Afetlere Karşı Dirençli Yaşam Alanları Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Bir liman kenti olan Y şehri, küresel deniz seviyesi yükselmesi ve aşırı yağışlar karşısında sık sık kıyı taşkınları yaşamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi Y şehrinin bu kılimatik afete karşı direncini artırmak amacıyla hayata geçirebileceği doğal coğrafi döngüye en uygun sürdürülebilir çözümdür?

   • A) Kıyı şeridini tamamen beton duvarlarla örerek denizle kara ilişkisini tamamen kesmek
   • B) Kıyı gerisindeki doğal sazlık ve sulak alanları doldurarak buraları yeni yerleşim yeri ilan etmek
   • C) Şehir içindeki nehir deşarj noktalarına dev su pompaları kurarak suyu sürekli denize pompalamak
   • D) Gelgit ve fırtına dalgalarını sönümleyecek yapay kıyı sulak alanları oluşturmak ve doğal kıyı bitki örtüsünü restore etmek
   • E) Kıyıdaki tüm kumulları iş makineleriyle düzleştirip dalgaların kente girişini engellemeye çalışmak

2. Coğrafya dersinde afete dirençli yaşam alanları ünitesini işleyen öğretmen, tahtaya "Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Afet Yönetimi İlişkisi" konulu bir kavram haritası çizmiştir. Buna göre, afet öncesi dirençli yaşam alanlarının planlanmasında CBS'nin sağladığı aşağıdaki işlevlerden hangisi en önceliklidir?

   • A) Afet sonrasında arama kurtarma ekiplerinin telsiz haberleşme ağlarını organize etmek
   • B) Farklı coğrafi katmanları (eğim, jeoloji, hidroloji, nüfus) üst üste çakıştırarak risk analiz haritaları üretmek
   • C) Afetzedelere dağıtılacak acil yardım malzemelerinin maliyet analizini hesaplamak
   • D) Kentteki tarihi binaların mimari restorasyon projelerini üç boyutlu modellemek
   • E) Afet anında vatandaşların birbirleriyle sosyal medya üzerinden haberleşmesini sağlamak

3. Aşağıdaki görselde bir akarsu havzasının üst, orta ve aşağı çığırlarında yer alan yerleşim düzeni şematize edilmiştir. Üst Çığır: Dik yamaçlar, çıplak zemin, dar vadi. Orta Çığır: Hafif eğimli taraçalar, ormanlık yamaçlar. Aşağı Çığır: Geniş alüvyal taban, akarsu menderesleri. Bu havzada sel ve heyelan riskini en aza indirmek için yerleşim alanları nerede yoğunlaştırılmalıdır?

   • A) Üst çığırda; su kaynağından doğrudan faydalanmak ve yüksekte kalmak için
   • B) Aşağı çığırda; nehir yatağına en yakın düzlüklerde tarımsal ticareti kolaylaştırmak için
   • C) Orta çığırda; heyelan ve sel riskinin nispeten düşük olduğu dengeli sekiler (taraçalar) üzerinde
   • D) Üst çığırın vadi tabanında; çığ tehlikesinden dağlar sayesinde korunmak için
   • E) Aşağı çığırın menderes büklümlerinde; suyun yavaş akmasından dolayı taşkın tehlikesi olmadığı için

4. Depreme dayanıklı kent planlamasında "Mikrobölgeleme" çalışmaları hayati önem taşır. Mikrobölgeleme; bir kentin zemin yapısını, yeraltı suyu seviyesini ve deprem riskini parsel bazında detaylıca analiz eden coğrafi ve jeolojik bir çalışmadır. Buna göre mikrobölgeleme haritası hazırlanmış bir şehirde, aşağıdakilerden hangisinin yapılması afete dirençli kent hedefine ters düşer?

