Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Sürdürülebilir kalkınma hedefleri çerçevesinde biyoçeşitliliği korumak amacıyla ilan edilen sulak alanlar (Ramsar Alanları), kesinlikle yerleşime açılmaması gereken ekosistemlerdir. Aşağıdakilerden hangisi bu kuralın ihlal edilerek sulak alanların yerleşime açılmasının yaratacağı geri dönülemez ekolojik sonuçlardan biridir?

   • A) Bölgedeki tarımsal ürün çeşitliliğinin yapay olarak artması
   • B) Taban suyu seviyesinin dengelenmesi
   • C) Göçmen kuşların rota ve üreme alanlarının yok olması ile salgın hastalık riskinin artması
   • D) Turizm gelirlerinin uzun vadede artış göstermesi
   • E) Bölgedeki binaların depreme karşı daha dayanıklı hale gelmesi

2. Sanayi Devrimi sonrasında fosil yakıt kullanımının artmasıyla birlikte sanayi kentlerinde şiddetli hava kirliliği (Smog) yaşanmaya başlanmıştır. Yer şekillerinin çanak şeklinde (çevresi dağlarla çevrili alçak düzlük) olduğu kentlerde kirli havanın dağılması zorlaşır. Coğrafi konum özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki kentlerin hangisinde bu durumun yerleşme sağlığını olumsuz etkileme riski en yüksektir?

   • A) Düzlükte kurulu ve sürekli rüzgarlı olan Chicago
   • B) Etrafı yüksek dağlarla çevrili bir havzada yer alan Meksiko (Mexico City)
   • C) Okyanus kıyısında esen güçlü rüzgarlara açık Sidney
   • D) Geniş ovalar üzerinde kurulu olan Amsterdam
   • E) Nehre paralel uzanan düzlükteki Kahire

3. Bir ülkenin farklı bölgelerinde yerleşim birimlerinin inşasında kullanılan geleneksel yapı malzemeleri (taş, ahşap, toprak) çevre şartlarıyla doğrudan ilişkilidir. Buna göre, Türkiye'de yağışın bol olduğu Karadeniz'de ahşap, kurak İç Anadolu'da kerpiç, volkanik arazilerin yaygın olduğu Doğu Anadolu'da taş evlerin yaygın olması, yerleşmelerin hangi özelliğini açıklar?

   • A) Mesken tiplerinin yerel doğal çevre olanaklarına göre şekillendiğini
   • B) Sanayi üretiminin konut yapımında tamamen belirleyici olduğunu
   • C) Yer şekillerinin engebeli olmasının konut yapımını engellediğini
   • D) Nüfus yoğunluğunun konut boyutlarını belirlediğini
   • E) Devlet destekli toplu konut projelerinin yaygınlaştığını

4. Küresel iklim değişikliğinin kıyı şehirleri üzerindeki olası etkilerini araştıran bir coğrafyacı, deniz seviyesindeki yükselmenin gelecekte bazı yerleşmeleri tehdit edeceğini belirtmektedir. Bu durum karşısında, aşağıdaki şehirlerin hangisinde yerleşim alanlarının daha hızlı zarar görmesi ve göç dalgalarının yaşanması beklenir?

   • A) Amsterdam (Hollanda)
   • B) Ankara (Türkiye)
   • C) Madrid (İspanya)
   • D) Lhasa (Tibet/Çin)
   • E) İsviçre Alpleri'ndeki kasabalar
5. 

   Görseldeki topografya haritasında gösterilen yer şekilleri incelendiğinde, tarımsal faaliyetler ve sel riskinden korunma durumu göz önüne alınarak yeni bir yerleşim yerinin kurulması için en güvenli ve elverişli alan hangi harfle gösterilmiştir?

   • A) A
   • B) B
   • C) C
   • D) D
   • E) E

6. Bir grup coğrafya öğrencisi Türkiye'de yerleşmeyi etkileyen faktörleri araştırırken şu tespitleri yapmıştır: "Güneydoğu Anadolu'da yerleşmeler genellikle su kaynaklarının çevresinde toplanırken, Doğu Karadeniz'de su problemi olmadığı için engebeli arazide dağınık yerleşmeler yaygındır." Bu tespitlere göre, yerleşme dokularının şekillenmesinde hangi iki temel coğrafi faktörün etkileşimi vurgulanmıştır?

