Tektonik Süreçler Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Yerkürenin yaklaşık 6.371 kilometrelik yarıçapına karşılık yer kabuğunda yapılan sondajlarla ancak 12 kilometre derinliğe ulaşılabilmektedir. Buna göre Yerküre'nin iç yapısını gösteren katmanlı kesit modellerinin oluşturulmasında ve dış çekirdeğin sıvı özellik taşıdığının belirlenmesinde kullanılan en temel jeofiziksel kanıt aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Volkanik püskürmelerle yüzeye çıkan lav ve gazların kimyasal analizleri
   • B) Deprem dalgalarının Yerküre içindeki yayılma hızları ve kırılma davranışları
   • C) Okyanus tabanlarındaki tortul katmanların birikim hızı ve kalınlık değerleri
   • D) Kıtaların kıyı çizgilerindeki geometrik uyum ile benzer fosil dağılımları
   • E) Jeotermal kaynak sularının sıcaklık dereceleri ve yüzeye çıkış debileri
2. 2.

   Dünya tektonik haritasında okyanus ortası sırtları genellikle derin deniz tabanlarında yer alırken Avrasya ile Kuzey Amerika levhalarının birbirinden uzaklaştığı sınır hattı, mantodaki sıcak nokta volkanizmasının da desteğiyle deniz seviyesinin üzerine çıkarak belirgin bir ada kütlesi oluşturmuştur. Aktif volkanizma, jeotermal kaynaklar ve karada doğrudan gözlemlenebilen rift vadileriyle karakterize edilen bu tektonik saha aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) İzlanda
   • B) Madagaskar
   • C) Japonya
   • D) Grönland
   • E) Yeni Zelanda
3. 3.

   Yerkürenin iç yapısı ve tektonik dengesini gösteren jeodinamik modellerde litosfer, daha yoğun ve plastik özellikteki astenosfer tabakası üzerinde izostatik bir denge hâlinde bulunur. Bu mekânsal modele göre, dış kuvvetlerin aşındırması veya buzulların erimesi sonucunda üzerindeki yükü hafifleyen bir kıtasal kabuk bloğunda aşağıdaki tektonik süreçlerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

   • A) Okyanusal levhanın altına dalarak derin deniz hendeği oluşturması
   • B) Kütle yoğunluğu arttığı için astenosfer içerisine doğru alçalması
   • C) Tabanında yeni bazaltik lavların birikmesiyle okyanusal kabuğa dönüşmesi
   • D) İzostatik dengenin yeniden kurulması amacıyla dikey doğrultuda yükselmesi
   • E) Çevresindeki levhaların sürtünmesiyle yatay doğrultuda yer değiştirmesi
4. 4.

   Türkiye'nin orojenik kuşaklarında yer alan yüksek dağlık alanlarda derin denizel tortullara ve ofiyolit adı verilen okyanusal kabuk kayaçlarına rastlanmaktadır. Bu mekânsal kanıt, bölgenin jeolojik geçmişine ilişkin aşağıdaki durumlardan hangisini doğrudan doğrular?

   • A) Kıtasal kabuk kalınlığının okyanusal kabuktan her yerde daha az olduğunu
   • B) Bölgedeki fay hatlarının yalnızca düşey yönlü blok hareketleriyle geliştiğini
   • C) Volkanik faaliyetlerin yeryüzünde sadece karasal rift hatlarında meydana geldiğini
   • D) Tektonik levha hareketlerinin Türkiye arazisinde günümüzde tamamen durduğunu
   • E) Geçmiş jeolojik dönemlerde var olan bir okyanus havzasının levha hareketleriyle kapanarak karalaştığını
5. 5.

   Dünya tektonik ve fiziki haritaları karşılaştırıldığında kıtasal ve okyanusal kabuğun aynı levha üzerinde kesintisiz devam ettiği, levha sınırlarının bulunmadığı kıyılar "pasif kıta kenarı" olarak adlandırılır. Buna göre yerkürenin tektonik yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki alanlardan hangisi bir pasif kıta kenarı üzerinde yer aldığı için derin deniz hendekleri ve aktif volkanik kuşaklardan yoksundur?

   • A) Güney Amerika'nın batı kıyıları
   • B) Kuzey Amerika'nın batı kıyıları
   • C) Güney Amerika'nın doğu kıyıları
   • D) Japonya ve Doğu Asya kıyıları
   • E) Endonezya ve Filipinler kıyı kuşağı
6. 6.

