Aşınım ve Birikim Süreçlerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkisi Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Eğim ve akış hızının azaldığı bir sahaya ait akarsu yatağı krokisini inceleyen bir araştırmacı, menderes büklümünün dış bükey yamacında aşınmanın, iç bükey yamacında ise birikmenin eş zamanlı gerçekleştiğini belirlemiştir. Buna göre krokide incelenen kesimde aşınım ve birikim süreçlerinin mekânsal olarak farklılaşmasını sağlayan temel etken aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?

   • A) Çarpan kısmında akış hızı ve aşındırma gücü artarken yığınak kısmında akış hızının azalarak taşınan malzemenin çökelmesi
   • B) Yatak eğiminin dış bükey yamaçta tamamen sıfırlanması nedeniyle iç bükey yamaçta derine aşındırmanın hızlanması
   • C) Akarsu debisinin yalnızca iç bükey kısımda artış göstermesiyle dış bükey kesimde kimyasal tortullaşmanın gerçekleşmesi
   • D) Dış bükey yamaçta taban seviyesinin yükselmesi sonucu iç bükey yamaçta taşınan katı yük miktarının tamamen tükenmesi
   • E) Yığınak kısmında suyun kinetik enerjisinin en yüksek değere ulaşmasıyla çarpan kısmında taban birikiminin tetiklenmesi
2. 2.

   Yüksek dağlık bir sahanın jeomorfoloji haritasını inceleyen bir araştırmacı; buzulların anakayayı aşındırıp cilalamasıyla oluşan deve hörgücü biçimindeki kaya kabartıları ile buzulların eridiği alanlarda taşıdığı malzemeleri yığmasıyla oluşan setleri tespit etmiştir. Haritada belirlenen bu yer şekilleri ve dâhil oldukları jeomorfolojik süreçler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

   • A) Sirk - Karstik aşınım / Barkan - Rüzgâr birikimi
   • B) Falez - Dalga aşınımı / Kıyı oku - Dalga birikimi
   • C) Kanyon vadi - Akarsu aşınımı / Sander düzlüğü - Buzul aşınımı
   • D) Tafoni - Rüzgâr aşınımı / Lös - Akarsu birikimi
   • E) Hörgüç kaya - Buzul aşınımı / Moren - Buzul birikimi
3. 3.

   Karstik bir sahanın jeomorfoloji haritasını inceleyen bir araştırma grubu; yer altı boşluklarının tavanlarının çökmesiyle oluşan dik kenarlı derin çukurluklar ile karstik suların yüzeye çıktığı yamaçlarda minerallerin çökelmesiyle oluşan basamaklı yapıları tespit etmiştir. Buna göre haritada belirlenen bu yer şekilleri ve dâhil oldukları jeomorfolojik süreçler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

   • A) Lapya (Karstik aşınım) – Sütun (Karstik birikim)
   • B) Dolin (Karstik birikim) – Traverten (Karstik aşınım)
   • C) Polye (Karstik aşınım) – Sarkıt (Karstik birikim)
   • D) Obruk (Karstik aşınım) – Traverten (Karstik birikim)
   • E) Düden (Karstik aşınım) – Dikit (Karstik birikim)
4. 4.

   Bir kıyı bölgesinin morfoloji haritasında; dalgaların dik yamaçları alttan oymasıyla oluşan diklikler (falez) ile açıkta yer alan bir adanın kıyı kordonuyla karaya bağlanması sonucu gelişen tombolo tespit edilmiştir. Buna göre haritada belirlenen bu yer şekillerinin oluşum süreçleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

   • A) Akarsu aşınımı – Rüzgâr birikimi
   • B) Karstik aşınım – Kıyı birikimi
   • C) Dalga aşınımı – Dalga ve akıntı birikimi
   • D) Dalga birikimi – Dalga aşınımı
   • E) Rüzgâr aşınımı – Akarsu birikimi
5. 5.

