Yeryüzü Şekilleri ile İlgili Gözlem ve Saha Çalışması Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Sanal bir saha gezisinde, okyanus kıyılarında gelgit genliğinin yüksek olduğu alanlarda haliç (estuar) tipi kıyıların oluştuğunu inceleyen bir grup öğrenci, bu kıyılarda neden delta ovası oluşamadığını tartışmaktadır. Öğrencilerin bu soruya vereceği ve neden-sonuç ilişkisini en doğru kuran cevap aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Karstik erimenin kıyıdaki alüvyonları saniyeler içinde eriterek yok etmesi
   • B) Akarsuların taşıdığı malzemelerin güçlü gelgit akıntılarıyla deniz derinliklerine taşınması
   • C) Rüzgârların kıyıdaki kumları sürekli iç kesimlere doğru savurarak kıyıyı temizlemesi
   • D) Okyanus sularının çok soğuk olmasından dolayı alüvyonların donarak dibe çökmesi
   • E) Kıyı arkasındaki dağların çok yüksek olması nedeniyle akarsuların hızla akması

2. Sanal saha çalışması sırasında bir bölgede dik yamaçlardan aşağıya doğru inen akarsuların dağ eteğinde hızlarının azalmasıyla biriktirme konilerini, bunların birleşmesiyle de dağ eteği ovalarını oluşturduğunu gözlemleyen öğrenciler bir rapor taslağı hazırlamaktadır. Bu yer şeklinin gelecekteki gelişim sürecinde, bölgedeki tektonik yükselmenin durması ve iklimin aşırı kuraklaşması durumunda öğrencilerin yapacağı en bilimsel tahmin aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Akarsuların yataklarını daha fazla derinleştirerek boğaz vadiler oluşturacağı
   • B) Dağ eteği ovalarının rüzgâr biriktirme ve aşındırma faaliyetleriyle maskelenip bozulacağı
   • C) Kar yağışlarının artmasıyla ovada buzul aşınım şekillerinin egemen olacağı
   • D) Kimyasal çözünmenin hızlanarak dağ eteği ovasını tamamen travertene dönüştüreceği
   • E) Gelgit olaylarının etkisiyle dağ eteği ovasının deniz tarafından yutulacağı

3. Türkiye'nin delta ovalarını sanal ortamda analiz eden bir grup öğrenci, Çarşamba ve Bafra ovalarının Karadeniz'e doğru bir çıkıntı oluşturduğunu fark etmiştir. Gelecekte bu akarsuların havzalarında erozyonu önleme çalışmalarının (ağaçlandırma, taraçalama vb.) çok başarılı olması durumunda, bu deltaların gelişiminde nasıl bir değişim yaşanması tahmin edilir?

   • A) Deltaların büyüme hızının yavaşlayacağı veya dalga aşındırmasıyla küçüleceği
   • B) Akarsu debisinin artmasıyla deltaların hızla haliçli kıyıya dönüşeceği
   • C) Taşınan alüvyon miktarının artmasıyla deltaların denize doğru daha hızlı ilerleyeceği
   • D) Delta ovalarının tamamen karstik çöküntü alanlarına dönüşeceği
   • E) Kıyı derinliğinin artmasıyla bu alanlarda fiyort tipi kıyıların gelişeceği

4. Sanal saha çalışmasında Kuzey Amerika'daki kanyon vadileri inceleyen bir öğrenci, tabakaların yatay duruşlu olduğunu ve akarsuyun derin bir yatak kazdığını raporlamıştır. Bu vadinin basamaklı bir yapıya sahip olması, öğrencinin hazırlayacağı raporda aşağıdaki özelliklerden hangisinin bir kanıtı olarak sunulmalıdır?

