Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Eğimli tortul tabakaların farklı aşınmasıyla oluşan bir kuesta topoğrafyasında saptanan iki morfolojik kuşağa ait arazi özellikleri şunlardır: • Alın Yamacı: Aşınmaya dirençli sert tabakaların dik falezler oluşturduğu, eğimin %50'yi aştığı, kaya düşmesi riski taşıyan sarp yüzeydir; tarım ve yerleşime kapalı tutulup yalnızca koruma amaçlı yamaç ağaçlandırması yapılmaktadır. • Sırt Düzlüğü: Tabaka eğimine paralel gelişen, eğimin %5-8 civarında olduğu ve kalın toprak örtüsü barındıran az engebeli yüzeydir; tahıl tarımı, güneş enerjisi santralleri ve kırsal konut alanları bu alanda yoğunlaşmıştır. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Morfolojik kuşaklar arasındaki kullanım farklılıkları yalnızca sahadaki iklim elemanlarının değişimiyle açıklanır.
   • B) Dik yamaçların kütle hareketlerine açık olması, bu alanların sırt yüzeylerine göre sanayi tesisi yapımında daha çok tercih edilmesini sağlamıştır.
   • C) Yeryüzü şekillerinin eğim, zemin kararlılığı ve toprak örtüsü gibi morfolojik özellikleri, arazinin beşerî ve ekonomik kullanım biçimini doğrudan yönlendirir.
   • D) Kuesta topoğrafyasında beşerî yerleşmelerin konumu topoğrafik risklerden bağımsız olarak her iki kuşakta da eşit yoğunlukta gelişmiştir.
   • E) İnsanlar eğimin çok yüksek olduğu dik alın yamaçlarını ekonomik getirisinin yüksekliğinden ötürü birincil tarım arazisi olarak değerlendirmiştir.
2. 2.

   Yarı kurak bir havzada yer alan iki farklı rüzgâr topoğrafyası birimine ait arazi özellikleri şunlardır: Aktif Kumul ve Barkan Kuşağı: Yer değiştiren gevşek kum tepelerinden oluşur; zemin kararsızlığı ve kum istilası riski nedeniyle yerleşme ile tarıma kapalı olup sahada yalnızca kumul sabitleme çalışmaları ve safari turizmi yürütülmektedir.Lös Düzlüğü Kuşağı: Rüzgâr biriktirmesiyle oluşan mineralce zengin ve sıkı lös depolarından meydana gelir; eğimin çok az olduğu bu alanda kuru tahıl tarımı yapılmakta ve tarıma dayalı küçük kırsal yerleşmeler yer almaktadır.Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Rüzgâr biriktirmesinin etkili olduğu sahalarda tarımsal ürün çeşitliliği ve nüfus yoğunluğu her zaman yüksek seviyededir.
   • B) Yeryüzü şekillerini oluşturan malzemenin tutarlılığı ve hareketliliği, arazinin ekonomik kullanım biçimini ve yerleşme uygunluğunu belirler.
   • C) Yer şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki kısıtlayıcı etkisi, yürütülen ıslah ve sabitleme çalışmalarıyla tamamen ortadan kalkmaktadır.
   • D) Kurak sahalardaki tüm rüzgâr topoğrafyası birimleri, doğal afet riskleri gerekçesiyle koruma altına alınarak beşerî kullanımdan arındırılır.
   • E) Topoğrafya eğiminin azaldığı aşınım ve birikim yüzeylerinde yerleşme dokusu her koşulda sanayi ve ticari faaliyetlere ayrılmaktadır.
3. 3.

   Bir jeotermal sahada yapılan arazi araştırmasında; sıcak su kaynaklarının oluşturduğu aktif traverten basamaklarının kırılgan yapısı nedeniyle yalnızca koruma odaklı doğa turizmine ayrıldığı, mineralli suların çekildiği fosil traverten düzlüklerinin ise sağlam zemini sayesinde yapılaşma ve blok taş madenciliğinde kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu araştırma verilerine dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Doğal sit alanlarında sürdürülen koruma çalışmaları, yakın çevredeki diğer arazilerin ekonomik potansiyelini tamamen ortadan kaldırır.
   • B) Yeryüzü şekillerinin insan yaşamına etkisi yalnızca geleneksel ekonomik etkinliklerin sürdürülmesiyle sınırlı kalmaktadır.
   • C) Jeotermal kaynakların varlığı, o sahadaki tüm morfolojik birimlerin kalıcı yerleşmeye kapatılmasını zorunlu kılar.
   • D) Bir morfolojik birimde madencilik faaliyetlerinin başlaması, o bölgede turizm potansiyeli barındıran tüm alanların tahrip edildiğini gösterir.
   • E) Yer şekillerinin litolojik dayanıklılığı ve gelişim evresi, mekânda gerçekleştirilecek ekonomik ve yerleşimsel faaliyetlerin niteliğini belirler.
4. 4.

