Türk Kültürünün Mekânsal Özellikleri Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Türkistan vahalarından (Turfan, Merv) Hazar havzasına, Azerbaycan ve Anadolu içlerine kadar uzanan kurak ve yarı kurak Türk kültür sahasında yer altı su kanallarının (kehriz/karız) ve ortak su paylaşım geleneklerinin benzer tekniklerle inşa edilip işletildiği görülür. Bu mekânsal uyum ve teknoloji aktarımı dikkate alındığında, Türk dünyasının ortak kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

   • A) Doğal çevre koşullarına karşı geliştirilen ekolojik bilgi birikimi ve kaynak yönetimi pratikleri geniş bir coğrafyada paylaşılmıştır.
   • B) Türk topluluklarının tamamı eş zamanlı olarak göçebe yaşamı terk edip yerleşik tarım düzenine geçmiştir.
   • C) Su kanalları ve dağıtım kültürü yalnızca komşu medeniyetlerden taklit yoluyla edinilmiş edilgen bir yapıdır.
   • D) Doğal çevre şartları topluluklar arasındaki teknolojik etkileşimi ve ortak mekân organizasyonunu tamamen engellemiştir.
   • E) Kültürel pratikler yalnızca aynı nehir havzasında yaşayan sınırlı boylar arasında sürdürülebilmiştir.
2. 2.

   Türk dünyasının tarihî ticaret ve ulaşım ağlarını gösteren bir harita incelendiğinde; Türkistan bozkırlarından Hazar çevresi, Kafkaslar ve Anadolu’ya uzanan ana güzergâhlar boyunca ribat, kervansaray ve imaret gibi sosyal yapıların benzer hizmet anlayışıyla tesis edildiği görülmektedir. Bu mekânsal dağılım özellikleri dikkate alındığında, Türk dünyasının ortak kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Kültürel unsurların yalnızca göçebe yaşam tarzına bağlı kalarak korunduğuna
   • B) Ticari faaliyetlerin bütünüyle çevre uygarlıkların kültürel denetiminde geliştiğine
   • C) Toplumsal dayanışma, yol güvenliği ve konukseverlik anlayışının benzer kurumsal yapılarla mekâna yansıtıldığına
   • D) İklim ve yer şekillerinin farklılaşması nedeniyle bölgeler arasındaki sosyokültürel bağların koptuğuna
   • E) Ulaşım güzergâhlarındaki yerleşmelerin yalnızca savunma ve askerî denetim amacıyla kurulduğuna
3. 3.

   Avrasya bozkırlarından Hazar havzasına, Anadolu'dan Akdeniz ve Balkanlara kadar uzanan Türk kültür sahasının toponimi (yer adları) haritası incelendiğinde; yönler, renk sembolizmi ve doğa unsurlarına dayalı yer adlandırma pratiklerinin geniş bir coğrafyada benzer mantıkla uygulandığı görülmektedir. Bu mekânsal dağılım özellikleri dikkate alındığında, Türk dünyasının ortak kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Yer adlandırma sisteminin yalnızca yerleşik hayata geçildikten sonra kurumsallaştığına
   • B) Toplulukların farklı coğrafyalara yayılsalar da mekânı algılama ve anlamlandırmada ortak bir zihinsel mirası yaşattığına
   • C) Değişen iklim ve çevre koşullarının tarihsel dil birliğini ve ortak kavram dünyasını zamanla tamamen sildiğine
   • D) Mekânsal adlandırmaların yalnızca sınır boylarındaki askerî savunma merkezleriyle sınırlandırıldığına
   • E) Coğrafi mekândaki ad benzerliklerinin yalnızca modern dönemdeki siyasi yakınlaşmalar sonucunda türetildiğine
4. 4.

   Türk dünyası kültür haritasında Semerkant ve Buhara’dan Konya, Edirne ve Lefkoşa’ya kadar uzanan tarihî kent dokuları incelendiğinde; merkezinde ulu cami, bedesten, medrese ve imarethanelerin yer aldığı vakıf temelli mekânsal örgütlenmenin benzer ilkelerle inşa edildiği görülür. Bu durum, Türk dünyasının ortak kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrular?

   • A) Şehir yerleşmelerinin yalnızca savunma ve askeri koruma amacıyla kurulduğunu
   • B) Şehir dokularının iklim şartlarına göre tamamen birbirinden bağımsız ilkelerle tasarlandığını
   • C) Bozkır göçebe geleneğinin terk edilerek yerleşik hayatta yalnızca ticari çıkarların gözetildiğini
   • D) Sosyal hizmet binalarının halktan uzakta ve sadece idari yöneticilerin denetiminde toplandığını
   • E) Geniş bir coğrafyaya yayılan Türk-İslam kent kültürünün, sosyal adaleti ve toplumsal dayanışmayı esas alan ortak bir mekân organizasyonuna sahip olduğunu
5. 5.

   Türk dünyasının mekânsal yayılış sahası incelendiğinde; Orta Asya’daki Tanrı Dağları eteklerinden Azerbaycan ve Anadolu’daki dağlık sahalara kadar uzanan geniş bir coğrafyada mevsimlik yayla-kışlak hareketliliğinin ve buna bağlı geleneksel ritüellerin ortak biçimde sürdürüldüğü görülür. Bu durum, Türk dünyasının kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan destekler?

