolünün nasıl bir değişim geçirdiğini gösterir?

   • A) Devletin halkın gündelik hayatından ve ihtiyaçlarından tamamen çekildiğini
   • B) Yönetimin yalnızca savunma harcamalarına odaklanan dar bir bürokrasiye dönüştüğünü
   • C) Devletin toplumu tanıyan, planlayan ve şekillendiren proaktif bir kuruma dönüştüğünü
   • D) Nüfus artışını engellemek için zorunlu göç politikalarının kalıcılaştırıldığını
   • E) Özel sektörün tüm kamusal hizmetleri tek başına üstlendiğini

4. 19. yüzyılda ulusçuluk fikrinin güçlenmesiyle birlikte çok uluslu Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları içerisindeki etnik gruplar bağımsızlık amacıyla isyanlar başlatmış; bu durum devletleri yeni vatandaşlık ve idari politikalar üretmeye zorlamıştır. Bu bilgiye dayanarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

   • A) Milliyetçilik akımı çok uluslu imparatorlukların toprak bütünlüğünü tehdit etmiştir.
   • B) Etnik isyanlar devletlerin yönetim ve vatandaşlık politikalarını gözden geçirmesine yol açmıştır.
   • C) Ulus-devlet modeli imparatorluk yapılarının çözülme sürecini hızlandırmıştır.
   • D) 19. yüzyılda tüm etnik gruplar imparatorluklara olan sadakatlerini koşulsuz artırmıştır.
   • E) Fransız İhtilali'nin ilkeleri imparatorlukların demografik ve siyasal dengesini sarsmıştır.

5. 19. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti'nde Mecelle'nin hazırlanması, Nizamiye mahkemelerinin kurulması ve karma mahkemelerin faaliyete geçmesi gibi adımlarla çoklu bir hukuk yapısı ortaya çıkmıştır. Bu hukuki gelişmelerin yaşanmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi bulunmaz?

   • A) Batılı devletlerle gelişen ticari ilişkilerin yeni hukuki düzenlemeler gerektirmesi
   • B) Gayrimüslimlerin ve yabancıların davalarını çözecek modern kurumlara ihtiyaç duyulması
   • C) Şeri hukukun geleneksel yapısının tüm modern ticaret davalarına tek başına yetersiz kalması
   • D) Ülkedeki tüm mahkemelerin lağvedilerek yalnızca Avrupa kanunlarının geçerli kılınmak istenmesi
   • E) Devletin adalet mekanizmasını modern normlara uyarlama çabası

6. Modernleşme döneminde devletler, vergi toplama yöntemlerini iltizam ve mültezim sisteminden maaşlı memurlar eliyle toplanan merkezî bütçe sistemine dönüştürmüşlerdir. Bu mali reformun devlet-toplum ilişkisindeki temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yerel güçlerin ve aracıların halk üzerindeki baskısının azaltılarak devlet denetiminin sağlanması
   • B) Devletin tüm vergileri kaldırarak gelir ihtiyacını dış borçlarla karşılaması
   • C) Toplumun tüm kesimlerinin vergiden tamamen muaf tutulması
   • D) Tarımsal üretimin tamamen durdurularak sanayi vergilerine geçilmesi
   • E) Merkezî hazinenin iflas ettirilerek eyaletlerin mali bağımsızlığa kavuşması

7. 1848 İhtilalleri sırasında Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından yayımlanan Komünist Manifesto, işçi sınıfının burjuvaziye karşı örgütlenmesini ve üretim araçlarının özel mülkiyetten çıkarılarak toplumsallaştırılmasını savunmuştur. Bu durumun 19. yüzyıl Avrupa toplumlarında yol açtığı en önemli siyasal gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Monarşik rejimlerin hiçbir taviz vermeden mutlakiyetlerini kalıcı kılması
   • B) Sosyalist ve işçi partilerinin kurularak siyaset sahnesinde etkin güç haline gelmesi
   • C) Sendikal örgütlenmelerin ve grev hakkının tüm Avrupa'da tamamen yasaklanması
   • D) Feodal beylerin toprak mülkiyetini yeniden geri kazanması
   • E) Sanayileşme sürecinin durdurularak tarım ekonomisine geri dönülmesi