   Kurak bir iklim bölgesinin jeomorfoloji haritasında; rüzgârın ince boyutlu malzemeleri süpürmesi sonucu zeminde yalnızca iri çakılların kaldığı I. alan ile taşınan toz ve kil boyutundaki tanelerin rüzgâr hızının azalmasıyla katmanlar hâlinde yığıldığı II. alan tespit edilmiştir. Buna göre haritada özellikleri verilen alanlarda hâkim olan jeomorfolojik süreçler ve oluşan yer şekilleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

   • A) I: Mantarkaya (Birikim) — II: Barkan (Aşınım)
   • B) I: Kumul (Aşınım) — II: Tafoni (Birikim)
   • C) I: Çöl kaldırımı (Aşınım) — II: Lös (Birikim)
   • D) I: Lös (Aşınım) — II: Yardang (Birikim)
   • E) I: Şahit tepe (Birikim) — II: Kum tepesi (Aşınım)
6. 6.

   Bir akarsu havzasının jeomorfoloji haritasını inceleyen bir araştırmacı; vadi tabanında akış hızının azaldığı kesimlerde ırmak adalarının, vadi yamaçlarında ise taban seviyesinin değişmesiyle basamaklar hâlinde kalmış sekilerin (taraça) yer aldığını tespit etmiştir. Bu harita incelemesine göre, söz konusu yer şekillerinin oluşum süreçleri ve dinamikleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) Her iki yer şekli de akarsuyun derine aşındırma gücünün kesintisiz sürmesi sonucunda oluşan saf aşınım şekilleridir.
   • B) Sekiler yalnızca rüzgâr aşındırmasıyla yamaçlarda açılan kovuklar iken ırmak adaları kimyasal çözünmeyle gelişen çukurluklardır.
   • C) Irmak adaları akarsu debisinin en yüksek olduğu çağlayan kesimlerinde, sekiler ise kapalı havzalardaki göl tortullaşmasıyla oluşur.
   • D) Sekiler hem birikim hem de yeniden başlayan derine aşınım süreçlerini yansıtırken ırmak adaları akarsu taşıma gücünün düşmesiyle oluşan birikim şekilleridir.
   • E) Sekiler tektonik çökme sahalarında biriken yelpazelerden meydana gelirken ırmak adaları mekanik aşındırma gücünün en yüksek olduğu kanyon vadilerde biçimlenir.
7. 7.

   Türkiye'nin yer şekilleri haritasını inceleyen bir çalışma grubu; İç Anadolu'da bitki örtüsünden yoksun, eğimli ve killi yamaçların sağanak yağış sularıyla yarılması sonucu oluşan kırgıbayırları, Marmara Denizi kıyılarında ise koy önlerinin kıyı kordonlarıyla kapanmasıyla gelişen lagünleri belirlemiştir. Buna göre haritada belirlenen bu yer şekillerinin ortaya çıkmasında etkili olan temel dış kuvvet ve süreçler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

   • A) Rüzgâr aşınımı – Akarsu birikimi
   • B) Akarsu aşınımı – Dalga ve akıntı birikimi
   • C) Karstik aşınım – Gelgit birikimi
   • D) Buzul aşınımı – Rüzgâr birikimi
   • E) Dalga aşınımı – Akarsu birikimi
8. 8.

   Bir akarsu havzasının jeomorfoloji haritasında, akarsuyun çağlayan yaparak döküldüğü kesimlerde yatağını dikey yönde oymasıyla oluşan çukurluklar ile akarsuyun taşıdığı alüvyonları kıyı derinliğinin az ve akıntıların yetersiz olduğu deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşan üçgen biçimli kara çıkıntıları belirlenmiştir. Buna göre haritada belirlenen bu yer şekilleri, aşınım ve birikim süreçleri bakımından sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

   • A) Çentik vadi - Kanyon vadi
   • B) Barkan - Mantarkaya
   • C) Tombolo - Falez
   • D) Taraça - Menderes
   • E) Dev kazanı - Delta ovası
9. 9.

   Kurak ve yarı kurak bir bölgenin jeomorfoloji haritasında rüzgârın kayaların dirençsiz kısımlarını oymasıyla oluşan kovuklar ile kum tanelerinin hilal biçiminde yığılmasıyla oluşan yer şekilleri incelenmektedir. Buna göre söz konusu sahada gözlemlenen rüzgâr aşınım ve rüzgâr birikim şekilleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

   • A) Tafoni – Barkan
   • B) Mantarkaya – Hörgüç kaya
   • C) Falez – Kıyı kordonu
   • D) Kırgıbayır – Moren
   • E) Şahit kaya – Traverten