Yerleşmelerin Fonksiyonları Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Türkiye ve dünyadaki şehirler, bünyelerinde barındırdıkları ekonomik faaliyetlerin çeşitliliğine göre tek fonksiyonlu ya da çok fonksiyonlu olarak sınıflandırılır. İki farklı kentsel yerleşmeye ait istihdam yapısı ve arazi kullanım özellikleri şu şekildedir: • X kenti: Aktif nüfusun %82'si tek bir yer altı kaynağının çıkarılması ve zenginleştirilmesinde çalışmakta; kentsel arazi kullanımı ocak sahası ve işçi konutlarıyla sınırlı kalmaktadır. • Y kenti: İstihdam ticaret (%32), imalat sanayisi (%28), finans (%22) ve lojistik (%18) sektörlerine dengeli dağılmış; kentsel alanda serbest bölge, liman, organize sanayi ve iş merkezleri bir arada gelişmiştir. Bu veriler karşılaştırıldığında X ve Y kentlerinin fonksiyonel özellikleri hakkında hangisi söylenebilir?

   • A) X kenti çok fonksiyonlu yapısı sayesinde tek bir sektöre bağlı ekonomik risklere karşı Y kentine göre daha dirençlidir.
   • B) Y kentinde mekânsal arazi kullanımı tek bir merkeze ve tek bir baskın sektöre bağlı kalarak dar bir alanda sıkışmıştır.
   • C) X kenti tek bir sektöre dayalı monofonksiyonel bir yapı sergilerken Y kenti birden fazla sektörün entegre olduğu çok fonksiyonlu bir özellik gösterir.
   • D) Her iki kentin fonksiyonel etki alanı yalnızca yerel düzeyde kalmış, ulusal ya da küresel ekonomik ağlarla bütünleşememiştir.
   • E) X kentinin sunduğu hizmet çeşitliliği ve iş gücü hareketliliği, Y kentinin kentsel fonksiyonel kapasitesinden daha yüksektir.
2. 2.

   Yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırılmasında kentin varlığını sürdürmesini sağlayan temel kaynak türü, mekânsal ilişkileri ve etki alanı belirleyicidir. Bu doğrultuda rezervi sınırlı yer altı kaynaklarına dayanan maden şehirleri ile uluslararası kavşak noktalarında kurulan ulaşım şehirleri karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğru olur?

   • A) Her iki yerleşme türü de ham madde rezervinin tükenmesi durumunda temel fonksiyonunu kaybederek hızla gerileme sürecine girer.
   • B) Maden şehirlerinin fonksiyonel sürdürülebilirliği doğal kaynağın ömrüyle sınırlıyken ulaşım şehirlerinin canlılığı coğrafi konumun sağladığı erişilebilirliğe dayanır.
   • C) Ulaşım şehirlerinin etki alanı dar bir yerel çevreyle sınırlı kalırken maden şehirleri küresel finans hareketlerini doğrudan yöneten merkezlerdir.
   • D) Maden şehirlerinde kentsel arazi kullanımını çoğunlukla kamu yönetimi binaları belirlerken ulaşım şehirlerinde baskın unsur tarımsal üretim alanlarıdır.
   • E) Ulaşım şehirleri yalnızca siyasi sınırların değişmesiyle işlev kazanırken maden şehirleri elverişli iklim ve yer şekillerinin bulunduğu alanlarda kurulur.
3. 3.

   Aşağıdaki tabloda iki farklı kentsel yerleşmeye ait hâkim ekonomik faaliyet türü, kentsel arazi kullanımı, istihdam yapısı ve mekânsal etki alanı özellikleri verilmiştir. Kentsel GöstergelerI. YerleşmeII. Yerleşme Hâkim Ekonomik FaaliyetYazılım geliştirme, yapay zekâ sistemleri ve biyoteknoloji tasarımıJeotermal mineralli sular ile fizik tedavi, rehabilitasyon ve kür uygulamaları Öne Çıkan Mekânsal YapılarTeknoparklar, inovasyon kampüsleri, veri depolama merkezleri ve ar-ge laboratuvarlarıTermal oteller, kaplıca tesisleri, hidroterapi havuzları ve sağlık dinlenme alanları İstihdam Edilen Nüfusun NiteliğiYükseköğrenim mezunu mühendisler, araştırmacılar, yazılımcılar ve bilişim uzmanlarıSağlık personeli, terapistler ve konaklama hizmeti çalışanları Mekânsal Etki AlanıGeliştirdiği patentler ve küresel pazar ağıyla dünya ölçeğinde çekim gücüBölgesel ve ulusal düzeyde sağlık amaçlı dönemsel ziyaretçi çekimi Tabloda sunulan veriler analiz edildiğinde, bu yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırmasıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) I. yerleşme, kentsel gelişimini tamamen zengin fosil enerji kaynaklarının varlığına borçlu bir maden kentidir.
   • B) II. yerleşme, küresel çapta finansal sermaye hareketlerini yöneten çok fonksiyonlu bir borsa ve ticaret merkezidir.
   • C) I. yerleşmenin etki alanının küresel ölçekte olmasında, sahip olduğu yoğun tarımsal hasat ve tohumculuk potansiyeli belirleyicidir.
   • D) II. yerleşmede arazi kullanımını yönlendiren temel dinamik, ağır sanayi üretimi ve demir-çelik metalurji tesisleridir.
   • E) I. yerleşme bilişim ve ileri teknoloji fonksiyonuyla şekillenirken, II. yerleşme jeotermal potansiyele dayalı sağlık turizmi fonksiyonuyla ön plana çıkmaktadır.
4. 4.