   • A) Akarsuyun sadece ilkbahar mevsiminde taşkınlar yaptığına
   • B) Havzadaki kayaçların farklı dirençte ve yatay uzanışlı olduğuna
   • C) Vadinin tamamen buzul aşındırmasıyla şekillendiğine
   • D) Bölgenin çok yoğun orman örtüsüyle kaplı olduğuna
   • E) Akarsu yatağının sürekli olarak tektonik yükselmeyle çarpıldığına

5. Karadeniz kıyı şeridinde yapılan saha çalışmasında dik ve yüksek kıyı duvarları olan falezler (yalıyar) incelenmiştir. Öğrenciler dalgaların kıyı altını oyarak üst kısımların çökmesine neden olduğunu saptamışlardır. Bu doğal süreçlerin gelecekte de aynı hızla devam etmesi durumunda, kıyı çizgisi ve falezlerin konumu hakkında yapılacak en doğru öngörü aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Falezlerin aşınarak gerileyeceği ve kıyı çizgisinin karaya doğru kayacağı
   • B) Dalga biriktirmesiyle falezlerin önünde geniş deltaların oluşacağı
   • C) Falezlerin yükselerek kıyı çizgisinin denize doğru ilerleyeceği
   • D) Karstik çözünmeyle falezlerin dikliğini kaybedip obruk haline geleceği
   • E) Rüzgârların falez yamaçlarında kumullar biriktirerek kıyıyı düzelteceği

6. Sanal gerçeklik ortamında Büyük Menderes grabenini ve çevresindeki horstları inceleyen öğrenciler, kırıklı dağ yapılarının oluşum mekanizmasını araştırmaktadır. Öğrenciler, bu tektonik yapının gelecekteki durumu hakkında tahminde bulunurken bölgede meydana gelecek hangi olayların horst ve graben görünümünü uzun vadede aşamalı olarak ortadan kaldıracağını savunmalıdır?

   • A) Volkanik faaliyetlerin artarak tüm grabenleri lavla doldurması
   • B) Dış kuvvetlerin horstları aşındırması ve taşınan alüvyonların grabenleri doldurması
   • C) Depremlerin şiddetlenerek fay hatlarını tamamen düzleştirmesi
   • D) Deniz seviyesinin yükselerek horstların tamamını su altında bırakması
   • E) Rüzgârların sadece graben tabanlarındaki gevşek malzemeyi aşındırması

7. Akdeniz havzasındaki karstik mağaraları inceleyen bir araştırma ekibi, mağara tavanından damlayan kireçli suların birikmesiyle sarkıt ve dikitlerin oluştuğunu, bunların zamanla birleşerek sütunları meydana getirdiğini gözlemlemiştir. Saha çalışması yapan bu ekibin, mağaraların gelecekteki morfolojik gelişimine yönelik yapacağı aşağıdaki tahminlerden hangisi mağara tavanlarının çökme riskini doğrudan destekler?

   • A) Sütunların artarak mağara tavanını daha fazla destekleyeceği
   • B) Yer altı sularının asitlik derecesinin düşerek erimeyi tamamen durduracağı
   • C) Kimyasal erimenin mağara boşluklarını genişletmesiyle tavan taşıma kapasitesinin azalacağı
   • D) Mağara içindeki rüzgâr aşındırmasının sarkıtları zamanla yok edeceği
   • E) Bölgedeki fiziksel ufalanmanın mağara içi sıcaklığını aniden düşüreceği

8. Bir akarsuyun oluşturduğu menderesli vadi yapısını sanal saha çalışmasında gözlemleyen bir öğrenci, akarsuyun bükümler çizerek aktığını ve yatak eğiminin oldukça az olduğunu kaydetmiştir. Bu gözlemi yapan öğrenci, akarsuyun gelecekteki yatak değişimiyle ilgili aşağıdaki tahminlerden hangisinde bulunursa coğrafi olarak doğru bir analiz yapmış olur?