   • A) Gevşek zeminli parsel alanlarının yüksek katlı ve yoğun nüfuslu konut bölgeleri olarak belirlenmesi
   • B) Kayaç yapısı sağlam tepelik bölgelerin orta ve yüksek yoğunluklu imara açılması
   • C) Yeraltı su seviyesi yüksek vadilerin rekreasyon alanı (park, spor alanı) olarak ilan edilmesi
   • D) Fay hatlarının tampon bölgelerinin yol, yeşil koridor ve bisiklet yolu olarak tasarlanması
   • E) Farklı zemin sınıflarına göre her parselde ayrı betonarme yapım tekniklerinin zorunlu kılınması

5. Bir bölgenin heyelan duyarlılık haritası hazırlanırken aşağıdaki coğrafi parametrelerden hangisinin doğrudan kullanılması beklenmez?

   • A) Yamaç eğim derecesi
   • B) Kayaçların litolojik (fiziksel ve kimyasal) özellikleri
   • C) Yıllık toplam yağış miktarı ve yağışın mevsimsel dağılımı
   • D) Bölgenin yerel saat farkları ve boylam dereceleri
   • E) Bitki örtüsünün yoğunluğu ve kök sistemlerinin yapısı

6. Metin: Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan X kenti ile deprem aktivitesi çok düşük olan Y kenti karşılaştırıldığında, şehirlerin fiziki altyapı tasarımlarının coğrafi gerçeklerle uyumlu olması gerektiği görülmektedir. Buna göre, X kentinde afete dirençli yaşam alanları kurulurken uygulanması gereken ancak Y kentinde öncelikli olmayan tasarım ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yağmur sularını toplama sistemlerinin çatılara entegre edilmesi
   • B) Şehir içi ulaşımda metro ve demiryolu ağlarının yaygınlaştırılması
   • C) Binalar arasında geniş güvenlik boşlukları ve toplanma alanlarının bırakılması
   • D) Güneş panelleri ile binaların kendi enerjilerini üretmesinin desteklenmesi
   • E) Atık su arıtma tesislerinin kapasitelerinin artırılması

7. Kar kalınlığının fazla ve eğimin dik olduğu dağlık yörelerde çığ afeti ciddi can ve mal kayıplarına yol açmaktadır. Buna göre, çığ afeti riski taşıyan bir vadide yerleşim birimi kurulurken alınması gereken coğrafi önlemler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

   • A) Vadinin hakim yamaçlarındaki orman örtüsünün korunması ve tahrip edilen alanların ağaçlandırılması
   • B) Çığ başlangıç bölgelerine rüzgar perdeleri ve kar durdurucu çelik bariyerler kurulması
   • C) Yerleşim alanlarının çığ yollarından uzak, korunaklı vadi içi sırtlar üzerinde planlanması
   • D) Dik yamaçların basamaklandırılarak (taraçalandırılarak) kar birikiminin azaltılması
   • E) Dağ eteklerindeki yamaç eğiminin iş makineleriyle daha düz hale getirilerek konut alanı açılması

8. Bir coğrafya öğretmeni, sınıfta afete dirençli yaşam alanları konusunu işlerken öğrencilerine şu bilgiyi vermiştir: "Deprem dalgalarının gevşek, suya doygun ve ince taneli alüvyal zeminlerden geçerken zeminin mukavemetini kaybettirip sıvı gibi davranmasına neden olmasına zemin sıvılaşması denir." Bu coğrafi fenomene karşı şehir planlamasında alınabilecek en etkin önlem aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Binaların sadece çelik konstrüksiyon malzemeyle inşa edilmesini sağlamak
   • B) Sıvılaşma riski yüksek tarım arazilerini ve gevşek zeminleri tamamen imara kapatıp park ve yeşil alana dönüştürmek
   • C) Binaların yüksekliğini sınırlandırmadan sadece sismik izolatör kullanımını zorunlu kılmak
   • D) Zemin suyunu çekmek amacıyla derin kuyular açarak yer altı su seviyesini kontrolsüz şekilde düşürmek
   • E) Alüvyon sahaları beton bloklarla çevreleyerek nehir taşkınlarını engellemek