   • A) Maden kaynakları ve rüzgarlar
   • B) Su kaynakları ve yer şekilleri
   • C) Sanayileşme oranı ve bitki örtüsü
   • D) Toprak türleri ve deniz seviyesine yakınlık
   • E) Ulaşım ağları ve nüfus yoğunluğu

7. Akarsu boyları, su temini ve ulaşım kolaylığı nedeniyle tarih boyunca yerleşmeler için cazibe merkezi olmuştur. Ancak günümüzde taşkın yataklarına kurulan yerleşmeler büyük can ve mal kayıplarına yol açmaktadır. Bu afeti önlemek için yerel yönetimlerin alması gereken en rasyonel tedbir aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Nehir yataklarındaki su akış hızını artırmak için yapay şelaleler kurmak
   • B) Akarsu kenarlarına çok katlı binalar inşa ederek taban alanını daraltmak
   • C) Dere yataklarını imara kapatıp buraları sadece yeşil alan ve rekreasyon bölgesi ilan etmek
   • D) Akarsu yatağının yönünü tamamen değiştirerek şehirden uzaklaştırmak
   • E) Nehir kıyısına yerleşecek insanlara erken uyarı cihazları dağıtmak

8. Doğal sit alanları ve milli parklar gibi kesin korunacak hassas alanlarda plansız yerleşmelerin kurulması, biyolojik çeşitliliğin yok olmasına ve ekolojik dengenin bozulmasına neden olur. Bu alanların korunması ve geleceğe aktarılması adına yapılabilecek en etkin ve kalıcı sürdürülebilir çözüm aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Hassas alanların çevresini yüksek beton duvarlarla çevirmek
   • B) Bölgedeki yerleşim taleplerini yüksek fiyatlarla vergilendirmek
   • C) Yasal düzenlemelerle imar yasakları uygulamak ve ekolojik koruma koridorları oluşturmak
   • D) Bu alanları sadece kış turizmi faaliyetlerine açarak kontrol altında tutmak
   • E) Bölgedeki doğal ormanları kesip yerine tarım arazileri açarak yerleşimi engellemek

9. Madenler ve sanayi tesisleri modern dünyada yeni yerleşim alanlarının kurulmasını hızlandıran en önemli beşerî etmenlerdendir. Türkiye'de geçmişte küçük birer köy veya kasaba iken, taş kömürü ve demir-çelik sanayisinin gelişmesiyle hızla büyüyerek büyük birer şehir haline gelen yerleşim birimleri hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?

   • A) Rize - Artvin
   • B) Zonguldak - Karabük
   • C) Muğla - Antalya
   • D) Konya - Karaman
   • E) Kars - Ardahan

10. Ekvatoral bölgede hava sıcaklığının ve nem oranının yıl boyunca yüksek olması nedeniyle insanlar alçak düzlükler yerine daha serin olan yüksek dağlık alanları yerleşim için tercih ederler. Bu durum göz önüne alındığında, aşağıdaki ülkelerden hangisinde insanların yerleşim yeri olarak yüksek kesimleri tercih etme olasılığı daha fazladır?

    • A) Ekvador
    • B) Kanada
    • C) Norveç
    • D) Mısır
    • E) Rusya

11. Yerleşmelerin yatay yönde büyümesini sınırlandıran veya yönlendiren önemli doğal engeller bulunmaktadır. Türkiye'de özellikle Karadeniz kıyı kuşağında yer alan şehirlerin kıyı boyunca çizgisel bir hat üzerinde uzanıp iç kesimlere doğru yayılamamasının temel sebebi nedir?

    • A) Tarım topraklarının verimsiz olması
    • B) Karstik arazi yapısının çökme riski taşıması
    • C) Dağların kıyıya paralel uzanması ve engebeli yer şekilleri
    • D) Ulaşım yollarının sadece deniz yoluyla sağlanması
    • E) İç kesimlerdeki heyelan tehlikesinin kıyıdan fazla olması

12. Antarktika kıtasında bilimsel araştırma istasyonları dışında kalıcı insan yerleşimlerinin bulunmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Aktif volkanik faaliyetlerin çok sık yaşanması
    • B) Aşırı düşük sıcaklıklar ve elverişsiz iklim koşulları
    • C) Tatlı su kaynaklarının tamamen yok olması
    • D) Sık sık meydana gelen yıkıcı depremler
    • E) Uluslararası anlaşmalarla madenciliğin yasaklanması

13. Bir bölgenin yerleşim yeri olarak tercih edilmesinde iklim elemanları oldukça belirleyicidir. Sıcaklık ve yağış koşulları düşünüldüğünde, aşağıdaki iklim tiplerinden hangisinin hüküm sürdüğü alanlarda yerleşmelerin kurulması ve gelişmesi daha fazla güçleşir?

    • A) Akdeniz İklimi
    • B) Ilıman Okyanusal İklim
    • C) Tundra İklimi
    • D) Karadeniz İklimi
    • E) Muson İklimi

14. Tarihin en eski neolitik yerleşimlerinden biri olan Konya'daki Çatalhöyük'te evlere girişler güvenlik nedeniyle çatıdaki bir açıklıktan sağlanmaktaydı. Bu durum, ilk yerleşmelerin konumlandırılmasında ve mimari yapısının şekillenmesinde aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan etkili olduğunu gösterir?