   • A) Akarsuyun boyunun zamanla kısalacağı ve sadece derine aşındırma yapacağı
   • B) Bükümlerin zamanla koparak terk edilmiş yataklar (kopuk menderes) oluşturacağı
   • C) Akarsuyun taşıdığı yük miktarının azalarak yatağını tamamen aşındıracağı
   • D) Eğimin birden artmasıyla mendereslerin dev kazanı şekillerine dönüşeceği
   • E) Mendereslerin birleşerek doğrudan bir fiyort kıyısı meydana getireceği

9. Mersin ve Antalya kıyılarında yapılan bir saha çalışmasında, denize paralel uzanan dağ sırtlarının deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kaldığı ve geriye tepe üstlerinin ada şeklinde kaldığı Dalmaçya kıyı tipi incelenmiştir. Bu kıyı tipinin gelecekteki gelişimini tahmin etmek isteyen öğrenciler, aşağıdaki doğa olaylarından hangisinin gerçekleşmesi durumunda adaların karayla birleşerek yarımadaya (tombolo) dönüşebileceğini savunmalıdır?

   • A) Bölgedeki rüzgârların hız kesmeden sürekli fırtınalara sebep olması
   • B) Kıyı akıntılarının ve dalgaların taşıdığı malzemeleri adalar ile anakara arasında biriktirmesi
   • C) Gelgit genliğinin çok yüksek boyutlara ulaşarak adaları tamamen aşındırması
   • D) Karstik erimenin hızlanarak adaların tabanını çökertmesi ve su altına çekmesi
   • E) Dağların kıyıya dik uzanacak şekilde levha tektoniğiyle yön değiştirmesi

10. Coğrafya öğretmeni, öğrencilerinden Türkiye'nin farklı platolarının oluşum özelliklerini araştırarak bunları bir tabloda sınıflandırmalarını istemiştir. Buna göre, aşağıdaki plato ve oluşum süreci eşleştirmelerinden hangisi öğrencilerin hazırlayacağı raporda hata barındırmaktadır?

    • A) Çatalca-Kocaeli Platosu -> Aşınım düzlüğü platosu
    • B) Taşeli Platosu -> Karstik aşınım platosu
    • C) Erzurum-Kars Platosu -> Lav örtüsü platosu
    • D) Haymana Platosu -> Tabaka düzlüğü platosu
    • E) Ardahan Platosu -> Dalga biriktirmesiyle oluşan plato

11. Bir okulun coğrafya topluluğu, Ege Kıyıları'nda yer alan dağların kıyıya dik uzandığı enine kıyı tipini sanal harita üzerinde incelemiştir. Bu kıyı tipinde derinliğin az olması ve akarsuların bol alüvyon taşıması dikkate alındığında, gelecekte kıyı şeridinin nasıl bir değişime uğraması beklenir?

    • A) Kıyı çizgisinin karaya doğru gerileyerek derin fiyortların oluşması
    • B) Koy ve körfezlerin alüvyonlarla dolarak kıyı çizgisinin denize doğru ilerlemesi
    • C) Dalga aşındırmasının şiddetlenerek kıyıda devasa dalmaçya tipi adacıklar oluşturması
    • D) Gelgit akıntılarının körfezleri temizleyerek haliç yapısını belirginleştirmesi
    • E) Tektonik çökmelerle kıyının tamamen sular altında kalıp dik kıyılara dönüşmesi

12. İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı'nın geçmişte birer akarsu vadisi olduğunu, deniz seviyesinin yükselmesiyle bu vadilerin sular altında kalarak ria tipi kıyılara dönüştüğünü öğrenen bir öğrenci grubu sanal saha raporu yazacaktır. Öğrencilerin raporlarında bu kıyı tipinin gelecekteki değişimine dair yapacağı aşağıdaki tahminlerden hangisi en bilimsel yaklaşımdır?

    • A) Tektonik yükselmenin devam etmesi durumunda boğazların tekrar dar akarsu vadilerine dönüşebileceği
    • B) Gelgit genliğinin artmasıyla boğazların haliçli kıyı yapısına tamamen bürüneceği
    • C) Dalga aşındırmasının artmasıyla boğaz kenarlarında dünyanın en yüksek falezlerinin oluşacağı
    • D) Rüzgâr biriktirmesi sonucu boğazların tamamen kapanıp iç göl haline geleceği
    • E) Karstik çökmeler nedeniyle boğaz sularının tamamen yer altına sızıp yok olacağı

13. Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki volkanik dağların eteklerinde saha gözlemi yapan bir araştırmacı, lavların akış yönünü ve soğuma biçimlerini incelemektedir. Araştırmacının ulaştığı verilere dayanarak gelecekte bu bölgedeki volkanik arazilerin yüzey şekillerinde meydana gelebilecek değişimlerle ilgili yapacağı en tutarlı tahmin aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kimyasal çözünme sonucu volkanik dağların hızla kanyon vadilere dönüşeceği
    • B) Aşınmaya karşı dirençsiz dış püskürük kayaçların aşınarak lav örtülerinin belirginleşeceği
    • C) Lav örtülerinin rüzgâr biriktirmesiyle tamamen kumullarla kaplanacağı
    • D) Bölgedeki tüm volkanik konilerin tektonik çökmelerle obruklara dönüşeceği
    • E) Akarsuların taşımacılık gücünün artmasıyla bölgede ria tipi kıyıların gelişeceği

14. Nevşehir Ürgüp yöresinde yapılan bir saha çalışmasında öğrenciler, peribacalarının şapka kısımlarının bazalt, gövde kısımlarının ise tüf malzemesinden oluştuğunu tespit etmişlerdir. Öğrenciler, bu iki farklı kayaç türünün aşınım süreçlerini analiz ettiklerinde peribacalarının oluşumundaki temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle açıklamalıdır?

    • A) Rüzgârların tüf tabakasını bazalta göre daha geç ve zor aşındırmasıyla
    • B) Sel suları ve rüzgârların farklı dirençteki kayaçları farklı oranlarda aşındırmasıyla
    • C) Karstik erimenin üstteki bazalt tabakasında daha hızlı gerçekleşmesiyle
    • D) Deprem dalgalarının dikey yönde tüf tabakalarını yukarı doğru sıkıştırmasıyla
    • E) Akarsuların yatak eğimini azaltarak alt tarafta geniş alüvyal ovalar oluşturmasıyla

15. Pamukkale travertenlerine sanal gerçeklik gözlükleriyle sanal bir gezi düzenleyen öğrenciler, basamaklı beyaz havuzların oluşum mekanizmasını incelemişlerdir. Öğrencilerin hazırlayacağı gezi raporunda, travertenlerin gelecekte de bu estetik yapısını koruyabilmesi için raporda sunulması gereken en önemli çevre yönetimi önerisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Bölgedeki rüzgâr enerjisi santrallerinin sayısının artırılması
    • B) Termal kaynak sularının sıcaklığının yapay yollarla sürekli artırılması
    • C) Traverten alanının tamamen toprakla kapatılarak rüzgârdan korunması
    • D) Kaynak sularının akış miktarının ve yönünün kontrollü bir şekilde yönetilmesi
    • E) Traverten havuzlarının dibindeki tortul kütlelerin kimyasal asitlerle temizlenmesi

16. Bir grup coğrafya öğrencisi, dijital küre üzerinde yaptıkları sanal gezide Kuzey Avrupa kıyılarında dar, derin ve dik yamaçlı vadilerin deniz istilasına uğramasıyla oluşmuş fiyort tipi kıyıları gözlemlemiştir. Bu yer şeklinin oluşumunda rol oynayan dış kuvvet ile gelecekte küresel ısınmaya bağlı olarak fiyortların alacağı durum hakkında yapılan aşağıdaki tahminlerden hangisi doğrudur?

    • A) Rüzgâr aşındırması etkilidir; kuraklaşma ile fiyortlar çöl göllerine dönüşecektir.
    • B) Karstik erime etkilidir; suların çekilmesiyle fiyortlar geniş mağaralara dönüşecektir.
    • C) Buzul aşındırması etkilidir; deniz seviyesinin yükselmesiyle fiyortların su altında kalan kısımları artacaktır.
    • D) Dalga biriktirmesi etkilidir; deniz seviyesi yükseldikçe fiyortlar lagünlere dönüşecektir.
    • E) Akarsu aşındırması etkilidir; suların ısınmasıyla bu vadiler kanyon halini alacaktır.

