Geleceğin Dünyasında Coğrafya Bilimi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Konya Havzası'nda aşırı ve kontrolsüz yer altı suyu kullanımı sonucu obrukların (çöküntü çukurları) oluşması ve tarım alanlarının zarar görmesi, insan-doğa etkileşimi bağlamında nasıl değerlendirilmelidir?

   • A) Doğanın insan faaliyetlerine karşı tamamen duyarsız kaldığı
   • B) Beşerî faaliyetlerin doğal dengenin sınırlarını aşarak geri dönülemez çevre sorunlarına yol açtığı
   • C) Obruk oluşumunun sadece iklimsel kuraklıktan kaynaklandığı
   • D) Tarımsal üretimin her koşulda yer altı sularıyla desteklenmesi gerektiği
   • E) Teknolojinin doğal süreçleri tamamen kontrol altına alabildiği

2. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) verilerine göre Türkiye'deki jeotermal kaynakların fay hatları ile paralellik göstermesi, coğrafyanın dağılış ilkesi doğrultusunda incelendiğinde hangi sonuca ulaşılır?

   • A) Jeolojik yapı ile yer altı su kaynaklarının mekânsal olarak güçlü bir şekilde örtüştüğüne
   • B) Jeotermal enerjinin sadece yüksek enlemlerde bulunduğuna
   • C) Beşerî yerleşmelerin fay hatlarını doğrudan tetiklediğine
   • D) İklim koşullarının yer altı fay hatlarını hareket ettirdiğine
   • E) Akarsuların dış kuvvet olarak jeotermal kaynakları oluşturduğuna

3. Iğdır Ovası'nın çevresindeki yüksek dağlar nedeniyle mikroklima alanı özelliği göstererek pamuk yetiştirilmesine imkan tanıması, coğrafyanın hangi iki temel unsuru arasındaki ilişkiyi gösterir?

   • A) Mutlak konum - Toprak yapısı
   • B) Yer şekilleri (Topografya) - Yerel İklim Özellikleri
   • C) Beşerî nüfus - Akarsu debisi
   • D) Bitki örtüsü - Jeolojik zamanlar
   • E) Hidrografik havza - rüzgar hızları

4. Doğu Karadeniz'de yaylacılık yapan bir ailenin, meraların aşırı otlatılmasını engellemek için hayvanlarını nöbetleşe otlatması ve çevre temizliğine dikkat etmesi, aşağıdaki coğrafi değerlerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

   • A) Ekonomik karı maksimize etme dürtüsü
   • B) Doğaya karşı merhametli, sorumlu ve sürdürülebilir koruma bilinci
   • C) Geleneksel tarım yöntemlerini tamamen terk etme isteği
   • D) Bölgesel göç hareketlerini hızlandırma çabası
   • E) Sanayileşme hızını artırma hedefi

5. Kapadokya bölgesindeki tüf ve bazalt kayaçların rüzgar ve sel sularıyla aşınması sonucu oluşan peribacalarının, geçmişte barınak ve ibadethane, günümüzde ise balon turizmi için kullanılması coğrafyanın hangi temel felsefesini destekler?

   • A) Mekânın zaman içindeki beşerî algısının ve kullanım değerinin değişebilirliğini
   • B) Jeolojik süreçlerin insan kontrolünde gerçekleştiğini
   • C) Bölgenin mutlak konumunun turizm türlerini belirlediğini
   • D) Rüzgar aşındırmasının sadece Türkiye'de etkili olduğunu
   • E) Beşerî faaliyetlerin fiziki yapıyı tamamen ortadan kaldırdığını

6. Bir bölgedeki karstik mağaraların turizme açılmasıyla bölgeye gelen turist sayısının artması, yeni pansiyonların yapılması ve yöresel ürün satışının başlaması, doğal ve beşerî ortam ilişkisinde hangisini örneklendirir?

   • A) Doğal çevrenin beşerî faaliyetleri tamamen engellediğini
   • B) Doğal bir unsurun beşerî sistemleri tetikleyerek yeni bir mekânsal organizasyon yaratmasını
   • C) Beşerî faaliyetlerin karstik aşınım süreçlerini hızlandırdığını
   • D) İklim koşullarının yer şekillerinden bağımsız geliştiğini
   • E) Turizm faaliyetlerinin jeolojik yapıyı tamamen tahrip ettiğini

7. İzmir Limanı'nın tarihsel süreçte iç kesimlerle olan demir yolu bağlantısı (art bölgesi/hinterland) sayesinde gelişmesi, coğrafyanın hangi mekânsal kavramıyla doğrudan ilişkilidir?