   Bir dağlık kütlenin yüksek kesimlerinde tespit edilen iki farklı buzul (glasiyal) birimine ait gözlem verileri şunlardır: Sirk Çanakları Kuşağı: Dik kayalık yamaçlarla çevrili, sirk göllerine sahip ve zemini çıplak ana kayadan oluşan bu saha; kalıcı yerleşmeye ve tarıma elverişli olmayıp yalnızca dağ turizmi ile su kaynakları potansiyeli bakımından değerlendirilmektedir.Tekne (U Profilli) Vadi Tabanı: Moren örtüsüyle kaplı, taban eğimi belirgin biçimde az ve su kaynaklarına erişimi kolay olan bu koridor; mevsimlik yayla yerleşmeleri, yaz otlatmacılığı ve vadiler arası doğal ulaşım geçidi olarak kullanılmaktadır.Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Yüksek dağlık sahalarda iklim koşullarının sertliği, yer şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki biçimlendirici etkisini tamamen ortadan kaldırır.
   • B) Sirk çanakları, su temini kolay olduğu için kalıcı kentsel yerleşmelerin ve ağır sanayi tesislerinin yoğunlaştığı alanlardır.
   • C) Moren depolarının yer aldığı vadi tabanlarında iklimden bağımsız olarak yıl boyu kesintisiz ticari tarım ve demir yolu taşımacılığı yapılmaktadır.
   • D) Aynı yüksek dağlık kuşakta yer alan farklı morfolojik birimler; eğim, zemin ve drenaj özelliklerine bağlı olarak farklı beşerî fonksiyonların gelişmesine olanak tanımaktadır.
   • E) Dik ve engebeli buzul yamaçları, ulaşım ağları ve yerleşim alanları kurmak açısından vadi tabanlarına göre daha ekonomik çözümler sunar.
5. 5.

   Bir tektonik fay basamağı sahasında yapılan incelemelerde; fay zonu boyunca yüzeye çıkan sıcak su kaynaklarının jeotermal seracılık ve kaplıca turizmini desteklediği, dik eğimli fay yamaçlarının ise heyelan riski ve zemin zayıflığı sebebiyle yapılaşmadan korunduğu saptanmıştır. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Yeryüzü şekillerine bağlı jeolojik ve topoğrafik özellikler bir yandan ekonomik fırsatlar sunarken diğer yandan güvenli yerleşim alanlarının seçimini sınırlandırır.
   • B) Yamaç eğiminin yüksek olduğu alanlar teknolojik yatırımlarla risksiz hâle getirilerek her zaman birincil konut sahası olarak değerlendirilir.
   • C) Sıcak su kaynaklarına sahip jeotermal sahalarda ekonomik faaliyetler yalnızca kaplıca turizmiyle sınırlı kalır.
   • D) Doğal çevre koşullarının beşerî faaliyetler üzerindeki belirleyiciliği ekonomik kâr sağlandığı durumlarda tamamen ortadan kalkar.
   • E) Zemin stabilitesinin düşük olduğu fay hatları, tarımsal üretim için hiçbir koşulda elverişli imkân sunmaz.
6. 6.

   Geniş tabanlı bir vadi sahasında yapılan gözlemlerde; akarsuyun menderesler çizerek sık yatak değiştirmesinin su yolu ulaşımını ve tarımsal parsel yönetimini zorlaştırdığı, terk edilmiş yataklarda oluşan kopuk menderes göllerinin ise tatlı su balıkçılığı ve dinlenme amacıyla değerlendirildiği belirlenmiştir. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Doğal süreçlerin değişkenliği, akarsu boylarında her türlü beşerî ve ekonomik faaliyeti tamamen imkânsız kılmaktadır.
   • B) Akarsu rejimindeki değişimler, yerel halkın geleneksel yöntemlerle arazi yapısını bütünüyle kontrol etmesini sağlamıştır.
   • C) Yeryüzü şekillerindeki morfolojik hareketlilik, yalnızca tarımsal üretimi kısıtlayıp diğer sektörleri etkilememektedir.
   • D) Hidrolojik dinamizm sonucunda oluşan yeni yer şekilleri, beşerî yerleşmeler için hiçbir ekonomik getiri sunmamaktadır.
   • E) Akarsu yatağının dinamik morfolojik özellikleri, bazı beşerî faaliyetleri sınırlandırırken farklı kullanım imkânları ve mekânsal uyum biçimleri doğurmaktadır.
7. 7.

