Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Bir kıyı bölgesine ait topografya ve yerleşim krokisi incelendiğinde, açık denizin fırtına ve sert dalgalarına maruz kalan düz kıyı şeridinde yerleşme bulunmazken, dalgalara kapalı derin bir koy ve doğal liman çevresinde büyük bir yerleşmenin kurulup geliştiği görülmektedir. Bu mekânsal temsil, yerleşme yeri seçiminde ve gelişiminde aşağıdaki coğrafi faktörlerden hangisinin belirleyici olduğunu kanıtlar?

   • A) Tarımsal sulama olanaklarının fazlalığı
   • B) Yıllık yağış miktarının yüksek olması
   • C) Zengin yer altı maden yataklarının varlığı
   • D) Deniz ulaşımına ve sığınmaya elverişli korunaklı kıyı morfolojisinin bulunması
   • E) Geniş alüvyal taşkın ovalarının yer kaplaması
2. 2.

   Bir bölgenin jeolojik yapısı ile yerleşme dağılışını gösteren tematik harita incelendiğinde; kireç taşı (kalker) tabakalarının geniş yer kapladığı ve yüzey suyunun hızla tabana sızdığı yüksek karstik plato yüzeyinde kalıcı yerleşme bulunmazken, yerleşim birimlerinin karstik kaynakların (voklüz) yüzeye çıktığı polye tabanı kenarlarında kümelendiği görülmektedir. Bu mekânsal temsil, söz konusu sahada yerleşme yeri seçimini belirleyen birincil coğrafi faktörün aşağıdakilerden hangisi olduğunu kanıtlar?

   • A) Hâkim rüzgâr yönü ve hava kütlelerinin hareket yönü
   • B) Arazinin litolojik yapısı ve buna bağlı su kaynaklarının dağılışı
   • C) Bölgedeki maden rezervlerinin zenginliği ve işletilme durumu
   • D) Doğal bitki örtüsünün sıklığı ve orman üst sınırının konumu
   • E) Güneşlenme süresine bağlı olarak yamaçların bakı durumu
3. 3.

   Bir yöreye ait tarihsel arazi kullanım haritaları ve yerleşim planları incelendiğinde; önceleri küçük bir kırsal köy olan yerleşmenin, çevresinde zengin linyit ve demir cevherlerinin işletmeye açılmasıyla birlikte hızla göç alarak sanayi kentine dönüştüğü görülmektedir. Bu yerleşmenin gelişiminde ve büyümesinde doğrudan belirleyici olan coğrafi faktör aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yer altı kaynaklarının varlığı ve işletilmesi
   • B) Tarımsal sulama olanaklarının çeşitlenmesi
   • C) İklim koşullarının zamanla ılımanlaşması
   • D) Korunaklı bir kıyı ve doğal limana sahip olunması
   • E) İnanç ve kültür turizminin ön plana çıkması
4. 4.

   Dağlık bir yöreye ait morfoloji ve yerleşme krokisi incelendiğinde, kırsal meskenlerin dar bir vadi tabanını izleyen ana ulaşım yolu boyunca tek sıra hâlinde ve hat şeklinde dizildiği görülmektedir. Bu mekânsal temsil, söz konusu yörede yerleşme yeri seçimi ve yerleşme dokusunda aşağıdaki coğrafi faktörlerden hangisinin belirleyici olduğunu kanıtlar?

   • A) İklim koşullarının ve yıllık yağış miktarının
   • B) Yeraltı zenginlikleri ile maden yataklarının dağılışının
   • C) Yer şekillerinin ve doğrusal ulaşım güzergâhının
   • D) Tarım alanlarındaki toprak özellikleri ve verimliliğin
   • E) Doğal bitki örtüsünün sıklığı ve orman alanlarının sınırının
5. 5.

   Bir yöreye ait fiziki özellikler ile kırsal mesken dağılımını gösteren tematik harita incelendiğinde; su kaynaklarının bol ve arazinin engebeli olduğu kesimlerde evlerin birbirinden uzak ve dağınık, arazinin düz ve su kaynaklarının yetersiz olduğu kesimlerde ise tek bir su noktası etrafında toplu yerleştiği gözlenmektedir. Bu durum, yerleşmelerin dokusu ve yer seçiminde aşağıdaki coğrafi faktörlerin hangisinin doğrudan belirleyici olduğunu kanıtlar?