17. Sanal saha çalışmasında Akdeniz Bölgesi'ndeki karstik alanları inceleyen bir grup öğrenci, genişliği yüzlerce metreyi bulan ve derin, dikey boşluklar şeklinde uzanan obrukların oluşum süreçlerini araştırmaktadır. Buna göre öğrenciler, geleceğe yönelik coğrafi çıkarım yaparken bu bölgedeki obruk sayısının artışını öncelikle aşağıdaki süreçlerden hangisinin hızlanmasına bağlamalıdır?

    • A) Kimyasal çözünme ve aşırı yer altı suyu tüketimi
    • B) Akarsu yataklarının eğiminin ve akış hızının artması
    • C) Fiziksel ufalanmanın şiddetlenmesi ve rüzgâr erozyonu
    • D) Volkanik patlamalar sonrası oluşan gaz sıkışmaları
    • E) Tektonik hareketler sonucu kıyı çizgisinin gerilemesi

18. Bir grup öğrenci, Konya Kapalı Havzası’ndaki obruk oluşumlarını incelemek üzere sanal bir saha çalışması gerçekleştirmektedir. Dijital küre ve AR (Artırılmış Gerçeklik) uygulamaları üzerinden yapılan gözlemlerde; yer altı su seviyesindeki ani düşüşlerin, yer altındaki karstik boşlukların tavan kısmını destekleyen hidrostatik basıncı ortadan kaldırarak çökmeleri hızlandırdığı saptanmıştır. Öğrenciler, saha çalışması raporunun 'Geleceğe Yönelik Tahminler' bölümüne şu notu düşmüştür: 'Bölgede sürdürülebilir tarım politikalarıyla yer altı su kullanımı kontrol altına alınsa dahi, kireç taşlarının doğası gereği devam eden kimyasal çözünme süreci nedeniyle yeni obruk oluşum hızı ve sıklığının günümüzdeki artış ivmesini aynen koruması beklenmektedir.'

19. Bir coğrafya öğretmeni, 'Yeryüzü Şekillerinin Oluşumu' konusu kapsamında öğrencileriyle dijital küre ve sanal gerçeklik (VR) araçlarını kullanarak İç Anadolu Bölgesi'ne sanal bir saha gezisi düzenlemiştir. Gezi sırasında öğrenciler şu verileri not etmişlerdir: Veri: Konya Kapalı Havzası'nda, tarım alanlarının ortasında aniden oluşan, derinliği 50 metreyi bulan dairesel çukurlar (obruklar) gözlemlenmiştir. Veri: Nevşehir (Kapadokya) çevresinde, volkanik tüflerin sel suları ve rüzgâr tarafından aşındırılmasıyla oluşan, üzerinde dirençli kayaçların bulunduğu kule benzeri yapılar (peribacaları) incelenmiştir. Veri: Bölgedeki çiftçilerle yapılan sanal mülakat simülasyonunda, son yıllarda yeraltı su seviyesinin hızla düştüğü bilgisine ulaşılmıştır. Elde edilen bu verilere ve yeryüzü şekillerinin oluşum süreçlerine dayanarak, bölgenin gelecekteki durumu hakkında yapılabilecek en isabetli tahmin aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Peribacalarının üzerindeki sert kayaçlar zamanla eriyeceği için bölge kısa sürede geniş bir düzlüğe (peneplene) dönüşecektir.
    • B) Bölgedeki bitki örtüsünün zenginleşmesi, hem obruk oluşumunu durduracak hem de peribacalarının rüzgâr erozyonundan etkilenmesini engelleyecektir.
    • C) Kontrolsüz yeraltı suyu kullanımı doğal karstik süreci hızlandırarak, gelecekte obruk oluşum sıklığını artıracak ve tarım alanları ile yerleşim yerleri için risk oluşturacaktır.
    • D) Obruklar zamanla sel sularıyla dolarak göl haline gelecek ve Kapadokya bölgesindeki tüf tabakalarının tamamen sertleşmesini sağlayacaktır.
    • E) Volkanik faaliyetlerin İç Anadolu'da tekrar başlaması, mevcut peribacalarını koruma altına alırken obrukların çökmesini kalıcı olarak durduracaktır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.