   Bir sıradağı enine yaran boğaz (yarma) vadi sahasında yapılan incelemelerde; vadinin iki farklı bölgeyi birbirine bağlayan tek doğal transit ulaşım hattı olduğu, tabandaki sürekli hava akımının rüzgâr enerjisi üretimine imkân tanıdığı, buna karşın sarp vadi yamaçlarındaki kaya düşmesi riskinin konut yapımını sınırlandırdığı belirlenmiştir. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Dağlık alanlarda topoğrafyanın sunduğu tüm olumsuzluklar gelişmiş altyapı çalışmalarıyla tamamen ortadan kaldırılmıştır.
   • B) Boğaz vadiler, tarımsal toprak verimliliği en yüksek alanlar olduklarından yoğun nüfuslu yerleşim merkezlerine dönüşmüştür.
   • C) Yeryüzü şekilleri yalnızca ekonomik faaliyet türlerini belirlemekte, konut ve yerleşme dokusu üzerinde etkili olmamaktadır.
   • D) Belirli bir morfolojik birim, ulaşım ve enerji gibi faaliyetlere olanak sağlarken doğal riskler nedeniyle yerleşme üzerinde sınırlandırıcı rol oynayabilir.
   • E) Transit koridor işlevi gören vadi tabanları, çevrelerindeki kütlelere göre kütle hareketleri ve afet riskinin en düşük olduğu yerlerdir.
8. 8.

   Bir dağlık kütleyi kesen kanyon vadi sahasında yapılan arazi kullanım analizinde; dar vadi tabanının akarsu debisine bağlı olarak yalnızca eko-turizme (rafting, kano) ayrıldığı, eğimi %45’i aşan sarp yamaçların yerleşime kapatılarak koruma alanı ilan edildiği, vadiyi çevreleyen az eğimli plato düzlüklerinde ise rüzgâr santralleri ile tahıl tarımının yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu bulgular; topoğrafik yapının beşerî faaliyetler üzerindeki etkisine dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Eğim değerlerinin yüksek olduğu sahalar, tüm beşerî faaliyetlerin zorunlu olarak durduğu ve hiçbir işlev üstlenemediği alanlardır.
   • B) Düzlük alanların varlığı, diğer coğrafi faktörler gözetilmeksizin tüm ekonomik faaliyetlerin homojen dağılması için tek başına yeterlidir.
   • C) Jeomorfolojik birimlerin eğim ve genişlik özellikleri, arazinin hangi beşerî ve ekonomik işlevlere tahsis edileceğini doğrudan sınırlandırır.
   • D) Akarsu vadi tabanları, morfolojik yapısına bakılmaksızın her zaman yoğun nüfus ve sanayi yatırımları için en elverişli sahalardır.
   • E) Gelişmiş teknolojik imkânlar, topoğrafik engellerin beşerî faaliyetler üzerindeki belirleyici ve yönlendirici rolünü tamamen ortadan kaldırmıştır.
9. 9.

   Bir ria tipi kıyı sahasında; derin ve dalgalara korunaklı boğulmuş vadi koylarının doğal liman işletmeciliği ve balıkçı barınakları için elverişli ortam sunduğu, koyu çevreleyen dik yamaçların ise kara ulaşımını zorlaştırarak yerleşmeleri basamaklı ve seyrek bir dokuya zorladığı tespit edilmiştir. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

   • A) Kıyı ardındaki yamaç eğiminin fazlalığı, iç kesimlerle olan kara yolu ağının ve sanayi tesislerinin hızla gelişmesini sağlamıştır.
   • B) Kıyı morfolojisinin sunduğu korunaklı su yüzeyleri denizel faaliyetleri desteklerken dik kıyı gerisi topoğrafyası yerleşme ve kara ulaşımını sınırlandırmaktadır.
   • C) Doğal liman özelliği taşıyan kıyılarda beşerî faaliyetlerin çeşitlenmesi, topoğrafik engellerin denizel kaynakların kullanımını bütünüyle engellediğini gösterir.
   • D) Yeryüzü şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki yönlendirici etkisi, teknolojik gelişmeler nedeniyle kıyı alanlarında tamamen ortadan kalkmıştır.
   • E) Derin ve korunaklı koyların varlığı, kıyı bölgelerinde tarımsal üretimin temel ekonomik sektör hâline gelmesine zemin hazırlamıştır.
10. 10.

