Genetik Şifre ve Protein Sentezi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. In vitro (hücre dışı) bir protein sentezi deneyinde bilim insanları ortam sadece Urasil (U) ve Sitozin (C) nükleotitlerini içeren sentetik bir mRNA molekülü (örneğin 5'- UUC UUC UUC UUC ... -3') eklemişlerdir. Deney ortamına 20 çeşit amino asit, işlevsel ribozomlar, tüm tRNA'lar ve gerekli enerji kaynakları konulmuştur. Bu deneyin sonucunda sentezlenen polipeptit yapısıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi kesinlikle gerçekleşir?

   • A) mRNA üzerinde AUG kodonu bulunmadığı için protein sentezi hiçbir şekilde başlayamaz.
   • B) Sentezlenen polipeptit zinciri kesinlikle 20 çeşit amino asidin tamamını içerir.
   • C) Polipeptit yapısında sadece U ve C bazlarının oluşturduğu kodonların (UUU, UUC, UCU, CUU, CUC, CCU, CCC vb.) karşılığı olan sınırlı sayıda amino asit yer alır.
   • D) Sentezlenen protein hücre zarına bağlanarak iyon kanalı oluşturur.
   • E) Ortamda Adenin ve Guanin bulunmadığı için ribozomal RNA'lar derhal parçalanır.

2. Bilim insanları bir hücre kültüründe protein sentezini izlemek amacıyla ortama radyoaktif kükürt (35S) içeren amino asitler eklemişlerdir. Belli bir süre sonra hücre içerisindeki radyoaktivitenin izlediği yol takip edilmiştir. Bu deneyde radyoaktif 35S izotopunun izlendiği organel ve yapılar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • A) Çekirdek -> Lizozom -> Hücre zarı
   • B) Granüllü ER (Ribozom) -> Golgi Aygıtı -> Salgı Kofulu / Hücre Dışı
   • C) Düz ER -> Mitokondri -> Peroksizom
   • D) Golgi Aygıtı -> Kloroplast -> Çekirdekçik
   • E) Sentrozom -> Mikrotübül -> Koful

3. Ökaryotlarda transkripsiyon sonucunda ilk olarak öncül mRNA (pre-mRNA) sentezlenir. Öncül mRNA, çekirdekten çıkmadan önce dizilimdeki intronların çıkarılıp ekzonların birleştirilmesi (splicing) sürecinden geçer. Alternatif splaysing (alternatif kesim) mekanizmasının hücreye sağladığı temel avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Mutasyonların kalıtsal olarak aktarılmasını tamamen engellemek.
   • B) Hücredeki DNA miktarını katlayarak kopyalamak.
   • C) Transkripsiyon sırasında ATP kullanımını ortadan kaldırmak.
   • D) Tek bir gen bölgesinden farklı ekzon bileşimleri ile birden fazla farklı protein izoformu üretebilmek.
   • E) tRNA ve rRNA moleküllerinin proteine dönüşmesini sağlamak.

4. Bir hücrede sentezlenen işlevsel bir mRNA molekülü 303 nükleotitten oluşmaktadır. Bu mRNA'da tek bir AUG başlangıç kodonu ve en sonda tek bir UAA bitiş kodonu yer almaktadır. Bu mRNA molekülünün tek bir kez okunmasıyla sentezlenen polipeptit zinciri ile ilgili aşağıdaki verilerden hangisi doğrudur?

   • A) Sentezlenen polipeptitte 100 adet amino asit ve 99 adet peptit bağı bulunur.
   • B) Sentez sırasında 101 adet tRNA molekülü amino asit taşır.
   • C) Sentezlenen polipeptitte 101 adet amino asit yer alır.
   • D) Açığa çıkan su sayısı 100'dür.
   • E) Sentez boyunca 303 adet peptit bağı kurulur.

5. Protein sentezinin yüksek sadakatle (doğrulukla) gerçekleşmesi hücresel yaşamın devamlılığı için kritiktir. mRNA üzerindeki kodonlar ile doğru amino asitlerin eşleşmesini sağlayan hücresel denetim mekanizması aşağıdakilerden hangisi tarafından yürütülür?

   • A) Ribozomun küçük alt birimindeki peptidil transferaz aktivitesi
   • B) Şaperon proteinlerinin tRNA'ları katlaması
   • C) RNA polimerazın prova okuma (proofreading) yapması
   • D) Aminoaçil-tRNA sentetaz enziminin özgül cep yapısı ve ATP harcayarak amino asidi tRNA'ya bağlaması
   • E) Sinyal tanıma parçacığının (SRP) ribozomu endoplazmik retikuluma yönlendirmesi

6. Bir biyolog, bakteriyel protein sentezini incelediği laboratuvar deneyinde ortama X antibiyotiğini eklemiştir. Yapılan analizlerde, mRNA'nın ribozoma bağlandığı, aminoaçil-tRNA'ların A sahasına girdiği ancak peptit bağlarının hiçbir şekilde oluşmadığı saptanmıştır. Buna göre X antibiyotiği aşağıdaki yapılardan veya enzimlerden hangisinin aktivitesini doğrudan engellemiştir?