8. 19. yüzyılda Osmanlı aydınları tarafından savunulan Osmanlıcılık akımı; dil, din, ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin imparatorluk sınırları içinde yaşayan herkesi eşit haklara sahip 'Osmanlı vatandaşı' kabul etmeyi hedeflemiştir. Bu fikir akımının temel ortaya çıkış gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Gayrimüslim tebaanın askeri ve bürokratik görevlerden uzaklaştırılmasını sağlamak
   • B) Yalnızca Türk ve Müslüman unsurlardan oluşan homojen bir ulus-devlet kurmak
   • C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının imparatorluğu parçalamasını önlemek
   • D) Halifelik makamının siyasal nüfuzunu kullanarak İslam dünyasını tek çatı altında toplamak
   • E) Avrupa devletleriyle yapılan tüm siyasi ve ekonomik ilişkileri sonlandırmak

9. Sanayileşmeyle birlikte Avrupa'da geleneksel geniş aile yapısı çözülerek çekirdek aile modeline geçilmiş, kadınlar ve çocuklar ucuz iş gücü olarak fabrikalarda çalışmaya başlamıştır. Bu sosyal kriz, çocuk hakları ve kadın emeğine yönelik yeni yasal düzenlemeleri zorunlu kılmıştır. Bu durum Sanayi Devrimi'nin devlet-toplum ilişkileri üzerindeki hangi etkisini açıkça göstermektedir?

   • A) Sosyal yapıdaki bozulmaların devleti aile ve çalışma hayatını düzenleyen yasalar yapmaya ittiğini
   • B) Sanayileşmenin toplumsal dayanışmayı ve geleneksel değerleri güçlendirdiğini
   • C) Devletin ekonomik ve sosyal alandaki tüm yetkilerini özel sektöre devrettiğini
   • D) Kadınların ve çocukların çalışma hayatından tamamen men edildiğini
   • E) Fabrika üretiminin yerine yeniden geleneksel el tezgâhlarının egemen olduğunu

10. 1876 yılında ilan edilen Kanun-i Esasi ile Meclis-i Mebusan açılmış ve Osmanlı tebaası tarihte ilk kez seçimlere katılarak temsilcilerini parlamentoya göndermiştir. Bu gelişmenin Osmanlı devlet yapısında meydana getirdiği köklü değişim aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Teokratik monarşiden doğrudan cumhuriyet rejimine geçilmesi
    • B) Padişahın tüm yetkilerinin halk tarafından seçilen bir heyete devredilmesi
    • C) Mutlak monarşiden meşruti monarşi yönetimine geçilmesi
    • D) Gayrimüslimlerin mecliste temsil hakkının tamamen engellenmesi
    • E) Sadrazamlık ve bakanlık makamlarının anayasa ile feshedilmesi

11. II. Mahmut Dönemi'nde posta teşkilatının kurulması, mürur tezkeresi (iç pasaport) uygulamasına geçilmesi ve ilk resmî gazete olan Takvim-i Vekayi'nin yayımlanması gibi adımlar atılmıştır. Bu yeniliklerin ortak amacı dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

    • A) Merkezî otoriteyi güçlendirerek toplumu daha sıkı denetim altına almak
    • B) Eyaletlerin bağımsız yönetimler haline gelmesini teşvik etmek
    • C) Dış ticarette yabancı tüccarlara yeni imtiyazlar sağlamak
    • D) Geleneksel lonca teşkilatının gücünü artırmak
    • E) Osmanlı sınırları içindeki tüm etnik farklılıkları tamamen yok etmek

