Tektonik Süreçler Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Sıcak su kaynakları (gayzerler ve kaplıcalar), genç volkanik faaliyetler ve sığ depremler yeryüzünde çoğunlukla aynı hatlar üzerinde yoğunlaşır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

   • A) Yeryüzünün her yerinde manto kalınlığının aynı olduğunun
   • B) Bu olayların tamamının levha sınırları boyunca yer kabuğunun zayıf noktalarında gerçekleştiğinin
   • C) Atmosferik olayların yeraltı süreçlerini doğrudan tetiklediğinin
   • D) Dünyadaki tüm su kaynaklarının magmatik kökenli olduğunun
   • E) Karaların okyanuslardan daha hızlı soğuduğunun

2. San Andreas Fayı boyunca iki levhanın yanal hareketi sırasında biriken enerjinin aniden boşalması büyük depremlere neden olur. Bu sınır türünde yeni bir yer kabuğu oluşumu ya da yıkımı gerçekleşmediği için bu sınırlara ne ad verilir?

   • A) Uzaklaşan (Yapıcı) sınır
   • B) Yakınlaşan (Yıkıcı) sınır
   • C) Dalma-batma sınırı
   • D) Sınırlandırılmış rift zonu
   • E) Dönüşüm (Pasif/Muhafazakar) sınır
3. 

   Görseldeki fay türünde iki blok yatay olarak birbirine zıt yönde hareket etmektedir. Türkiye'deki hangi ana fay hattı bu mekanik sürece en belirgin örnektir?

   • A) Batı Anadolu Fay Hattı (Graben sistemleri)
   • B) Doğu Anadolu Fay Hattı
   • C) Kuzey Anadolu Fay Hattı
   • D) Tuz Gölü Fay Hattı
   • E) Akdeniz Bindirme Kuşağı

4. Kömür yataklarının varlığı sıcak ve nemli gür bitki örtüsünün varlığına işarettir. Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yatakları ile Anadolu'nun genelindeki linyit yataklarının farklı dönemlerde oluşması bize neyi gösterir?

   • A) Taş kömürünün linyitten daha az enerji verdiğini
   • B) Anadolu'nun tümüyle aynı jeolojik zamanda kara haline geldiğini
   • C) Taş kömürünün I. Zamanda, linyitin ise III. Zamanda oluşan farklı iklim ve tektonik dönemlerin ürünü olduğunu
   • D) Zonguldak'ın her zaman ekvatoral kuşakta kaldığını
   • E) Linyit yataklarının volkanizma sonucu başkalaşıma uğradığını

5. Levha hareketleri yönü dikkate alındığında, gelecekte Akdeniz havzasının daralarak kapanacağı ve yerinde yeni bir dağ sırası oluşacağı öngörülmektedir. Bu öngörüyü destekleyen güncel levha hareketi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Afrika ve Arap levhalarının kuzeye doğru Avrasya'yı sıkıştırması
   • B) Amerika levhalarının batıya doğru hızla kayması
   • C) Antarktika levhasının eriyerek hafiflemesi
   • D) Pasifik levhasının Asya'nın altına dalarak erimesi
   • E) Avrasya levhasının güneye doğru bükülmesi

6. Türkiye'nin bugünkü jeomorfolojik görünümünü kazanmasında III. ve IV. Jeolojik Zamanlardaki hareketler çok etkilidir. Anadolu yarımadasının toptan yükselerek yüksek platolara sahip olması hangi tektonik süreçle açıklanır?

   • A) Orojenik kıvrılmalar
   • B) Volkanik faaliyetler
   • C) Epirejenik yükselme
   • D) Deprem dalgalarının sıkıştırması
   • E) Buzul aşındırması

7. Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAFH) boyunca meydana gelen depremler ve kaplıcaların (jeotermal alanlar) varlığı, Türkiye'nin tektonik yapısı hakkında bize neyi kanıtlar?