9. Aşağıdaki görselde bir sahil kenti için hazırlanmış iki farklı mekânsal gelişim modeli verilmiştir. Model A: Kıyı çizgisi boyunca yüksek katlı betonarme binalar inşa edilmiş, kıyı dolgu alanı park yapılmıştır. Model B: Kıyı çizgisinde geniş kumullar ve sulak alanlar korunmuş, binalar ise kıyıdan 1 km içerideki yüksek tepelik alana konumlandırılmıştır. Bu iki model olası bir Tsunami afeti açısından karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Model A dalga enerjisini binalarla kırdığı için arka kısımları daha iyi korur.
   • B) Model B kıyı ekosistemini koruduğu ve yerleşimi yükseltiye taşıdığı için afete karşı yüksek dirençlidir.
   • C) Her iki model de tsunami dalgalarının yıkıcı etkisine karşı eşit düzeyde zayıftır.
   • D) Model A'daki dolgu alanları suyun enerjisini tamamen yutarak içeri sızmasını engeller.
   • E) Model B'deki yerleşimlerin tepede olması, kıyı rüzgarlarının binaları yıkma riskini artırır.

10. Bir bölgenin heyelan riskine karşı dirençli hale getirilebilmesi için öncelikle o bölgenin jeolojik ve topoğrafik yapısının analiz edilmesi gerekir. Aşağıdakilerden hangisi bir yamacın kütle hareketlerine (heyelan) karşı direncini artırmak amacıyla yapılan coğrafi kökenli, doğru bir planlamadır?

    • A) Yamacın dengesini korumak için yamaç boyunca dikey yönde derin tarım kanalları açmak
    • B) Tabakaların yatay duruşlu olduğu alanlarda yamaç eğimini yapay olarak daha da dikleştirmek
    • C) Su sızmasını ve ağırlık artışını önlemek için yamaç arkasında drenaj borularıyla yer altı suyunu tahliye etmek
    • D) Yamaçtaki bitki örtüsünü tamamen temizleyerek toprak üzerindeki yükü hafifletmek
    • E) Kil bakımından zengin olan yamaç tabanını genişleterek yol yapım çalışmaları gerçekleştirmek

11. Karikatür Diyaloğu: Mimar Ali Bey: "Harika bir manzara! Bu dik yamaçta, tam vadi tabanına bakan teraslı lüks konutlar inşa edeceğiz." Coğrafyacı Ayşe Hanım: "Ama Ali Bey, buradaki tabakaların eğim yönü ile yamacın eğim yönü paralel ve killi bir zemin var. Üstelik vadi tabanında aktif bir fay hattı geçiyor!" Ayşe Hanım'ın bu uyarısıyla işaret ettiği ve Ali Bey'in planladığı alanda gerçekleşmesi beklenen en büyük iki risk hangi seçenekte doğru verilmiştir?

    • A) Deprem ve Heyelan
    • B) Çığ ve Kuraklık
    • C) Erozyon ve Sel
    • D) Tsunami ve Karstik Çökme
    • E) Volkanizma ve Çölleşme

12. Küresel iklim değişikliği nedeniyle ani sağanak yağışların ve kentsel sel olaylarının arttığı günümüzde, şehirlerin betonlaşma yerine "Sünger Şehir" modelini benimsemesi gerekmektedir. Sünger şehir modeli tasarımı yapan bir şehir plancısının coğrafi koşulları gözeterek hazırlayacağı projede aşağıdakilerden hangisine yer vermesi beklenmez?

    • A) Cadde ve kaldırımlarda su geçiren gözenekli asfalt ve parke taşları kullanılmasına
    • B) Yağmur sularını yeraltı akiferlerine ulaştırmak amacıyla sızma kuyuları açılmasına
    • C) Çatıların yeşillendirilerek (yeşil çatı) suyun doğrudan akışa geçmesinin geciktirilmesine
    • D) Şehir içindeki tüm doğal akarsu yataklarının kanalizasyon şebekesine bağlanarak kapatılmasına
    • E) Parklarda yapay sulak alanlar ve yağmur bahçeleri oluşturularak suyun depolanmasına
13. 