12. 19. yüzyılda kamuoyu kavramı ilk kez modern anlamda ortaya çıkmış; gazete, dergi ve bültenlerin yaygınlaşmasıyla devletlerin aldığı kararlar halk tarafından açıkça tartışılır hale gelmiştir. Bu durumun devlet-toplum ilişkisinde meydana getirdiği en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Devletlerin sadece dış politikada halkın görüşünü dikkate alması
    • B) Basın üzerindeki sansürün tüm dünyada tamamen ve kalıcı olarak kaldırılması
    • C) Siyasal iktidarların karar alırken toplumsal desteği ve tepkileri gözetmek zorunda kalması
    • D) Parlamenter sistemlerin yerini yeniden mutlakıyetçi rejimlere bırakması
    • E) Toplumun siyasal gelişmelere olan ilgisinin giderek zayıflaması

13. 1856 Islahat Fermanı ile Osmanlı Devleti, gayrimüslim tebaaya yönelik aşağılayıcı tabirlerin kullanımını yasaklamış, onların devlet memuru olabilmelerine, kendi okullarını ve hastanelerini açabilmelerine olanak tanımıştır. Osmanlı Devleti'nin bu düzenlemeyle ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Müslüman tebaanın ticari hayattaki ayrıcalıklarını korumak
    • B) Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını önleyerek imparatorluğun dağılmasını engellemek
    • C) Gayrimüslimlerin bağımsız devletler kurmasını anayasal olarak onaylamak
    • D) Yeniçeri Ocağı'nın siyasetteki nüfuzunu tamamen kırmak
    • E) Şeri mahkemelerin tüm yargı yetkilerini kiliselere devretmek

14. 19. yüzyılda ortaya çıkan siyasal akımlardan biri olan Liberalizm; bireysel özgürlükleri, serbest piyasa ekonomisini ve devletin ekonomik hayata müdahalesinin en aza indirilmesini savunmuştur. Buna göre Liberalizmin devlet-toplum ilişkisinde öngördüğü model aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan örtüşür?

    • A) Bütün üretim araçlarının devlet eliyle kamulaştırıldığı planlı ekonomiyle
    • B) Devletin sadece güvenlik ve adalet sağlayıp ekonomik alanda sınırlandığı yapıyla
    • C) Toplumun sınıfsız bir yapıya dönüştürülmesi için proleter diktatörlüğünün kurulmasıyla
    • D) Kilise ve aristokrasinin feodal ayrıcalıklarının kanunla korunmasıyla
    • E) Dış ticaretin tamamen yasaklanarak yerli üretimin mutlak korumacılıkla yönetilmesiyle

15. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde ilan edilen Tanzimat Fermanı ile padişah kendi yetkilerini sınırlandırarak kanunun üstünlüğünü kabul etmiş; tüm tebaanın can, mal ve namus güvenliğini devlet güvencesi altına almıştır. Bu düzenlemenin Osmanlı devlet-toplum ilişkisindeki yansıması hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Halkın yönetime doğrudan temsilcileri aracılığıyla katıldığı
    • B) Hukuk devleti anlayışına doğru ilk önemli adımın atıldığı
    • C) Gayrimüslim tebaanın askeri ve mali yükümlülüklerden muaf tutulduğu
    • D) Teokratik devlet yapısının tamamen sona erdirildiği
    • E) Padişahın dini liderlik ve halifelik sıfatının feshedildiği

16. Fransız İhtilali öncesinde savaşlar genellikle paralı askerler veya sınırlı sayıdaki profesyonel ordularla yürütülürken, ihtilal sonrası Fransa'da 'yurt savunması herkesin görevidir' ilkesi benimsenmiş ve genel seferberlik ilan edilmiştir. Zorunlu askerlik sistemine (ulus-ordu anlayışına) geçilmesinin devletler açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Paralı orduların sayısının ve maliyetinin giderek artması
    • B) Savunma giderlerinin devlet bütçelerinden tamamen çıkarılması
    • C) Savaşların daha kısa sürede ve diploması yoluyla çözülmesi
    • D) Soyluların ordudaki komuta tekelinin mutlak şekilde korunması
    • E) Kitlesel ve büyük ordular kurularak devletin merkezi gücünün pekişmesi