    Bir kıyı yöresindeki tombolo (saplı ada) sahasında; dalga birikimiyle oluşan basık kıstak ana kara ile ada arasındaki kara yolu bağlantısını sağlamakta, kıstağın iki yanındaki dalgaya kapalı sakin koylar liman ve balıkçı barınağı olarak kullanılmakta, aşınmaya dirençli kayalıklardan oluşan tepe kütlesi ise tarihî kale ve deniz fenerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

    • A) Morfolojik birimlerin sunduğu zemin sağlamlığı, dalga korunağı ve doğal geçit özellikleri, insanların yerleşme, ulaşım ve liman faaliyetlerindeki mekânsal tercihlerini yönlendirmiştir.
    • B) Yüksek eğimli ve sert kayaçlardan oluşan yeryüzü şekilleri, doğal riskler nedeniyle insan toplulukları tarafından geçmişten bugüne hiçbir yerleşme veya savunma amacıyla kullanılamamıştır.
    • C) Dalga biriktirmesi sonucunda oluşan alçak kıyı şekilleri, zemin özellikleri dikkate alınmaksızın yoğun kentsel yapılaşma ve ağır sanayi tesisleri için her zaman öncelikli alanlar olmuştur.
    • D) Kıyı bölgelerindeki beşerî ve ekonomik faaliyetlerin türü ve yoğunluğu, kıyı topoğrafyasının korunaklılık durumundan bağımsız olarak tüm sahil şeridinde eşit düzeyde gerçekleşmektedir.
    • E) İnsan faaliyetleri, yeryüzü şekillerinin sunduğu doğal koşullardan tamamen bağımsızlaşarak kıyı alanlarının tamamını tek tip bir ekonomik kullanıma dönüştürmüştür.
11. 11.

    Bir delta sahasında tespit edilen üç farklı morfolojik birimin özellikleri ve beşerî kullanım durumları tabloda verilmiştir: Kıyı Kordonu: Dalga biriktirmesiyle oluşan kumul sırtı; tarıma elverişsiz, zayıf zeminli; yalnızca plaj turizmi ve günübirlik dinlenme amacıyla kullanılmaktadır.Lagün (Kıyı Set Gölü): Denizden kum seddiyle ayrılmış sığ ve tuzlu su alanı; yapılaşmaya uygun değil; geleneksel dalyan balıkçılığı ve su ürünleri yetiştiriciliği yapılmaktadır.Delta Ovası İç Kesimi: Mineral yönünden zengin alüvyonlarla kaplı taban düzlüğü; taban suyu dengeli; yoğun ticari tarım ve buna bağlı kırsal yerleşmeler yer almaktadır.Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) İnsanlar günümüz teknolojisiyle kıyı alanlarındaki tüm morfolojik birimlerde aynı yoğunlukta yerleşme kurabilmektedir.
    • B) Kıyı kordonu ve lagün gibi birimler yüksek zemin dayanıklılığı sunduğundan ağır sanayi yatırımlarında öncelikle tercih edilmektedir.
    • C) Birikim şekillerinin görüldüğü sahaların tamamında tarımsal verim eşit olduğundan tek tip arazi kullanımı gelişmiştir.
    • D) Kıyı kordonunun varlığı, delta ovasının iç kesimlerindeki tarımsal üretimin tamamen durmasına yol açmaktadır.
    • E) Doğal morfolojik birimlerin zemin ve su özellikleri, beşerî faaliyetlerin sektörel dağılımı ile yer seçimini belirleyen temel etkendir.
12. 12.