   • A) Ülke topraklarının büyük bölümünün birinci jeolojik zamanda oluştuğunu
   • B) Türkiye'nin levha sınırlarında yer alan genç ve dinamik bir yapıya sahip olduğunu
   • C) Ülke genelinde sadece karstik aşınım şekillerinin yaygın olduğunu
   • D) Kuzey Anadolu dağlarının volkanik kökenli olduğunu
   • E) İklim değişimlerinin yeraltı sularını doğrudan etkilediğini

8. Pasifik Ateş Çemberi olarak adlandırılan bölge, dünyadaki aktif volkanların yaklaşık %75'ine ev sahipliği yapar. Bu durumun temel jeolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Pasifik Levhası'nın diğer levhalarla olan aktif dalma-batma sınırlarını oluşturması
   • B) Bölgedeki okyanus kabuğunun diğer alanlara göre çok daha kalın olması
   • C) Büyük Okyanus'taki gelgit genliğinin çok yüksek olması
   • D) Atmosferik basınç değişimlerinin magma odalarını tetiklemesi
   • E) Okyanus tabanındaki tortul tabakaların çok yumuşak olması

9. Görseldeki iki kıtasal levhanın çarpışması sonucu oluşan yer şekillerine dünyadan verilebilecek en karakteristik örnek aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) And Dağları
   • B) Mariana Çukuru
   • C) İskandinav Dağları
   • D) Himalayalar
   • E) Kızıldeniz Graben Sistemi

10. Doğu Afrika Rift Vadisi, karasal levhaların birbirinden ayrılma aşamasında olduğu aktif bir bölgedir. Bu hareketin milyonlarca yıl boyunca bu şekilde devam etmesi durumunda bölgede nasıl bir coğrafi değişim gözlenmesi beklenir?

    • A) Vadinin tamamen kapanarak yüksek kıvrım dağlarına dönüşmesi
    • B) Bölgenin tamamen çölleşerek tektonik hareketliliğin durması
    • C) Vadinin derinleşerek yeni bir deniz ve ardından okyanusa dönüşmesi
    • D) Bölgedeki volkanik faaliyetlerin tamamen sona ermesi
    • E) Akarsuların yön değiştirerek sadece iç göllere dökülmesi

11. Depremlerin dünyadaki coğrafi dağılışı incelendiğinde belirli kuşaklar oluşturduğu görülür. Bu alanların dağılışı aşağıdakilerden hangisiyle en yüksek paralelliği gösterir?

    • A) Yüksek sıcaklık ve kurak iklim bölgeleriyle
    • B) Aktif volkanlar, genç kıvrım dağları ve levha sınırlarıyla
    • C) Yaşlı kalkan alanları ve eski kıta çekirdekleriyle
    • D) Karaların en yüksek zirveleri ve derin göl havzalarıyla
    • E) Akarsuların delta ovaları ve taşkın yataklarıyla
12. 

    Haritada gösterilen Atlas Okyanusu'nun tam ortasından güneye doğru uzanan S şeklindeki sırtın oluşum nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İki okyanusal levhanın birbirinden uzaklaşmasıyla magmanın yüzeye çıkması
    • B) Kıtasal levhaların çarpışarak deniz tabanını bükmesi
    • C) Sıcak su kaynaklarının üst üste birikerek oluşturduğu çökelmeler
    • D) Okyanus tabanındaki şiddetli rüzgar ve dalga aşındırmaları
    • E) Bir levhanın diğerinin altına dalarak erimesi

13. İki okyanusal levha sınırının birbirine doğru hareket ederek çarpıştığı derin bölgelerde ne tür yer şekilleri oluşur?

    • A) Kıvrım dağları ve geniş platolar
    • B) Okyanus ortası sırtları ve aktif volkanik adalar
    • C) Rift vadileri ve iç denizler
    • D) Derin okyanus hendekleri ve volkanik ada yayları
    • E) Horst ve graben sistemleri

14. Yerin derinliklerinde sıcaklık ve basıncın etkisiyle akışkan halde bulunan magmanın yükselerek yer kabuğuna doğru yaptığı dikey hareketler, levha tektoniğinin temel motorudur. Bu hareketi başlatan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Güneş'in çekim kuvveti
    • B) Gelgit olaylarının yarattığı sürtünme
    • C) Yer kabuğunun dış kuvvetlerle aşınması
    • D) Mantodaki konveksiyonel akıntılar
    • E) Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı

15. Dünya'nın iç yapısını inceleyen bir jeolog, yer kabuğunun manto üzerinde adeta yüzer durumda olduğunu belirtmektedir. Bu dengeli duruma ne ad verilir ve bozulması hangi süreci başlatır?