    • A) Savunma ve güvenlik ihtiyacı
    • B) Tarım arazilerini koruma arzusu
    • C) Şiddetli rüzgarlardan korunma isteği
    • D) Sel baskınlarına karşı önlem alma
    • E) Dini ritüeller için güneş ışığı alma ihtiyacı

15. Tarih öncesi dönemlerden beri yerleşim alanı olarak seçilen Şanlıurfa yakınlarındaki Göbeklitepe, avcı-toplayıcı insanların yerleşik hayata geçmeden önce de inanç merkezleri inşa ettiğini kanıtlamıştır. Bu bölgenin ilk insanlar tarafından yerleşim alanı ve tapınak merkezi olarak seçilmesinde öncelikle hangi doğal faktörün elverişli olması etkili olmuştur?

    • A) Zengin metal maden yataklarının varlığı
    • B) Sulama kanalları yapmaya uygun düzlüklerin bulunması
    • C) Sık orman örtüsünün sunduğu korunaklı alanlar
    • D) Iklim koşullarının ve su kaynaklarının yaşamaya uygun olması
    • E) Deniz ticaret yollarına yakın stratejik konumu

16. Coğrafya dersinde 'Yerleşmelerin Gelişimi' konusunu araştıran bir öğrenci grubu; Çatalhöyük yerleşmesinin sulak alanlara yakın ve tarıma uygun bir ovada kurulduğunu, buna karşın Göbeklitepe'nin tarım imkânlarının kısıtlı olduğu yüksek ve taşlık bir tepe üzerine bir inanç merkezi olarak inşa edildiğini tespit etmiştir. Grup, günümüzde bu tür alanların yakınındaki ekosistemlerin 'Kesin Korunacak Hassas Alan' statüsüne alınarak yerleşime kapatılmasının hem tarihî mirası hem de biyolojik çeşitliliği korumak adına zorunlu olduğunu savunmaktadır. Buna göre; yerleşme yeri seçiminde ekonomik ve doğal faktörlerin yanı sıra kültürel/inanç temelli ihtiyaçların da belirleyici olabildiği, ancak modern sürdürülebilirlik ilkelerinin bu alanların coğrafi kapasitesinin üzerinde kullanılmasını engellediği çıkarımı yapılabilir.

17. Bir coğrafya öğretmeni, öğrencilerine Türkiye'deki yerleşmelerin tarihsel ve güncel gelişimini analiz etmeleri için şu vaka çalışmasını sunar: 'Anadolu’da Çatalhöyük ve Alacahöyük gibi ilk yerleşmeler incelendiğinde; tatlı su kaynaklarına yakınlık, alüvyal toprakların varlığı ve avcılık-toplayıcılık için elverişli doğal çevre gibi faktörlerin belirleyici olduğu görülür. Ancak günümüzde, bazı modern şehirlerin hızla büyüyerek 'Kesin Korunacak Hassas Alan' statüsündeki sulak alanların ve biyoçeşitlilik koridorlarının üzerine yayıldığı gözlemlenmektedir. Diğer yandan, ulaşım ağlarının kavşak noktalarında yer almayan ancak zengin yer altı kaynaklarına sahip olan bazı dağlık yerleşmelerde, teknolojik imkanlarla birlikte nüfusun hızla arttığı tespit edilmiştir.' Buna göre, yerleşme yeri seçimi ve gelişim süreciyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi coğrafi sorgulama ilkeleri ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle en iyi şekilde örtüşmektedir?

    • A) Tarihsel süreçteki yerleşme yeri kriterleri, modern dünyadaki teknolojik gelişmeler ve sanayileşme ile birlikte tamamen geçerliliğini yitirmiştir.
    • B) Dağlık bölgelerdeki madencilik faaliyetleri, doğal çevrenin taşıma kapasitesinden bağımsız olarak yerleşmelerin her koşulda gelişebileceğini gösterir.
    • C) Yerleşmelerin gelişiminde ekonomik faktörler, doğal çevrenin korunması ve ekosistem dengesinden daha öncelikli bir konuma sahiptir.
    • D) Sürdürülebilir bir yerleşme modeli; doğal çevrenin sunduğu imkânlardan faydalanırken aynı zamanda hassas ekosistemlerin korunmasını ve doğal dengenin gözetilmesini zorunlu kılar.
    • E) İlk yerleşmelerin kuruluş yerlerinin belirlenmesinde sadece iklim koşulları etkiliyken, günümüzde sadece ulaşım ve ticaret olanakları belirleyicidir.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.