   • A) Mutlak konum sınırları
   • B) Göreli konum ve mekânsal etkileşim potansiyeli
   • C) Klimatik kuşaklar
   • D) Jeolojik formasyonlar
   • E) Hidrografik ağ sıklığı

8. Marmara Denizi'nde yaşanan müsilaj (deniz salyası) krizinin; deniz suyu sıcaklığındaki artış, rüzgarsızlık, sanayi atıkları ve arıtma yetersizliği gibi çoklu faktörlerin birleşimiyle oluşması coğrafyanın hangi temel analiz yöntemiyle açıklanabilir?

   • A) Çok boyutlu ve ekosistem odaklı coğrafi nedensellik analizi
   • B) Sadece yerel rüzgarların yönünün haritalandırılması
   • C) Beşerî faaliyetlerin deniz ekosistemine hiç etkisinin olmaması
   • D) Jeolojik kırık hatlarının deniz tabanındaki etkilerinin tespiti
   • E) Akarsu debilerinin mevsimlik değişimlerinin hesaplanması

9. Yüksek dağlık alanlarda kurulan yayla yerleşmelerinin geçmişte hayvancılık odaklıyken, günümüzde doğa turizmine evrilmesi mekânın hangi özelliğinin değiştiğini gösterir?

   • A) Jeomorfolojik yapısının
   • B) Matematiksel enlem değerinin
   • C) Mekânın kullanım amacının ve fonksiyonel coğrafi algısının
   • D) Yıllık ortalama sıcaklık değerinin
   • E) Hakim rüzgar yönlerinin

10. Antalya’da kış aylarında yaşanan sel felaketlerinin, sadece yağış miktarıyla değil, akarsu yataklarının imara açılması ve betonlaşma nedeniyle sızmanın azalmasıyla da ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu durum, coğrafyanın hangi yaklaşımını zorunlu kılar?

    • A) Jeolojik süreçleri beşerî süreçlerden tamamen bağımsız incelemek
    • B) Fiziki ve beşerî coğrafya unsurlarını bütüncül bir bakış açısıyla ilişkilendirmek
    • C) Afet yönetimini sadece yerel yönetimlerin sorumluluğuna bırakmak
    • D) Sadece iklimsel verilere odaklanarak fiziki tahminler yapmak
    • E) Doğal süreçlerin insan müdahalesiyle değiştirilemeyeceğini savunmak

11. Bir coğrafya öğretmeni, Tuz Gölü'nün yaz aylarında buharlaşarak küçülmesini ve kışın tekrar su toplamasını harita, iklim verileri ve uydu fotoğrafları eşliğinde sınıfta tartıştırmaktadır. Öğretmenin bu derste kazandırmayı amaçladığı temel beceri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Coğrafi olayları sadece sözel kaynaklardan ezberleme
    • B) Coğrafi sorgulama, kanıt kullanma ve mekânsal analiz yapma
    • C) Bölgenin ekonomik gelirini diğer ülkelerle karşılaştırma
    • D) Doğal çevrenin insan tarafından tamamen yok edilmesini önleme
    • E) Harita projeksiyon yöntemlerini ezbere çizme

12. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile Fırat ve Dicle nehirleri üzerine kurulan barajlar sayesinde kuru tarımdan sulu tarıma geçilmiş ve pamuk üretimi artmıştır. Bu durum, mekânın hangi özelliğinin beşerî kararlarla değiştiğini gösterir?

    • A) Matematik konumunun
    • B) Jeolojik yapısının
    • C) Klimatolojik karakterinin
    • D) Göreli konum özelliklerinin ve mekânsal işlevinin
    • E) Mutlak nem miktarının

13. Karadeniz Bölgesi'nde dik yamaçlarda yer alan çay bahçelerinde çalışan işçilerin, aşırı yağışlar sonrasında yaşanan heyelan riskine karşı sürekli tetikte olması hangi iki coğrafi unsurun etkileşimine örnektir?

    • A) Litosfer - Atmosfer
    • B) Biyosfer - Litosfer
    • C) Hidrosfer - Litosfer
    • D) Doğal çevre (Litosfer/Atmosfer) - Beşerî çevre (İnsan faaliyeti)
    • E) Beşerî çevre - Hidrosfer

14. Çukurova'da delta oluşumu, verimli alüvyal toprakların varlığı ve uygun iklim koşulları nedeniyle yoğun tarım yapılırken, bölgenin aşırı sulanması taban suyu seviyesini yükselterek çoraklaşmaya yol açmaktadır. Bu örnek olayda coğrafyanın hangi sorusu, doğal ortamın beşerî faaliyete verdiği geri dönüt ilişkisini doğrudan sorgulamaktadır?

    • A) Ne zaman?
    • B) Nerede?
    • C) Doğal ve beşerî ortamlar nasıl etkileşmektedir?
    • D) Hangi konumdadır?
    • E) Bölgenin ekonomik değeri nedir?