   • A) İklim tipi ve toprak cinsi
   • B) Maden yatakları ve orman örtüsü
   • C) Yer şekillerinin engebeliliği ve su kaynaklarının dağılışı
   • D) Jeolojik yapı ve hâkim rüzgâr yönü
   • E) Ulaşım güzergâhları ve tarım ürünlerinin çeşitliliği
6. 6.

   Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında yer alan dağlık bir yörenin mekânsal temsilinde, yerleşmelerin dağ kütlesinin güneye bakan yamaçlarında yoğunlaştığı ve bu yamaçlarda yerleşme üst sınırının kuzey yamaçlara göre belirgin biçimde daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu mekânsal farklılaşma, yerleşme yeri seçiminde öncelikle hangi coğrafi faktörün belirleyici olduğunu kanıtlar?

   • A) Rüzgâr erozyonunun şiddetinin
   • B) Yeraltı suyu seviyesinin derinliğinin
   • C) Jeolojik tabakaların uzanış doğrultusunun
   • D) Bakı ve güneşlenme koşullarının
   • E) Karstik aşınım şekillerinin sıklığının
7. 7.

   Ekvatoral kuşakta yerleşmelerin genellikle deniz seviyesinden 2000 metre ve üzerindeki yüksek plato alanlarında yoğunlaşması, orta kuşakta ise daha çok alçak ova ve vadilerde toplanması üzerinde etkili olan temel coğrafi faktör aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ekvator çevresindeki gür ormanların tarım alanı açılmasını tamamen engellemesi
   • B) Tektonik deprem riskinin kıyı kesimlerinde iç kesimlere göre daha yüksek olması
   • C) Ulaşım ağlarının kıyı şeritleri yerine sadece dağlık platolarda gelişme göstermesi
   • D) Akarsu debilerinin alçak alanlarda yetersiz, yüksek yamaçlarda ise düzenli olması
   • E) Alçak kesimlerdeki yüksek sıcaklık ve aşırı nem koşullarının insan yaşamını olumsuz etkilemesi
8. 8.

   Bir yerleşmenin kuruluş yeri ve gelişim yönünü gösteren mekânsal planlama krokisinde, yerleşim alanının taşkın riski taşıyan verimli delta ovası yerine yakındaki az eğimli yamaç ve sekilere doğru yönlendirildiği görülmektedir. Bu mekânsal tercihin temel coğrafi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ulaşım maliyetlerini en aza indirerek liman ticaretini hızlandırmak
   • B) Tarım topraklarını korumak ve doğal afet risklerinden sakınmak
   • C) Su kaynaklarına olan mesafeyi artırarak bağıl nem oranını düşürmek
   • D) Sanayi tesislerinin ham madde kaynaklarına doğrudan yakınlığını sağlamak
   • E) Hâkim rüzgâr yönünü keserek yerel çaptaki hava kirliliğini engellemek
9. 9.

   İlk yerleşmelerin ve Neolitik dönemden itibaren kalıcı köylerin kurulduğu alanların mekânsal dağılışı incelendiğinde, yer seçiminde belirli doğal çevre koşullarının öncelendiği görülmektedir. Çatalhöyük ve Göbeklitepe gibi Anadolu'nun erken yerleşim alanlarının konumlandırılmasında belirleyici olan birincil ortak coğrafi faktör aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Tatlı su kaynaklarına erişim kolaylığı ve tarım ile toplamaya elverişli verimli çevre koşulları
   • B) Maden yataklarının zenginliği ve deniz aşırı ticaret filolarına uygun liman alanları
   • C) Kara yolu kavşaklarında yer alma ve modern sanayi hammaddelerine yakınlık
   • D) Sarp ve aşılması güç yüksek dağlık dorukların sağladığı mutlak doğal sığınak ortamı
   • E) Şiddetli rüzgârlardan korunan derin buzul vadileri ve sürekli donmuş toprak tabakası