Yeryüzü Şekilleri ile İlgili Gözlem ve Saha Çalışması Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Kurak bir bölgede yürütülen jeomorfolojik saha çalışmasında; tek başına duran bir kaya kütlesinin zemin ile 1-2 metre arasındaki alt bölümünün belirgin biçimde oyularak inceldiği, üst bölümünün ise geniş bir başlık şeklinde korunduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bu saha araştırma verilerine dayanılarak söz konusu yer şeklinin gelişimi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Bölgedeki rüzgâr hızının ve korozif etkinin yüzeyden yükseldikçe düzenli biçimde arttığına
   • B) Rüzgârın taşıdığı aşındırıcı sert tanelerin ağırlıkları sebebiyle çoğunlukla zemine yakın seviyelerde hareket ettiğine
   • C) Kaya kütlesindeki aşınma farkının yalnızca kayacın alt ve üst katmanlarındaki kimyasal çözünme farkından kaynaklandığına
   • D) Kaya kütlesinin alt kısımlarında rüzgâr biriktirmesinin, üst kısımlarında ise akarsu aşındırmasının etkili olduğuna
   • E) Şeklin gelişim sürecinde hâkim rüzgâr yönünün gün içinde dikey doğrultuda yer değiştirdiğine
2. 2.

   Bir dağ eteğinde yürütülen jeomorfolojik saha çalışmasında; dağ vadisinden düzlüğe açılan akarsuyun oluşturduğu yelpaze biçimli yığıntı sahasında, tortul tane boyutunun tepe noktasından uç kesimlere doğru iri çakıldan ince mil ve kile doğru düzenli olarak küçüldüğü ölçülmüştür. Elde edilen bu saha araştırma verilerine dayanılarak söz konusu yer şeklinin gelişimi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Akarsuyun denge profiline ulaşması sonucunda yatak boyunca derinlemesine aşındırma gücü en yüksek seviyeye çıkmıştır.
   • B) Havza genelinde kimyasal çözünme süreçleri fiziksel parçalanma süreçlerine göre daha baskın duruma gelmiştir.
   • C) Taban seviyesinin alçalması akarsuyun derine aşındırma faaliyetini hızlandırarak kütle hareketlerini tetiklemiştir.
   • D) Rüzgâr süpürmesinin etkisiyle en ince boyutlu tortullar yelpazenin başlangıç noktasına doğru yığılmıştır.
   • E) Eğim kırıklığına bağlı olarak akış hızının düşmesi, akarsuyun taşıma gücünü azaltarak malzemelerin ağırlıklarına göre derecelenerek çökelmesine yol açmıştır.
3. 3.

   Bir dağlık alanda yürütülen jeomorfolojik sanal saha çalışmasında; 3200–3600 metre arasında buzul aşınımıyla oluşmuş sirk çanakları, 2500–3200 metre arasında U profilli tekneler ile cilalı hörgüç kayalar, 2100–2500 metre arasında ise farklı boyutta köşeli kayaç parçalarından oluşan moren setleri tespit edilmiştir. Elde edilen bu saha araştırma verilerine dayanılarak söz konusu sahanın jeomorfolojik gelişimi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Rüzgâr süreçleri yamaç morfolojisinin biçimlenmesinde buzul etkisini tamamen ortadan kaldırmıştır.
   • B) Dağ kütlesi boyunca kimyasal çözünme ve karstlaşma süreçleri temel topoğrafyayı denetlemiştir.
   • C) Buzul süreçleri yükseltiye ve geçmiş iklim koşullarına bağlı olarak yüksek kesimlerde aşındırma, alt seviyelerde ise biriktirme kuşakları oluşturmuştur.
   • D) Yamaçlardaki basamaklı yapılar yalnızca akarsuların taban seviyesine doğru derine aşındırma yapmasıyla gelişmiştir.
   • E) Tektonik çökmeler vadilerin tabanında moren depolarının oluşmasını engelleyerek buzul hareketini sınırlandırmıştır.
4. 4.

   Bir kıyı bölgesinde yürütülen saha araştırmasında, kıyının derin ve dalga enerjisinin yüksek olduğu kesimlerde falezlerin gerilediği, kıyının sığlaştığı ve dalga enerjisinin azaldığı koylarda ise kıyı kordonu ile lagünlerin geliştiği tespit edilmiştir. Elde edilen bu saha araştırma verilerine dayanılarak kıyı topoğrafyasının gelişimi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Kıyı biriktirme şekillerinin gelişimi yalnızca akarsuların alüvyon taşıdığı körfez sahalarıyla sınırlıdır.
   • B) Dalgaların aşındırma gücü kıyı derinliğinin azaldığı sığ koylarda en yüksek düzeye ulaşır.
   • C) Falezlerin yaygın olduğu dik kıyılarda birikme süreçleri aşınma süreçlerine göre daha hızlı ilerler.
   • D) Kıyı topoğrafyasında aşınma veya birikme süreçlerinin baskınlaşması, kıyı derinliği ve dalga enerjisindeki farklılıklara bağlıdır.
   • E) Kıyı boyu akıntıların malzeme taşıma kapasitesi deniz tabanının dikleştiği falezli sahalarda maksimuma çıkar.
5. 5.