15. Eskişehir’deki Porsuk Çayı'nın kentsel dönüşüm projesiyle temizlenerek turizme kazandırılması ve çevresinde sosyal alanlar oluşturulması, coğrafyanın hangi kavramsal ilişkisini en iyi açıklar?

    • A) Doğanın insan yaşamını tamamen engellemesi
    • B) İnsanın doğal çevreyi ihtiyaçları doğrultusunda değiştirip şekillendirmesi
    • C) Doğal afetlerin beşerî yapılar üzerindeki yıkıcı etkileri
    • D) Yer şekillerinin ulaşım ağlarının yönünü doğrudan sınırlandırması
    • E) İklim şartlarının konut yapı malzemesi üzerindeki mutlak etkisi

16. Bir nehir havzasında kurulan barajın enerji üretmesini, çevresindeki tarım arazilerinin sulanmasını ve aynı zamanda sulak alan ekosistemini değiştirmesini araştıran bir coğrafyacı, temel olarak hangi coğrafi ilkeyi ön planda tutmaktadır?

    • A) Dağılış ilkesi
    • B) Nedensellik ilkesi
    • C) Karşılıklı ilgi ve bağlılık (bağlantı) ilkesi
    • D) Mutlak konum belirleme ilkesi
    • E) Tarihsel gelişim ilkesi

17. Kırşehir'in Kaman ilçesindeki mikroklima alanı sayesinde üretilen Kaman cevizi, bölgenin iklim koşullarına sıkı sıkıya bağlı olup yerel ekonominin en önemli can damarıdır. Bu durum, coğrafyanın temel kavramlarından hangisinin doğrudan bir yansımasıdır?

    • A) Doğal ortamın beşerî faaliyetler üzerindeki sınırlandırıcı ve yönlendirici etkisi
    • B) Beşerî sistemlerin doğal çevre üzerinde kurduğu mutlak kontrol ve üstünlük
    • C) Bölgesel kalkınmanın sadece teknolojik yatırımlara bağlı olarak gelişmesi
    • D) Küresel iklim değişimlerinin tarımsal üretimi tamamen ortadan kaldırması
    • E) Geçici yerleşmelerin kalıcı yerleşmelere göre doğaya daha az zarar vermesi

18. Afyonkarahisar'da yer alan jeotermal kaynakların çevresinde kurulan modern seracılık tesisleri, bölgedeki volkanik arazinin sunduğu yer ısısını kullanarak kış aylarında bile tarımsal üretim yapmaktadır. Bu örnek olay coğrafi bakış açısıyla analiz edildiğinde; tesislerin neden o bölgede toplandığının sorgulanması 'mekânsal ilişkiyi', yer altı sıcak suyunun tarımsal verimliliğe entegre edilmesi ise 'doğal ve beşerî ortam arasındaki etkileşimi' doğrudan örneklendirir.

19. Elif, coğrafya performansı görevi için Konya Havzası'nda son yıllarda artış gösteren 'obruk oluşumları' ve 'sulak alanların kuruması' üzerine bir saha araştırması yapmıştır. Hazırladığı raporda şu ifadelere yer vermiştir: 'Bölgede doğal olarak yarı kurak bir iklim hâkimdir ve yağışlar oldukça yetersizdir. Ancak son 20 yılda bölgedeki tarımsal faaliyetlerde mısır ve şeker pancarı gibi çok su tüketen ürünlerin ekim alanı genişlemiştir. Çiftçiler, bu ürünleri sulamak için ruhsatsız kuyular açarak yer altı suyunu aşırı miktarda çekmiştir. Bunun sonucunda yer altı su seviyesi hızla düşmüş, Meke Gölü kurumuş ve yerin altındaki boşlukların çökmesiyle devasa obruklar oluşmuştur. Bu durum hem tarımsal alanları hem de yerleşim birimlerini tehdit etmektedir.' Elif’in bu örnek olay üzerinden yaptığı analizde coğrafyanın temel ilkeleri ve bakış açısı dikkate alındığında, ulaşılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir?

    • A) Obruk oluşumları sadece yer yapısının karstik olmasıyla açıklanan doğal bir süreçtir.
    • B) Beşerî faaliyetlerin (tarımsal tercihlerin) doğal çevre üzerindeki etkisi, doğanın kendi yenilenme hızını aştığında ekolojik bozulmalara yol açar.
    • C) Konya Havzası'ndaki su sorunu, sadece iklim değişikliğine bağlı yağış azlığı ile ilişkilendirilebilir.
    • D) Ekonomik getirisi yüksek olan ürünlerin ekimi, her türlü çevresel maliyetin üzerinde tutulmalıdır.
    • E) Yer altı sularının kullanımı, sadece yerel yönetimlerin sorumluluğunda olan teknik bir konudur.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.