    Bir dağ eteği havzasında yer alan iki farklı morfolojik kuşağa ait arazi özellikleri ve beşerî kullanım verileri kaydedilmiştir: Birikinti Yelpazeleri Kuşağı: Az eğimli, geçirimli kaba tortullardan oluşan, taban suyu derinde ve zemin stabilitesi yüksek bir sahadır; geleneksel konutlar, kara yolu hatları ile bağ ve bahçe tarımı bu alanda yoğunlaşmıştır. Taban Düzlüğü Kuşağı: Eğimin sıfıra yaklaştığı, ince taneli killi alüvyonlardan oluşan, taban suyunun yüzeye yakın ve taşkın riskinin yüksek olduğu bir sahadır; yalnızca mevsimlik çeltik ve yem bitkisi üretimi ile otlak olarak değerlendirilmekte, kalıcı yerleşmeye açılmamaktadır. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Taban düzlükleri tarımsal verimlilik ve çeşitlilik açısından yerleşme alanlarından her zaman daha kısıtlı olanaklar sunar.
    • B) Yeryüzü şekillerinin eğim, drenaj ve zemin özellikleri; yerleşme güvenliği ile tarımsal kullanım biçimlerinin mekânsal dağılışını yönlendirir.
    • C) Birikinti yelpazelerinin engebeli yüzey yapısı, bu alanların ana ulaşım güzergâhı olarak kullanılmasını bütünüyle engeller.
    • D) Doğal çevre koşullarının sınırlandırıcı etkileri, havza tabanlarında yürütülen tarımsal faaliyet türlerini tamamen ortadan kaldırır.
    • E) Beşerî yapılar ile ekonomik faaliyetlerin mekândaki konumu, arazinin jeomorfolojik dinamiklerinden bağımsız biçimde belirlenir.
13. 13.

    Bir akarsu havzasında yer alan iki farklı morfolojik birime ait arazi kullanım oranları ve zemin özellikleri incelenmiştir: Taşkın Ovası: Arazi kullanımının %85’i mevsimlik tarım ve otlak, %15’i ise geçici tarımsal yapılardan oluşmaktadır; taşkın olasılığı yüksek olup zemin gevşek alüvyonlardan meydana gelir.Vadi Sekisi (Taraça): Arazi kullanımının %70’i kalıcı konut ve kamu yerleşmeleri, %20’si ana ulaşım hatları ve sanayi, %10’u ise bağ-bahçe tarımıdır; taşkın etki sahasının dışındadır ve zemin sıkılaşmış basamaklı dolgudur.Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Taşkın ovaları, yüksek eğim değerleri nedeniyle kalıcı yerleşme ve ulaşım yatırımlarına bütünüyle kapatılmıştır.
    • B) Vadi sekileri, yer altı suyu seviyesinin yetersizliği gerekçesiyle tarımsal faaliyetlerin tamamen dışında kalmıştır.
    • C) Doğal afet riskinden uzak ve zemini daha dengeli olan yeryüzü şekilleri kalıcı yerleşim ve altyapı için tercih edilmektedir.
    • D) Beşerî ve ekonomik faaliyetlerin türü, yeryüzü şekillerinin sunduğu morfolojik olanaklardan bağımsız olarak belirlenmektedir.
    • E) Akarsu tabanlarında sürdürülen yoğun tarımsal üretim, dönemsel taşkınların ve hidrolojik risklerin oluşmasını engellemiştir.
14. 14.

    Bir yöredeki volkanik arazilerin beşerî faaliyetlerle etkileşimine yönelik toplanan verilerde; kolay işlenebilen tüf platosunda kaya oyma soğuk hava depoculuğu ile turizm amaçlı konaklama tesislerinin yaygınlaştığı, yüksek ve taşlık bazalt lav platosunda ise geniş meralara bağlı olarak büyükbaş hayvancılığın öne çıktığı saptanmıştır. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

    • A) Doğal ortamın sunduğu zorluklar nedeniyle volkanik arazilerde ekonomik çeşitlilik zamanla bütünüyle ortadan kalkar.
    • B) Yeryüzü şekillerinin yükseltisi, beşerî faaliyetlerin dağılışında kayaç yapısının sunduğu imkânlardan her zaman daha belirleyicidir.
    • C) Volkanik kayaçların yapısal özellikleri yalnızca hizmet sektörünü desteklemekte, tarım ve hayvancılık faaliyetlerini bütünüyle engellemektedir.
    • D) Yeryüzü şekillerinin litolojik özellikleri ve morfolojik yapısı, mekânın kullanım biçimini ve ekonomik faaliyet türlerini doğrudan yönlendirir.
    • E) İnsanlar geliştirdikleri teknolojik yöntemlerle yeryüzü şekillerinin ortaya çıkardığı doğal sınırlılıkları bütünüyle ortadan kaldırmıştır.
15. 15.