    • A) İzostatik denge - Epirejenez
    • B) Konveksiyonel akım - Volkanizma
    • C) Levha tektoniği - Deprem
    • D) Jeotermal güç - Orojeniz
    • E) Transgresyon - Tortulanma

16. Fosil bilimciler, Güney Amerika'nın doğusu ile Afrika'nın batısında yaşamış benzer sürüngen fosillerini keşfetmişlerdir. Kıta kayması teorisini savunan bir araştırmacı, bu durumu açıklamak için aşağıdakilerden hangisini en güçlü kanıt olarak sunabilir?

    • A) İki kıtanın da geçmişte benzer iklim koşullarına sahip olması
    • B) Canlıların okyanusu yüzerek geçmiş olma ihtimalinin bulunması
    • C) Bu iki kıtanın kıyı çizgilerinin yapboz parçaları gibi birbirine oturması
    • D) Kıtalardaki dağ zincirlerinin yükseltilerinin aynı olması
    • E) Benzer kayaç yapılarının günümüzde de aşınmaya devam etmesi

17. Bir araştırma gemisi, Atlas Okyanusu tabanında yaptığı sondaj çalışmalarında okyanus ortası sırtından uzaklaştıkça deniz tabanındaki kayaçların yaşının sistematik olarak arttığını ve manyetik kutup değişimlerinin sırtın her iki yanında simetrik bir desen oluşturduğunu tespit etmiştir. Araştırma ekibindeki bir jeolog, bu verilere dayanarak şu hipotezi ileri sürer: 'Okyanus ortası sırtlarda sürekli yeni kabuk oluşumu gerçekleştiği için, Dünya'nın toplam yüzölçümü jeolojik zaman boyunca sürekli artmakta ve bu durum gezegenin hacimsel olarak genişlemesine neden olmaktadır.'

18. Bir grup yer bilimci, Güney Amerika'nın doğu kıyıları ile Afrika'nın batı kıyılarından aldıkları kayaç örneklerini ve fosil kalıntılarını (Mesosaurus fosilleri) laboratuvarda incelemişlerdir. İnceleme sonucunda, farklı kıtalarda bulunan bu fosillerin ve kayaç katmanlarının birbiriyle tamamen aynı yaşta ve yapıda olduğu, ayrıca okyanus tabanındaki manyetik bantlaşmaların okyanus ortası sırtından uzaklaştıkça simetrik olarak değiştiği tespit edilmiştir. Bu bilimsel verilere ve levha tektoniği teorisine dayanarak; levhaların hareketini sağlayan temel mekanizma ile bu hareketlerin yeryüzünde oluşturduğu jeolojik sonuçlar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Levha hareketlerinin temel enerji kaynağı Güneş'ten gelen radyasyondur; bu durum kıtaların dış kuvvetler tarafından sürekli aşındırılmasına neden olur.
    • B) Mantodaki konveksiyonel akıntılar levhaları hareket ettiren temel itici güçtür; bu süreç levha sınırlarında yeni okyanus tabanları, sıradağlar ve hendekler gibi yeryüzü şekillerini oluşturur.
    • C) Kıtaların hareketi Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızına (Coriolis etkisi) bağlıdır; bu hareket sadece kıta içlerindeki platoların yükselmesini sağlar.
    • D) Levhalar arasındaki sürtünme kuvveti temel enerji kaynağıdır; bu süreç sonucunda kıtalar arasındaki mesafe her zaman sabit kalır ve yer kabuğu kalınlaşır.
    • E) Okyanus akıntıları ve gel-git olayları levhaları sürükleyen temel faktördür; bu durum sadece kıyı şeritlerinde volkanik adaların oluşmasına yol açar.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.