   Bir okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı sınırları temsil eden sismotektonik kesitlerde, okyanus hendeğinden kıtanın iç kesimlerine doğru ilerlendikçe deprem odak derinliklerinin sığdan orta ve derin odaklara doğru düzenli olarak arttığı görülür. Bu mekânsal dağılım modeli, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

   • A) Kıtaların jeolojik geçmişte tek bir süper kıta hâlinde bir arada bulunduğunun
   • B) Okyanus ortası sırtlarında yeni kabuk oluşumunun tamamen durduğunun
   • C) Karasal kabuğun okyanusal kabuğa göre her zaman daha yüksek yoğunluğa sahip olduğunun
   • D) Soğuk ve yoğun okyanusal litosferin mantoya doğru eğimli bir düzlem boyunca daldığının
   • E) Yerkürenin dış çekirdeğindeki akışkan hareketlerin gezegenin manyetik alanını ürettiğinin
7. 7.

   Okyanus tabanı haritaları ve jeofiziksel ölçüm modelleri incelendiğinde, okyanus ortası sırtlarının her iki yanında yer alan bazaltik kayaçlardaki paleomanyetik şeritlerin (normal ve ters kutuplanma) sırt eksenine göre simetrik bir dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Bu mekânsal temsil ve simetrik dağılım modeli, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

   • A) Okyanus çanaklarının derinliklerinin kıta kenarlarına doğru giderek azaldığının
   • B) Karasal levhaların okyanusal levhalardan daha yüksek yoğunluğa sahip olduğunun
   • C) Mantodaki konveksiyonel akımların belirli zamanlarda tamamen durduğunun
   • D) Kıtaların geçmişte tek bir süperkıta durumunda bulunmadığının
   • E) Deniz tabanının sırt ekseninden her iki yana doğru eş zamanlı genişlediğinin
8. 8.

   Türkiye'nin tektonik haritası ile jeotermal kaynaklar, fay hatları ve sismik aktivite alanları çakıştırıldığında, bu unsurların mekânsal olarak birbiriyle yüksek düzeyde örtüştüğü görülür. Bu mekânsal örtüşme, Türkiye arazisinin jeolojik yapısına ilişkin aşağıdaki durumlardan hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

   • A) Karasal kabuk kalınlığının batıdan doğuya doğru düzenli biçimde azalmasının
   • B) Taş kömürü yataklarının geniş tortul havzalarda yaygın olarak bulunmasının
   • C) Yer kabuğunun büyük ölçüde yakın jeolojik zamanlarda şekillenmiş genç ve dinamik bir yapıya sahip olmasının
   • D) Paleozoik zamanında oluşmuş masif arazilerin ülke yüz ölçümünün çoğunluğunu kaplamasının
   • E) Kıyı kesimlerinde epirojenik alçalma hareketlerinin iç kesimlere göre daha şiddetli yaşanmasının
9. 9.

   Yerkürenin iç yapısını ve levha hareketlerini açıklayan tektonik modellerde, astenosferde gerçekleşen konveksiyonel akımların yönü ile levha sınırlarının niteliği arasında doğrudan bir nedensellik ilişkisi bulunur. Buna göre mantodaki konveksiyonel akımların birbirine doğru yönelip derinlere doğru alçaldığı sahalarda yer kabuğunda aşağıdaki tektonik süreçlerden hangisinin meydana gelmesi beklenir?

   • A) Okyanus ortası sırtları boyunca yeni okyanusal kabuğun üretilmesi
   • B) Levhaların birbirine doğru yaklaşarak derin hendekler ve kıvrım dağları oluşturması
   • C) Karasal kabuğun incelip yarılarak yeni bir rift vadisinin gelişmesi
   • D) Transform faylar boyunca levhaların yalnızca yatay yönde birbirini sıyırması
   • E) Mantodan çıkan lavların deniz tabanında birikerek okyanusal yayılmayı başlatması
10. 10.

    Dünya tektonik haritasında levhaların hareket yönleri incelendiğinde, Afrika Levhası'nın kuzeye doğru Avrasya Levhası'na yaklaştığı, Arabistan Levhası'nın ise Afrika'dan uzaklaşarak kuzeydoğuya ilerlediği görülmektedir. Bu mekânsal hareket dinamikleri dikkate alındığında, Dünya'nın gelecekteki tektonik evrimine ilişkin aşağıdaki öngörülerden hangisi gerçekleşebilir?