17. Modernleşme sürecinde ulus-devletler, tebaa yerine homojen ve devlete sadık bir toplum inşa etmek istemiştir. Bu amaçla eğitim kurumları merkezîleştirilmiş ve ortak bir müfredat üzerinden zorunlu ilköğretim uygulamasına geçilmiştir. Devletlerin zorunlu eğitimi yaygınlaştırmasında güttüğü temel strateji aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Dini cemaatlerin yönetimdeki etkisini artırmak
    • B) Yabancı okulların yaygınlaşmasını teşvik etmek
    • C) Toplumsal sınıfların ayrışmasını kalıcı hale getirmek
    • D) Ortak bir ulusal kimlik ve vatandaşlık bilinci oluşturmak
    • E) Kırsal kesimdeki tarımsal iş gücünü tamamen tasfiye etmek

18. 1815 Viyana Kongresi'nde Avrupalı monarşiler, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik ve hürriyet fikirlerini bastırmak için Metternich Sistemi'ni kurmuşlardır. Ancak 1830 ve 1848 İhtilalleri, bu baskıcı tutumun halkın anayasal ve ulusal taleplerini durdurmaya yetmediğini kanıtlamıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

    • A) Geleneksel monarşilerin halk iradesi ve özgürlük akımları karşısında direncini kaybettiğinin
    • B) Avrupa'da din merkezli yönetim anlayışının yeniden güçlendiğinin
    • C) Sömürgecilik faaliyetlerinin dünya genelinde tamamen sona erdiğinin
    • D) Sosyalist rejimlerin tüm Avrupa'da iktidarı tek başına ele geçirdiğinin
    • E) Viyana Kongresi kararlarının yüzyıl boyunca eksiksiz uygulandığının

19. Sanayi Devrimi ile birlikte fabrikaların yaygınlaşması, kırsaldan kentlere yönelik kitlesel göç dalgalarını başlatmıştır. Ağır çalışma koşulları, uzun mesailer ve düşük ücretler karşısında bir araya gelen işçiler, sendikalar ve dernekler kurarak hak arayışına girmişlerdir. Bu gelişmelerin sonucunda 19. yüzyılda devlet anlayışında ortaya çıkan en belirgin dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Serbest piyasa ekonomisinin yerini tamamen feodal düzene bırakması
    • B) Tarımsal üretimin tamamen durdurularak sanayiye yönelinmesi
    • C) Devletin toplumsal sorunlara müdahale eden sosyal politikalara yönelmesi
    • D) Tüm fabrikaların mülkiyetinin doğrudan işçilere devredilmesi
    • E) Uluslararası askeri ittifakların yalnızca işçi hareketlerini önlemek için kurulması

20. 1789 Fransız İhtilali sonrasında yayımlanan İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi ile egemenliğin kaynağı ilahi iradeden millete devredilmiştir. Bu durum, kralların mutlak otoritesini sarsarken bireylerin yönetime katılma ve temel haklarını savunma bilincini artırmıştır. Buna göre ihtilalin devlet-toplum ilişkilerinde yol açtığı en temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Mutlak monarşilerin tüm dünyada tamamen sona ermesi
    • B) Toplumun 'kul' veya 'tebaa' anlayışından 'yurttaş' statüsüne geçmesi
    • C) Sosyal sınıflar arasındaki ekonomik eşitsizliklerin tamamen kalkması
    • D) Din adamlarının siyasal ve hukuki ayrıcalıklarının genişletilmesi
    • E) Uluslararası ticaret yollarının tamamen devlet denetimine girmesi

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.