   • A) RNA Polimeraz enzimi
   • B) Peptidil Transferaz (rRNA katalitik birimi)
   • C) Aminoaçil-tRNA Sentetaz enzimi
   • D) DNA Helikaz enzimi
   • E) Salınım Faktörü (Release Factor)

7. Santral doğma olayında bilgi akışı DNA -> RNA -> Protein yönünde gerçekleşir. Ökaryotik ve prokaryotik hücrelerde gerçekleşen santral doğma basamakları karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   • A) Prokaryotlarda transkripsiyon ve translasyon olayları aynı hücresel kompartımanda (sitoplazma) gerçekleşir.
   • B) Ökaryotlarda transkripsiyon çekirdekte, translasyon ise sitoplazmada veya organellerde gerçekleşir.
   • C) Prokaryotlarda transkripsiyon henüz tamamlanmadan translasyon başlayabilir.
   • D) Ökaryotlarda sentezlenen mRNA, çekirdek zarındaki pordan çıkmadan önce işlenmeye (splicing) uğrar.
   • E) Prokaryotlarda mRNA molekülünün translasyonu çekirdekçi bölgesinde gerçekleşir.

8. Genetik kodda 20 çeşit amino asidi şifrelemek için 61 çeşit anlamlı kodon bulunur. Bir amino asidin birden fazla farklı kodon tarafından şifrelenebilmesi özelliğine genetik kodun dejenere olması (bozulmuşluğu) denir. Genetik kodun bu özelliğinin canlılara sağladığı temel biyolojik avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Nokta mutasyonlarının protein yapısında oluşturabileceği olumsuz etkileri tolere edebilme.
   • B) Protein sentezi sırasında harcanan ATP miktarını azaltma.
   • C) mRNA molekülünün ömrünü uzatarak defalarca okunmasını sağlama.
   • D) Hücredeki tRNA çeşit sayısını amino asit çeşidi sayısına eşitleme.
   • E) Transkripsiyon sürecinde H-bağlarının daha kolay kopmasını sağlama.

9. Bir bakterinin gen bölgesinde meydana gelen bir mutasyon sonucunda mRNA üzerindeki 12. nükleotit olan Guanin (G) bazı dizilimden silinmiştir (delesyon). Bu mutasyonun sentezlenen polipeptit zincirine etkisi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Yalnızca 4. amino asit değişir, diğer amino asitler aynı kalır.
   • B) Protein sentezi hiç başlamaz çünkü AUG kodonu bozulur.
   • C) Mutasyon noktasından (4. kodondan) itibaren sonraki tüm amino asit dizilimi tamamen değişebilir.
   • D) Polipeptit zincirinin boyu kesinlikle uzar.
   • E) Sentezlenen proteinin üç boyutlu yapısı ve biyolojik aktivitesi hiç etkilenmez.

10. Hücrede aynı tip proteinden çok kısa sürede ve yüksek miktarda üretilmesi gerektiğinde polizom (poliribozom) yapıları kurulur. Polizom sistemiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • A) Polizomda yer alan her ribozom farklı bir mRNA molekülünü okur.
    • B) Polizom sayesinde farklı amino asit dizilimine sahip proteinler sentezlenir.
    • C) Polizomdaki ribozomların tamamı protein sentezini aynı anda bitirir.
    • D) Polizom kullanımı transkripsiyon hızını artırmak amacıyla gerçekleşir.
    • E) Tek bir mRNA'nın aynı anda birden fazla ribozom tarafından okunması zamandan ve enerjiden tasarruf sağlar.

11. Protein sentezi sırasında ribozom organelinde gerçekleşen translokasyon (kayma) ve peptit bağı oluşumu süreçleri karmaşık bir koordinasyon gerektirir. Translokasyon aşamasında ribozom, mRNA üzerinde 5' ucundan 3' ucuna doğru bir kodon kayar. Bu süreçle ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

    • A) Başlangıç tRNA'sı ribozoma doğrudan P (peptidil) sahasından giriş yapar.
    • B) Peptit bağı oluşumu esnasında amino asit zinciri A sahasındaki tRNA'dan P sahasındaki tRNA'ya aktarılır.
    • C) Yeni gelen aminoaçil-tRNA ribozomun A (aminoaçil) sahasına bağlanır.
    • D) Peptit bağının kurulması ribozomun büyük alt birimindeki rRNA tarafından katalizlenir.
    • E) Görevini tamamlayan boş tRNA ribozomun E (çıkış) sahasından ayrılır.

12. Çift zincirli bir DNA molekülünün protein sentezinde kalıp olarak kullanılan anlamlı zincirindeki nükleotit dizilimi 3'- TAC GGG CTT TTA ACT -5' şeklindedir. Bu gen bölgesinden transkripsiyonla sentezlenen mRNA molekülünden elde edilecek polipeptit zincirinde kaç adet amino asit yer alır?

    • A) 1
    • B) 2
    • C) 3
    • D) 4
    • E) 5

13. Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen protein sentezi sırasında kalıp DNA zincirinden mRNA transkripsiyonu yapılmaktadır. Sentezlenen mRNA molekülünde yer alan kodonların baz dizilimi sırasıyla AUG - GUC - UAC - AAA - UGA şeklindedir. Buna göre, bu mRNA'nın okunması sürecinde görev yapan tRNA'ların antikodon dizilimleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    • A) UAC - CAG - AUG - UUU
    • B) UAC - CAG - AUG - UUU - ACU
    • C) TAC - CAG - ATG - TTT
    • D) AUG - GUC - UAC - AAA
    • E) UAC - GAC - AUG - UUU - ACU

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.