    Bir kapalı karstik havzada yürütülen araştırmada; polye tabanındaki yoğun tarımsal faaliyetler ve aşırı yer altı suyu kullanımı sonucu çöküntü obruklarının çoğaldığı, doğal su yutucu olan düdenlerin atıklarla tıkanmasıyla taban arazilerinde su baskınlarının arttığı ve konut alanlarının zemin güvenliği gerekçesiyle yamaç eteklerine kurulduğu saptanmıştır. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Karstik aşınım şekillerinin egemen olduğu sahalar, beşerî ve ekonomik faaliyetlerin sürdürülmesine bütünüyle engel oluşturmaktadır.
    • B) Yerleşim alanlarının yamaç eteklerine yönelmesi, polye tabanındaki tarımsal arazi kullanımını ve su talebini tamamen sona erdirmiştir.
    • C) Yeryüzü şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki kısıtlayıcı etkisi, derin sondaj ve drenaj çalışmalarıyla bütünüyle ortadan kaldırılmıştır.
    • D) Doğal su tahliye sistemlerinin bozulması, yalnızca yamaç alanlarındaki yerleşim güvenliğini tehdit eden mekânsal sorunlara yol açmaktadır.
    • E) Karstik morfolojinin hassas hidrolojik yapısı dikkate alınmadan yapılan müdahaleler, hem afet risklerini artırmakta hem de yerleşme tercihlerini doğrudan yönlendirmektedir.
16. 16.

    Bir akarsu havzasında yer alan iki farklı vadi kesitinin morfolojik özellikleri ve bu sahalarda öne çıkan beşerî faaliyetler incelenmiştir: Dik yamaçlı ve yüksek eğimli çentik vadi yapısına sahip K kesiminde hidroelektrik enerji üretimi ile doğa sporları yoğunlaşırken; taban eğimi azalan ve geniş alüvyon tabanına sahip L kesiminde sulamalı tarım, yerleşim alanları ve kara yolu ağı gelişmiştir. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Akarsu vadilerinin eğim ve profil özellikleri, ekonomik faaliyet türleri ile mekânsal kullanım biçimlerini doğrudan yönlendirir.
    • B) Taban eğiminin azalması, akarsuyun hidroelektrik enerji üretim potansiyelini ve endüstriyel çekiciliğini artırır.
    • C) Dik yamaçlı çentik vadiler, tarımsal verimliliğin en yüksek olduğu ve kentsel yerleşmelerin yoğunlaştığı alanlardır.
    • D) Yeryüzü şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki yönlendirici etkisi havzanın her kesiminde aynı nitelikte gerçekleşir.
    • E) Geniş tabanlı vadi tabanları, suyun akış hızının yükselmesi sonucunda akarsu sporları için en elverişli ortamı oluşturur.
17. 17.

    Bir yerleşimin gelişim planlamasında incelenen I. Saha; eğimi az, tarımsal verimi yüksek ancak taşkın ve zemin sıvılaşması riski taşıyan bir alüvyal tabandır. Aynı yöredeki II. Saha ise eğimi yerleşmeye elverişli, tarımsal değeri düşük taşlık zeminli fakat ana kayası sağlam bir aşınım platosudur. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetlerin sürdürülebilirliği arasındaki ilişkiye yönelik aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

    • A) II. Sahanın yerleşime açılması durumunda yöredeki tarımsal üretim kapasitesi telafi edilemez biçimde azalır.
    • B) I. Sahada yapılaşmanın sınırlandırılıp tarımın sürdürülmesi, hem doğal kaynakları korur hem de afet zararlarını azaltır.
    • C) Altyapı inşaat maliyetlerini en aza indirmek amacıyla kentsel büyümenin öncelikle I. Sahaya yönlendirilmesi zorunludur.
    • D) II. Sahanın eğimli ve kayalık yapısı, bu alanın her türlü beşerî ve ekonomik kullanımdan bütünüyle muaf tutulmasını gerektirir.
    • E) Yeryüzü şekillerinin beşerî faaliyetler üzerindeki sınırlayıcı etkisi teknolojik uygulamalar sayesinde I. Sahada tamamen giderilmiştir.
18. 18.