   Bir araştırmacı, yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırmasında dikkate alınan ölçütleri belirlemek amacıyla üç farklı yerleşmeye ait temel mekânsal göstergeleri şu şekilde kaydetmiştir: I. Yerleşme: Uluslararası diplomatik temsilcilikler, barış müzakere merkezleri ve küresel örgüt binalarının yoğunlaştığı diplomasi alanlarıII. Yerleşme: Yer altı petrol rezervleri, sondaj sahaları, rafineriler ve petrokimya türev üretim tesisleriIII. Yerleşme: Stratejik sınır garnizonları, zırhlı birlik komutanlıkları ve savunma amaçlı askerî harekât üsleriBu göstergeler dikkate alındığında söz konusu yerleşmelerin hâkim fonksiyonel sınıflandırması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • A) I: İdari ve diplomasi — II: Maden ve enerji — III: Askerî
   • B) I: Kültür ve sanat — II: Tarım ve hayvancılık — III: Ticaret ve lojistik
   • C) I: Turizm ve dinlenme — II: Maden ve enerji — III: İdari ve diplomasi
   • D) I: İdari ve diplomasi — II: Ticaret ve pazarlama — III: Kültür ve eğitim
   • E) I: Finans ve ticaret — II: Ulaşım ve lojistik — III: Askerî
5. 5.

   Yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırmasında; kentin gelişimini yönlendiren temel faaliyet türü, arazi kullanım dokusu ve çevre havzasıyla kurduğu ilişkinin niteliği esas alınır. Bu doğrultuda yapılan bir incelemede; kara ve demir yolu ağlarının düğüm noktasında yer alan K kentinde lojistik aktarma merkezleri ile antrepoların, geniş bir delta ovasında kurulan L kentinde ise ürün borsaları, tohumculuk tesisleri ve lisanslı depoların kentsel mekânı şekillendirdiği belirlenmiştir. Buna göre K ve L kentlerinin fonksiyonel özellikleri ve mekânsal ilişkileriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) K kenti zengin yer altı kaynaklarının varlığına dayalı bir maden yerleşmesiyken L kenti bürokratik kararlarla gelişmiş bir idari yerleşmedir.
   • B) K kenti transit taşımacılık ve bağlantı yollarına bağlı bir ulaşım yerleşmesiyken L kenti çevresindeki kırsal üretim potansiyeline dayalı bir tarım yerleşmesidir.
   • C) K kentinin etki alanı yalnızca yerel tarım pazarlarıyla sınırlıyken L kenti küresel finans ve borsa faaliyetlerinin merkezidir.
   • D) Her iki yerleşme de fonksiyonel gelişimini öncelikle dönemsel deniz turizmi ve konaklama tesislerine borçludur.
   • E) L kentinde çalışan nüfusun tamamı ağır sanayi sektöründeyken K kentinde kentsel fonksiyonu yalnızca dinî mekânlar yönlendirmektedir.
6. 6.

   Şehirlerin fonksiyonel sınıflandırılmasında kentin kuruluş ve gelişiminde belirleyici olan temel faaliyet türü esas alınır; bu doğrultuda bazı şehirler tek bir idari kararla başkent olarak planlanıp doğrudan idari fonksiyonuyla ön plana çıkmıştır. Buna göre aşağıdaki şehir çiftlerinden hangisi, söz konusu fonksiyonel gelişime uygun olarak idari fonksiyonuyla şekillenen yerleşmelere örnektir?