    Deprem, heyelan, çığ ve sel gibi afetlere karşı dirençli kentler tasarlanırken mekânın jeolojik, jeomorfolojik ve klimatolojik özellikleri birlikte değerlendirilmelidir. Aşağıdaki görselde bir dağ yamacından düzlüğe geçiş alanındaki üç farklı bölge sembolize edilmiştir. Bölge K: Dik yamaç, killi toprak yapısı ve yüksek kar yağışı. Bölge L: Dere yatağı kenarı, gevşek alüvyal dolgu toprak. Bölge M: Masif kayaçlardan oluşan, eğimi az yüksek düzlük. Buna göre bu alanların afet duyarlılık eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

    • A) K: Sel ve Taşkın / L: Deprem ve Çığ / M: Heyelan
    • B) K: Deprem ve Heyelan / L: Çığ ve Sel / M: Çöküntü Depremi
    • C) K: Heyelan ve Çığ / L: Deprem (Sıvılaşma) ve Sel / M: En Az Riskli Bölge
    • D) K: Çöküntü / L: Kaya Düşmesi / M: Sel ve Taşkın
    • E) K: Tsunami / L: Volkanizma / M: Heyelan

14. Sık sık tropikal siklon ve fırtına dalgalarının yaşandığı bir kıyı bölgesinde afete karşı dirençli bir yaşam alanı kurmak isteyen bir mimar ekibi yerleşim modelini tasarlayacaktır. Buna göre mimari ekibin bu bölgede uygulayacağı aşağıdaki planlama stratejilerinden hangisi coğrafi koşullarla en az uyumludur?

    • A) Kıyı çizgisindeki mangrov ormanlarını ve sulak alanları koruyup doğal set olarak kullanmak
    • B) Binaları kazıklı (pilon) temeller üzerine inşa ederek fırtına dalgalarının altından geçmesini sağlamak
    • C) Rüzgarın sürtünmesini azaltmak için aerodinamik, kavisli çatılara sahip binalar tasarlamak
    • D) Kıyı şeridine yakın düzlükleri yoğun nüfuslu ticari gökdelen bölgeleri olarak planlamak
    • E) Şehir içinde suların hızla süzülmesini sağlayacak gözenekli beton kaplamalar kullanmak

15. Tablo: Afet Türü ve Yerleşim Alanı Karşılaştırması Aşağıdaki tabloda bazı şehirlerin baskın fiziki coğrafya özellikleri ve buralarda alınması gereken afete direnç önlemleri verilmiştir: ŞehirFiziki Coğrafya ÖzelliğiAfete Karşı Alınan Direnç Önlemi IKarstik arazi yapısıObruk riskine karşı zemin etüdü ve boşluk tespiti IIEğimi fazla kil tabakasıHeyelanı önlemek için istinat duvarı ve drenaj kanalı IIIGeniş ve yayvan vadi tabanıSel riskini azaltmak için akarsu yatağının betonla daraltılması Yukarıdaki tabloda numaralanmış önlemlerden hangileri afet riskini azaltmak yerine artırıcı bir etki yapar?

    • A) Yalnız I
    • B) Yalnız III
    • C) I ve II
    • D) II ve III
    • E) I, II ve III

16. Doğal süreçlerle uyumlu tasarlanmayan kentlerde afetlerin etkisi katlanarak artmaktadır. Buna göre, aşağıdaki tabloda yer alan coğrafi özellikler ve bunlara karşı alınması gereken koruyucu önlemlerden hangisi afete karşı yanlış eşleştirilmiştir?