    Bir kıyı bölgesinde yürütülen saha araştırmasında iki farklı topoğrafik kesime ait şu veriler kaydedilmiştir: K Kesimi (Alçak kıyı kuşağı): Sığ kıyı çizgisi, geniş kumsal alanı, tarım ve yerleşmeye elverişli geniş düzlükler ile kara yolu yapım maliyetinin düşüklüğü. L Kesimi (Falezli yüksek kıyı kuşağı): Dik yamaçlar, derin kıyı suları, dar kıyı şeridi, tünel ve viyadük zorunluluğuna bağlı yüksek kara yolu maliyeti ile dağınık yerleşme dokusu. Bu verilere dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

    • A) Doğal çevre koşullarının ekonomik faaliyet türleri ve yerleşim yerleri üzerindeki etkisi günümüzde tamamen ortadan kalkmıştır.
    • B) Alçak kıyılarda yüzey şekillerinin düz olması nedeniyle beşerî faaliyetlere bağlı herhangi bir mekânsal sınırlama yaşanmaz.
    • C) Yeryüzü şekillerinin morfolojik farklılıkları; ulaşım yatırımlarının maliyetini, yerleşme dokusunu ve arazi kullanım biçimlerini doğrudan yönlendirmektedir.
    • D) Dik ve falezli kıyılar, altyapı ve ulaşım yatırımları açısından alçak kıyılara kıyasla her zaman daha ekonomik fırsatlar sunar.
    • E) İnsan faaliyetlerinin yoğunluğu ve mekânsal dağılışı, topoğrafik eğim ve yükselti özelliklerinden bütünüyle bağımsız gelişmektedir.
19. 19.

    Bir il sınırları içinde yer alan üç farklı morfolojik kuşağa ait arazi kullanım verileri incelenmiştir: Alüvyal ova tabanı: Nüfus yoğunluğu yüksek, sanayi ve sulu tarım alanları yaygın, ulaşım ağı sıktır.Yüksek plato yüzeyi: Nüfus yoğunluğu orta, tahıl üretimi ile küçükbaş hayvancılık hâkimdir.Engebeli dağlık kuşak: Nüfus yoğunluğu çok düşük, yaylacılık ve ormancılık faaliyetleri ön plandadır.Bu verilerden hareketle yeryüzü şekilleri ile insan faaliyetleri arasındaki ilişkiye yönelik aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanabilir?

    • A) Dağlık alanlar, ulaşım altyapısı kurma kolaylığı sağladığından sanayi yatırımlarının merkezini oluşturur.
    • B) Platolardaki beşerî faaliyetler, topoğrafik ve iklimsel koşullardan tamamen bağımsız yürütülmektedir.
    • C) Yeryüzü şekillerindeki farklılaşmalar, bir bölgedeki ekonomik faaliyet türlerini ve nüfus dağılışını sınırlandırmaz.
    • D) Eğimin az ve toprakların verimli olduğu ova tabanları, yoğun ekonomik faaliyetler ve yerleşme için çekim alanı oluşturmaktadır.
    • E) Alüvyal ova tabanlarında nüfus ve sanayi baskısı bulunmadığından doğal çevre dengesi kendiliğinden korunmaktadır.
20. 20.

    Bir yörede yapılan arazi çalışmasında; eğimi düşük taban arazilerinde sanayi ve yoğun tarım alanlarının kurulduğu, engebeli dağ yamaçlarında yerleşmelerin seyrekleşerek hayvancılığın öne çıktığı, dik yamaçlı vadilerin ise doğal ulaşım koridoru işlevi gördüğü saptanmıştır. Bu gözlem verilerine dayanılarak yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşime ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Doğal koşulların beşerî faaliyetler üzerindeki sınırlandırıcı rolü, modern altyapı çalışmalarıyla tamamen ortadan kalkmıştır.
    • B) Yeryüzü şekillerinin eğim ve yükselti gibi morfolojik özellikleri, ekonomik etkinliklerin dağılışını ve yerleşme düzenini doğrudan yönlendirmiştir.
    • C) Dağlık ve engebeli topoğrafya alanları, su kaynaklarının bolluğu nedeniyle nüfus ve yerleşme yoğunluğunun en fazla olduğu sahalardır.
    • D) Taban arazileri ile derin vadi olukları, aynı ekonomik faaliyet türlerinin ve yerleşme biçimlerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır.
    • E) Engebenin fazla olduğu alanlarda yürütülen faaliyetler, doğal çevre dinamiklerinin beşerî yapı üzerinde hiçbir etkisinin kalmadığını gösterir.