    • A) Akdeniz havzasının daralarak kapanması ve iki kıtanın birleştiği sahada yeni bir dağ kuşağının oluşması
    • B) Kızıldeniz'deki ayrılmanın durmasıyla Arabistan Yarımadası ile Afrika'nın kesintisiz bir kara kütlesine dönüşmesi
    • C) Atlas Okyanusu tabanının hızla daralarak yerini derin bir kıtasal graben vadisine bırakması
    • D) Doğu Afrika fay zonunun sıkışarak kapanması sonucunda bölgedeki tektonik göllerin ortadan kalkması
    • E) Avrasya ile Afrika levhalarının birbirinden uzaklaşmasıyla aralarındaki denizel su kütlesinin genişlemesi
11. 11.

    Dünya tektonik haritası ile aktif volkanizma ve deprem kuşakları karşılaştırıldığında, bu jeolojik süreçlerin levha sınırlarıyla yüksek düzeyde mekânsal örtüşme gösterdiği belirlenir. Buna göre aşağıdaki alanların hangisinde, levha sınırlarından uzak ve duraylı bir yer kabuğu yapısına sahip olması nedeniyle tektonik kökenli doğal afetlerin gerçekleşme olasılığı en düşüktür?

    • A) Japonya Takımadaları
    • B) İzlanda Adası
    • C) İskandinavya Yarımadası
    • D) Şili kıyı kuşağı
    • E) Yeni Zelanda Adaları
12. 12.

    Dünya fiziki ve jeoloji haritalarında kıtaların kenar uyumunu inceleyen bir araştırmacı, benzer kayaç dizilimleri ile tatlı su sürüngeni Mesosaurus fosillerinin Atlas Okyanusu'nun zıt kıyılarında birbiriyle örtüştüğünü belirlemiştir. Bu mekânsal kanıtlar, jeolojik geçmişte bir arada bulunup levha hareketleriyle birbirinden uzaklaşan aşağıdaki kıta çiftlerinden hangisine aittir?

    • A) Kuzey Amerika ve Avustralya
    • B) Avrasya ve Antarktika
    • C) Afrika ve Avustralya
    • D) Güney Amerika ve Afrika
    • E) Kuzey Amerika ve Avrasya
13. 13.

    Dünya tektonik modellerinde, mantodaki sabit bir sıcak nokta üzerinde yer değiştiren okyanusal levhalarda volkanik adaların yaş dizilimi levhanın hareket yönünü belirlemede kanıt olarak kullanılır. Bir okyanus levhasında aktif volkanik adanın bulunduğu güneydoğudan kuzeybatıya doğru gidildikçe ada yaşlarının düzenli olarak arttığı tespit edildiğine göre, bu levhanın hareket yönü aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kuzeybatı
    • B) Güneydoğu
    • C) Kuzeydoğu
    • D) Güneybatı
    • E) Doğu
14. 14.

    Dünya tektonik haritasında kuzeydeki Avrasya Levhası ile güneydeki Afrika ve Arap levhalarının birbirine doğru yaklaşması, aralarında kalan Anadolu Levhacığı'nı batıya doğru ötelenmeye zorlamaktadır. Bu mekânsal sıkışma sürecinin Türkiye arazisindeki doğrudan tektonik sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Karadeniz ve Akdeniz çanaklarında yeni okyanus ortası sırtlarının gelişmesi
    • B) Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu doğrultu atımlı fay sistemlerinin oluşması
    • C) Doğu Anadolu Bölgesi'nde kıtasal kabuğun incelerek rift havzalarına dönüşmesi
    • D) Anadolu genelinde volkanik ada yayları ile derin okyanus hendeklerinin yaygınlaşması
    • E) Levha hareketlerinin bütünüyle durması sonucu tektonik kökenli depremlerin son bulması
15. 15.

    Dünya tektonik haritasında okyanusal levhaların birbirinden uzaklaştığı okyanus ortası sırtları boyunca mantodan yükselen magmanın soğumasıyla yeni litosfer üretilir. Bu mekânsal modele göre, sırt ekseninden her iki yana doğru uzaklaşıldıkça okyanusal kabukta meydana gelen değişim aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    • A) Kayaçların sıcaklığı artarken okyanusal kabuğun yoğunluğu giderek azalır.
    • B) Volkanik püskürmelerin sıklığı artar ve tabandaki kayaçlar giderek gençleşir.
    • C) Tabanı kaplayan tortul tabakasının kalınlığı azalır ve jeotermal ısı akışı yükselir.
    • D) Kabuktaki faylanmalar sürekli artış gösterir ve kayaç yaşı sırt çizgisine yaklaştıkça büyür.
    • E) Kayaçların jeolojik yaşı simetrik biçimde artar ve üzerindeki tortul kalınlığı fazlalaşır.
16. 16.