   • A) Venedik – Antalya
   • B) Essen – Zonguldak
   • C) Ankara – Canberra
   • D) Mekke – Vatikan
   • E) Oxford – Cambridge
7. 7.

   Yerleşmelerin fonksiyonel özelliklerinin belirlenmesinde ve sınıflandırılmasında kentin mekânsal yapısı, ekonomik faaliyetleri ve çevreyle kurduğu etkileşim biçimleri temel ölçüt olarak kullanılır. Buna göre bir yerleşmenin fonksiyonel sınıflandırması yapılırken aşağıdakilerden hangisi doğrudan dikkate alınan ölçütlerden biri değildir?

   • A) Çalışan aktif nüfusun ekonomik sektörlere göre dağılım oranı
   • B) Kentte üretilen mal veya hizmetlerin ulaştığı pazarın etki alanı
   • C) Kent içi arazi kullanımında liman, fabrika veya kamu binaları gibi donatıların yoğunluğu
   • D) Yerleşmenin kurulduğu sahanın jeolojik yapısı ve diri fay hatlarına olan mesafesi
   • E) Şehre dışarıdan yönelen dönemsel veya sürekli insan hareketliliğinin temel niteliği
8. 8.

   Uluslararası borsa ve küresel şirket merkezlerini barındıran I. kent; kutsal mekânları dolayısıyla dünya genelinden inanç ziyaretçisi çeken II. kent ve çevresindeki kırsal ürünlerin toplandığı III. kent incelenmiştir. Bu kentlerin fonksiyonel sınıflandırmaları ve etki alanları karşılaştırıldığında varılan yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) I. kentin gelişiminde tarımsal ham madde ticareti, III. kentin gelişiminde ise uluslararası sermaye hareketleri etkilidir.
   • B) II. kent idari başkent niteliği taşırken I. kentin fonksiyonel etki alanı yalnızca bölgesel ölçekle sınırlı kalmaktadır.
   • C) I ve II. kentler uluslararası düzeyde küresel etki alanına sahipken III. kentin etki alanı dar ve yerel ölçekte kalmaktadır.
   • D) III. kentin gelişimi uluslararası hizmet sektörüne, II. kentin gelişimi ise ağır sanayi yatırımlarına dayanmaktadır.
   • E) Kentlerin etki alanının mekânsal genişliği, ekonomik fonksiyondan ziyade doğrudan toplam nüfus miktarına bağlıdır.
9. 9.

   Yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırılmasında kentin gelişimini yönlendiren baskın faaliyet türü, dış ticaret kapasitesi ve ulaşım ağları temel ölçütler arasında yer alır. Geniş bir hinterlanda sahip olması, uluslararası deniz taşımacılığı ve yoğun lojistik faaliyetleri sonucunda küresel ölçekte "liman ve ticaret şehri" fonksiyonu kazanan yerleşme hangisidir?

   • A) Rotterdam
   • B) Oxford
   • C) Mekke
   • D) Essen
   • E) Venedik
10. 10.

    Bir araştırmada incelenen iki farklı kentin fonksiyonel özellikleri şu şekildedir: K kentinde zengin demir ve taş kömürü yataklarına bağlı olarak ağır sanayi tesisleri ile cevher işleme alanları baskındır; L kentinde ise iç kesimlerle güçlü demir yolu bağlantısına sahip doğal bir liman, geniş gümrük antrepoları ve lojistik merkezler yer almaktadır. Bu verilere dayanılarak kentlerin fonksiyonel sınıflandırılması ve mekânsal gelişimleri karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) K kenti ham madde ve enerji kaynaklarına dayalı bir sanayi şehri özelliği gösterirken L kenti ulaşım ve art bölge etkileşimiyle öne çıkan bir ticaret ve liman şehridir.
    • B) K kentinin gelişiminde idari ve siyasi kararlar belirleyici olurken L kentinin etki alanı yalnızca yerel tarımsal faaliyetlerle sınırlı kalmıştır.
    • C) Her iki kentin de fonksiyonel kimliğinin belirlenmesinde birincil ekonomik faaliyet kolu olan ormancılık ve hayvancılık temel etkendir.
    • D) L kentinde ağır sanayi fabrikaları kentsel dokuyu şekillendirirken K kenti uluslararası finans ve borsa fonksiyonuyla küresel çekim merkezi olmuştur.
    • E) K kenti dinî ve kültürel mekânların yoğunluğuyla turizm şehri niteliği taşırken L kenti askerî üslerin varlığıyla garnizon şehri özelliği kazanmıştır.
11. 11.