    • A) Aktif fay hatları varlığı / Yeşil alan ve parkların bu hatlar üzerine konumlandırılması
    • B) Şiddetli ve ani yağış rejimi / Şehir içi beton zemin oranının artırılarak suyun hızla akışa geçirilmesi
    • C) Heyelan riski yüksek dik yamaçlar / Bu alanların imara kapatılarak ağaçlandırılması
    • D) Şiddetli rüzgarlara açık kıyı şeridi / Kıyı boyunca dalgakıranlar ve rüzgar kıran bariyerler yapılması
    • E) Çığ riski taşıyan dik vadiler / Vadinin üst kesimlerine kar bariyerleri ve koruyucu duvarlar örülmesi

17. Bir şehrin yerleşim planını hazırlayan ekibin lideri, olası bir deprem afetine karşı dirençli bir yaşam alanı kurmak istemektedir. Buna göre ekibin ilk yerleşim yeri seçiminde öncelikle tercih etmesi gereken zemin türü ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Alüvyonlu düzlükler; tarım alanlarına yakın olup ulaşım kolaylığı sağladığı için
    • B) Akarsu taşkın yatakları; su kaynaklarına ve verimli arazilere doğrudan erişim sunduğu için
    • C) Masif ve sert kayaçlardan oluşan zeminler; deprem dalgalarının sarsıntı şiddetini sönümlediği için
    • D) Kalın yamaç döküntüsü içeren eğimli alanlar; drenajı kolaylaştırıp su birikmesini önlediği için
    • E) Eski göl tabanları; düz yapısı sayesinde inşaat maliyetlerini en aza indirdiği için

18. Bir şehir planlama ekibi, genişleme sahası olarak iki farklı bölgeyi analiz etmektedir. 1. Bölge; kalın alüvyon tabakalarından oluşan, yeraltı su seviyesinin yüzeye yakın olduğu bir ova tabanıdır. 2. Bölge ise; metamorfik kayaçlardan (mermer, gnays vb.) oluşan, eğimi %5-10 arasında değişen ve drenajı iyi yapılmış bir yamaç arazisidir. Yapılan simülasyonlarda, olası bir deprem anında 1. Bölge'de zemin sıvılaşması riskinin çok yüksek olduğu, 2. Bölge'de ise sarsıntı şiddetinin zemin yapısı sayesinde daha az hissedileceği öngörülmüştür. Bu bilgilere göre; 2. Bölge'nin jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri, onu 1. Bölge'ye göre afete daha dirençli bir yaşam alanı haline getirmektedir.

19. Bir şehir planlama ekibi, olası deprem ve sel felaketlerine karşı 'Afete Dirençli Şehir' projesi kapsamında iki farklı bölgeyi incelemektedir. Bölge raporlarına göre; I. Bölge, geniş bir vadi tabanında yer alan kalın alüvyon tabakalarından oluşmakta ve aktif bir fay hattına 2 km mesafededir. II. Bölge ise şehre komşu bir platonun üzerinde, sert masif (granit) kayaçlardan oluşmakta, aktif fay hattına 25 km uzaklıkta ve vadi tabanından 60 metre yüksekliktedir. Yapılan bu coğrafi analiz ve eldeki veriler doğrultusunda, yerleşim yeri seçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) I. Bölge, düz bir arazi yapısına sahip olduğu için afet sonrası lojistik ve tahliye işlemleri açısından en dirençli yaşam alanıdır.
    • B) II. Bölge, hem jeolojik yapısı hem de topografik konumu sayesinde çoklu afet risklerine karşı I. Bölge'den daha yüksek dirence sahiptir.
    • C) Her iki bölge de aynı iklim kuşağında yer aldığı için hidrometeorolojik afetlere karşı gösterdikleri direnç coğrafi olarak aynıdır.
    • D) I. Bölge'nin fay hattına yakınlığı, yer sarsıntısının şiddetini zemin yapısından bağımsız olarak azaltan bir unsurdur.
    • E) II. Bölge'nin yüksekte olması, bölgeyi sadece sel riskine karşı korurken deprem dalgalarının etkisini zemin yapısı nedeniyle artırmaktadır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.