    Dünya tektonik haritasında iki okyanusal levhanın birbirine doğru hareket ettiği yakınsak sınırlarda, yoğunluğu daha fazla olan levha diğerinin altına dalarak derin deniz hendekleri ile bunlara eşlik eden volkanik ada yaylarını oluşturur. Buna göre mekânsal özellikleri belirtilen bu tektonik mekanizmanın sonucunda oluşan yeryüzü şekilleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    • A) Doğu Afrika Rift Vadisi ve Kızıldeniz
    • B) San Andreas Fayı ve Kaliforniya Körfezi
    • C) Himalaya Dağları ve Tibet Platosu
    • D) And Dağları ve Peru-Şili Hendeği
    • E) Mariana Hendeği ve Japon Takımadaları
17. 17.

    Dünya tektonik haritasında litosfer levhalarının birbirini tüketmeden veya yeni bir kabuk üretmeden birbirine göre yatay doğrultuda yer değiştirdiği korunumlu (transform) sınırlarda volkanizma görülmezken sığ odaklı ve yüksek magnitüdlü depremler meydana gelir. Mekânsal özellikleri belirtilen bu tektonik sınır mekanizmasına yeryüzündeki en belirgin örnek aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Şili-Peru Kıyı Kuşağı
    • B) Doğu Afrika Rift Alanı
    • C) San Andreas Fay Kuşağı
    • D) Aleut Adaları Yayı
    • E) Himalaya Dağ Sırası
18. 18.

    Dünya tektonik haritasında iki kıtasal levhanın birbirine doğru hareket ederek çarpıştığı sınır kuşaklarında, levhaların yoğunlukları birbirine yakın ve düşük olduğundan belirgin bir dalma-batma süreci gerçekleşmez. Bu mekanizmaya bağlı olarak levha sınırında okyanus hendeği veya volkanik ada yayı yerine yüksek kıvrım dağları ile belirgin bir kabuk kalınlaşması meydana gelir. Buna göre mekânsal özellikleri belirtilen bu tektonik sınır mekanizmasının günümüzdeki en belirgin örneği aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Pasifik Levhası ile Filipin Levhası sınırındaki Mariana Hendeği
    • B) Pasifik Levhası ile Kuzey Amerika Levhası sınırındaki San Andreas Fayı
    • C) Güney Amerika Levhası ile Afrika Levhası arasındaki Orta Atlas Sırtı
    • D) Hindistan Levhası ile Avrasya Levhası sınırındaki Himalaya Dağları
    • E) Nazca Levhası ile Güney Amerika Levhası sınırındaki Peru-Şili Hendeği
19. 19.

    Yer kabuğunu oluşturan levhaların birbirinden uzaklaştığı sınır kuşaklarında karasal kabuk incelerek graben ve rift vadileri meydana gelir; bu süreç karaların parçalanarak yeni bir okyanus havzasının açılmasına zemin hazırlar. Dünya tektonik haritası incelendiğinde, bu mekanizmanın başlangıç ve açılma evresinin günümüzde belirgin olarak izlendiği alan aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Pasifik ve Avrasya levhalarının karşılaştığı Japonya ada yayı kuşağı
    • B) Afrika Levhası'nın doğusunda gelişen Doğu Afrika Rift Sistemi ve Kızıldeniz oluğu
    • C) Hindistan ile Avrasya levhalarının sıkışarak yükseldiği Himalaya dağ sırası
    • D) Pasifik ve Kuzey Amerika levhalarının yanal olarak yer değiştirdiği San Andreas Fayı
    • E) Naska Levhası'nın Güney Amerika altına daldığı Peru-Şili Hendeği
20. 20.

    Okyanusal bir levha ile kıtasal bir levhanın birbirine doğru hareket ettiği dalma-batma sınırlarında derin okyanus hendekleri ile kıta kenarında bunlara paralel uzanan volkanik dağ sıraları meydana gelir. Dünya tektonik haritası göz önüne alındığında, aşağıdaki jeolojik oluşumlardan hangisi bu mekânsal mekanizmanın doğrudan bir sonucudur?

    • A) Nazca Levhası'nın Güney Amerika Levhası'nın altına dalmasıyla oluşan And Dağları
    • B) Kuzey Amerika ve Avrasya levhalarının birbirinden uzaklaşmasıyla oluşan Orta Atlas Sırtı
    • C) Afrika Levhası'nın kıtasal kabuk üzerinde parçalanmasıyla açılan Doğu Afrika Rift Vadisi
    • D) Pasifik ile Kuzey Amerika levhalarının yanal yönde birbirini sıyırmasıyla gelişen San Andreas Fayı
    • E) Hint Levhası ile Avrasya Levhası'nın çarpışmasıyla yükselen Himalaya Dağ Kuşağı