   Volkanik arazilerde yürütülen bir saha çalışmasında iki farklı volkan konisine ait lav özellikleri ve morfolojik veriler şu şekilde kaydedilmiştir: Kalkan volkan: Düşük silis oranı, yüksek lav akışkanlığı, az eğimli ve geniş tabanlı koni yapısıTabakalı volkan: Yüksek silis oranı, düşük lav akışkanlığı, dik yamaçlı ve basamaklı koni yapısıElde edilen bu saha araştırma verilerine dayanılarak volkanik yeryüzü şekillerinin gelişimi hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Volkanik dağların yükseltisi yalnızca püskürme aralıklarına bağlı olarak belirlenir.
   • B) Lavların kimyasal bileşimi ve akışkanlık derecesi volkan konilerinin geometrik yapısını doğrudan etkiler.
   • C) Asidik lavlar yeryüzüne ulaştığında hızla yayılarak geniş tabanlı lav platoları meydana getirir.
   • D) Bazaltik lavların oluşturduğu volkan konilerinde yamaç eğimi her zaman krater derinliğinden fazladır.
   • E) Volkanik patlamaların şiddeti arttıkça oluşan konilerin taban genişliği düzenli olarak daralır.
6. 6.

   Bir kanyon vadide yürütülen jeomorfolojik saha çalışmasında; vadi yamaçlarının dik basamaklar hâlinde uzandığı, aşınmaya karşı dirençli kireç taşı seviyelerinin sarp duvarlar, gevşek killi ve marnlı seviyelerin ise daha yatık yüzeyler oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu saha araştırma verilerine dayanılarak kanyon vadilerin oluşumu hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Kıyı boyunca dalga aşındırmasının tabaka yapısını geriletmesiyle meydana gelmiştir.
   • B) Taban suyunun kimyasal erimesi sonucu mağara tavanlarının çökmesiyle biçimlenmiştir.
   • C) Farklı dirençteki yatay tortul tabakaların akarsu tarafından derine doğru aşındırılmasıyla oluşmuştur.
   • D) Genç volkanik alanlarda akıcı lavların vadi tabanını doldurup soğumasıyla ortaya çıkmıştır.
   • E) Eğimli dağ yamaçlarında rüzgâr biriktirmesinin basamaklı setler üretmesiyle gelişmiştir.
7. 7.

   Bir akarsu vadisinde yürütülen saha çalışmasında, mevcut taban seviyesinin yukarısında kalan yamaçlarda geçmiş döneme ait akarsu çökellerini içeren basamaklı düzlüklerin (seki/taraça) varlığı tespit edilmiştir. Bu saha verisi, söz konusu akarsu havzasının jeomorfolojik gelişimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Akarsuyun taşıdığı su miktarının ve akış hızının yıl boyunca sabit kaldığını
   • B) Arazinin tektonik olarak yükselmesiyle akarsuyun yatağını yeniden derine aşındırdığını
   • C) Rüzgâr aşındırmasının akarsu süreçlerine baskın gelerek yatak eğimini azalttığını
   • D) Yeraltı su seviyesinin yükselmesi sonucu arazide kimyasal erimenin hızlandığını
   • E) Havzada buzullaşmanın başlamasıyla yüzeysel akış ağının bütünüyle kesildiğini
8. 8.

   Kireç taşı (kalker) tabakalarından oluşan bir platoda yapılan jeomorfolojik saha çalışmasında; yüzeyde belirgin ve sürekli bir akarsu ağının gelişmediği, yağış sularının düdenler aracılığıyla hızla tabana sızarak yer altında geniş galeri ve mağara sistemleri meydana getirdiği tespit edilmiştir. Elde edilen bu saha verilerine dayanılarak yeryüzü şekillerinin oluşum süreçleri hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Karstik alanlarda akarsuların yana aşındırma gücü, derine aşındırma gücüne göre daima daha etkilidir.
   • B) Yüzey sularının düdenlerle yer altına inmesi, yer altı aşınım süreçlerini engelleyerek şekil gelişimini durdurur.
   • C) Karstik platolarda yer altı su seviyesinin yüksekliği, yüzey akışının süreklilik kazanmasında temel belirleyicidir.
   • D) Düdenlerin yaygın olarak geliştiği araziler, kimyasal çözünmeye karşı direnci yüksek kayaçlardan oluşur.
   • E) Kayaçların çözünebilir ve geçirimli yapısı, yüzeysel akışın zayıflamasına ve şekillenmenin ağırlıklı olarak yer altında gerçekleşmesine yol açar.
9. 9.

   Bir arazide yürütülen jeomorfolojik saha çalışmasında; yüzeye çıkan granit kütlelerinin dik çatlak sistemleri boyunca kimyasal ayrışmaya uğradığı, ardından ayrışmış ince malzemenin rüzgâr ve yüzeysel akışla süpürülmesi sonucunda geride irili ufaklı yuvarlaklaşmış blokların üst üste dizildiği kaya tepeleri oluşturduğu tespit edilmiştir. Saha araştırma raporunda yer alan bu verilere dayanılarak söz konusu yer şekillerinin oluşumu hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Eriyebilen kayaçların yer altı sularınca çözünmesi sonucunda karstik çöküntü havzaları gelişmiştir.
   • B) Akarsuların yatak eğiminin azaldığı taban seviyesinde geniş alüvyal birikim yelpazeleri meydana gelmiştir.
   • C) Aktif fay zonlarında meydana gelen blok hareketleri basamaklı graben sistemlerini ortaya çıkarmıştır.
   • D) Derinlik kayaçlarının çatlak hatları boyunca kimyasal ufalanması ve örtü tabakasının sıyrılması tor topoğrafyasını oluşturmuştur.
   • E) Volkanik patlamalar sırasında çevreye yayılan tüflerin rüzgârla aşınması peribacası sütunlarını türetmiştir.