   • A) Doğal çevre koşullarının toplumsal kültür üzerindeki belirleyici ve sınırlandırıcı etkisinin tamamen bittiğini
   • B) Türk kültürüne ait maddi ve manevi unsurların yalnızca yüksek dağlık alanlarda korunabildiğini
   • C) Yayılış sahasındaki tüm Türk topluluklarının yerleşik hayata geçmeyerek tamamen göçebe kaldığını
   • D) Coğrafi mekân değişse de köklü yaşam tarzı pratiklerinin ve mekânı kullanma alışkanlıklarının korunduğunu
   • E) Farklı coğrafi bölgelerde yaşanan dış etkileşimlerin ortak kültürel mirası bütünüyle ortadan kaldırdığını
6. 6.

   Avrasya bozkır kuşağından Akdeniz havzasına kadar uzanan Türk kültür sahasında; konargöçer barınma tarzının yerleşik mimaride kubbe ve kümbet formlarına dönüşmesi, geleneksel dokuma motiflerinin yaşatılması ve toplumsal dayanışma kurumlarının sürdürülmesi geniş bir mekânsal dağılış göstermektedir. Bu durum, Türk dünyasının kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini destekler?

   • A) Kültürel ögelerin mekânsal sürekliliği yalnızca geleneksel göçebe yaşam biçiminin korunduğu alanlarla sınırlı kalmıştır.
   • B) Kültür ocağından uzaklaşıldıkça yerel halklarla girilen etkileşim sonucunda ortak kimlik unsurları bütünüyle terk edilmiştir.
   • C) Farklı fiziki çevre koşullarına ve geniş mesafelere uyum sağlansa da temel kültürel kodlar mekân üzerinden ortak bir aidiyet oluşturmuştur.
   • D) Geniş coğrafyalara yayılış süreci, Türk dünyasının her bölgesinde tamamen tekdüze ve değişimsiz bir maddi kültür ortaya çıkarmıştır.
   • E) Ortak kültürel mirasın dağılış alanı, günümüz bağımsız Türk devletlerinin mevcut siyasi sınırlarıyla kısıtlıdır.
7. 7.

   Türk dünyası haritasında yer alan bağımsız Türk cumhuriyetleri ile akraba toplulukların dağılışı incelendiğinde; aralarındaki binlerce kilometrelik mesafeye ve farklılaşan fiziki çevre şartlarına rağmen dil, sözlü edebiyat ve bayram ritüelleri gibi pek çok alanda köklü benzerliklerin sürdüğü görülür. Bu mekânsal yayılış ve süreklilik doğrultusunda Türk dünyasının ortak kültürel yapısına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Coğrafi uzaklıkların zamanla ortak kültürel değerleri bütünüyle unutturduğuna
   • B) Farklı sahalara yayılmalarına rağmen tarihî ve sosyokültürel bağların ortak bir kimlik bilincini koruduğuna
   • C) Ortak kültürel mirasın yalnızca benzer iklim ve bitki örtüsüne sahip alanlarda tutunabildiğine
   • D) Kültürel ögelerin sadece yerleşik hayata geçilen dar tarım havzalarında varlığını sürdürebildiğine
   • E) Mekânsal farklılaşmanın Türk toplulukları arasındaki dil ve gelenek bağlarını tamamen kopardığına
8. 8.

   Tarihsel süreçte Türkistan’dan Hazar havzasına, Anadolu’dan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne kadar uzanan Türk dünyasının mekânsal dağılışı göz önüne alındığında, bu sahadaki ortak kültürel mirasa ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Farklı coğrafi bölgelere dağılmış olmasına rağmen dil, yaşam tarzı ve geleneksel değerler bakımından ortak bir kültürel bellek korunmuştur.
   • B) Mekânsal mesafelerin artması nedeniyle Türk kültürüne ait maddi ve manevi miras unsurları bütünüyle yerel kültürlerin etkisinde kalarak silinmiştir.
   • C) Türk kültürünün ortak özellikleri yalnızca konargöçer yaşamın sürdürüldüğü kurak iç havzalarla sınırlı kalmıştır.
   • D) Anadolu ve Akdeniz havzasına yerleşen topluluklar, Türkistan kökenli mimari ve sanatsal yaklaşımları tümüyle terk etmiştir.
   • E) Kültürel etkileşim ve süreklilik sadece kara sınır komşuluğu bulunan alanlarda devam etmiş, deniz aşırı sahalara aktarılamamıştır.
9. 9.

   Orta Asya’daki ana ocaktan başlayarak Kafkaslar, Anadolu, Balkanlar ve Doğu Akdeniz havzasına kadar uzanan Türk dünyasının mekânsal yayılış alanı incelendiğinde; konargöçer yaşamdan yerleşik düzene geçiş sürecinde şekillenen ortak maddi ve manevi kültür unsurlarının geniş bir coğrafyada varlığını sürdürdüğü görülür. Buna göre Türk dünyasının yayılış alanlarındaki ortak kültürel özellikleri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

   • A) Farklı coğrafyalara göç edilmesi sonucunda ortak dil ve inanç birliğinin yerini tamamen yerel kültürlere bıraktığı
   • B) İklim koşullarındaki bölgesel farklılıkların, toplumsal dayanışma ve yardımlaşma gibi ortak değerlerin tamamen unutulmasına yol açtığı
   • C) Ortak kültürel mirasın yalnızca yazılı edebî metinlerle sınırlı kalarak günlük yaşam pratiklerine yansımadığı
   • D) Mimari ve el sanatları gibi maddi kültür unsurlarının sadece kültürün ilk doğduğu ana yurt sahasında korunduğu
   • E) Coğrafi mesafelere ve çevre koşullarına rağmen dil, gelenek ve yaşam biçiminde köklü tarihî bağları yansıtan derin bir süreklilik bulunduğu