    Aşağıdaki tabloda üç farklı yerleşmede çalışan aktif nüfusun ekonomik faaliyet kollarına göre dağılım oranları (%) ve yerleşmelerin öne çıkan mekânsal özellikleri verilmiştir. YerleşmeTarım (%)Sanayi (%)Hizmet (%)Öne Çıkan Mekânsal Özellik I46135Fabrikalar, enerji nakil hatları, organize üretim sahaları II671122Geniş ekim alanları, silolar ve sulama kanalları III21484Banka genel merkezleri, borsalar ve uluslararası şirket ofisleri Tablodaki veriler dikkate alındığında bu yerleşmelerin fonksiyonel özellikleri hakkında hangisi söylenebilir?

    • A) I. yerleşme, çevresine göre dar bir etki alanına sahip bir tarım yerleşmesidir.
    • B) II. yerleşmede kentsel fonksiyonlar birincil ekonomik faaliyetlerin önüne geçmiştir.
    • C) III. yerleşmenin küresel ölçekteki etki alanı I. ve II. yerleşmelere göre daha sınırlıdır.
    • D) II. yerleşmenin gelişimi ve göç alma potansiyeli III. yerleşmeden daha yüksektir.
    • E) I. yerleşme sanayi, II. yerleşme tarım, III. yerleşme ise küresel finans fonksiyonuyla öne çıkmaktadır.
12. 12.

    Yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırılmasında; baskın ekonomik sektörler, dönemsel nüfus hareketleri ve kentsel donatı özellikleri temel ölçütler arasında yer alır. İncelemeye alınan yerleşmelerden K'de plajlar, konaklama tesisleri ve yaz aylarında yoğunlaşan hizmet sektörü istihdamı; L'de organize sanayi bölgeleri, antrepolar ve yıl boyu süren düzenli iş gücü göçü; M'de ise bakanlıklar, kamu kurumları ve büyükelçilikler ön plana çıkmaktadır. Bu veriler analiz edildiğinde söz konusu kentlerin fonksiyonel özellikleri ve mekânsal etkileri hakkında hangisi söylenebilir?

    • A) K kentinin etki alanı yalnızca yerel düzeyle sınırlı kalırken L kenti yalnızca tarımsal ham madde üretimine dayalı bir hinterlanda sahiptir.
    • B) L kentinin gelişiminde ikincil ekonomik faaliyetler belirleyici olurken K kentinde fonksiyonel yapı mevsimsel koşullara bağlı olarak şekillenmiştir.
    • C) M kenti küresel finans ve borsa faaliyetlerinin merkezinde yer alarak birincil ekonomik sektörlerin en fazla geliştiği şehirdir.
    • D) L kentinde dönemsel nüfus dalgalanmaları ve mevsimlik iş gücü ihtiyacı K kentine göre belirgin biçimde daha yüksektir.
    • E) Her üç kentin de temel fonksiyonu doğrudan doğal kaynak çıkarımına dayandığı için mekânsal büyüme hızları birbirine eşittir.
13. 13.

    Bir yerleşmenin gelişimini yönlendiren ve mekânsal yapısını belirleyen en temel ekonomik veya sosyal faaliyet türü, o yerleşmenin baskın fonksiyonunu oluşturur. Buna göre aşağıda verilen şehir ve hâkim fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    • A) Oxford – Eğitim
    • B) Essen – Sanayi
    • C) Rotterdam – Liman (Ticaret)
    • D) Şam – Maden
    • E) Mekke – Dinî
14. 14.

    Türkiye ve dünyadaki şehirler, gelişimlerini yönlendiren hâkim ekonomik ve sosyal faaliyet türlerine göre fonksiyonel özelliklerine ayrılır. • K yerleşmesi: Nüfusun büyük bölümü deniz ticareti, antrepolar ve uluslararası lojistik sevkiyat alanlarında istihdam edilir. • L yerleşmesi: Kentsel yaşam ve ekonomik hareketlilik bünyesindeki köklü üniversiteler, araştırma merkezleri ve öğrenci nüfusu etrafında şekillenir. • M yerleşmesi: Şehirdeki iş gücünün temel geçim kaynağını zengin taş kömürü yataklarının işletilmesi ve yer altı madenciliği oluşturur. Buna göre K, L ve M yerleşmelerinin baskın fonksiyonları hangi seçenekte sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

    • A) K: İdari — L: Turizm — M: Tarım
    • B) K: Tarım — L: Ticaret — M: İdari
    • C) K: Liman — L: Eğitim — M: Maden
    • D) K: Sanayi — L: Tarım — M: Liman
    • E) K: Dini — L: Sanayi — M: Turizm