İklim Sisteminin Bileşen ve Değişkenleri Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Günün en soğuk anı olan sabaha karşı vakitlerde havadaki mutlak nem miktarı belirgin bir değişim göstermediği hâlde bağıl nemin en yüksek seviyeye ulaşması ve yer seviyesinde çiy ya da sis oluşması gözlemlenir. Bu durum, iklim sistemine ait değişkenler arasındaki aşağıdaki nedensellik ilişkilerinden hangisini doğrudan açıklar?

   • A) Rüzgâr şiddetinin artmasının yüzeydeki buharlaşma hızını doğrudan yükseltmesini
   • B) Sıcaklığın azalmasının havanın bağıl nemini yükselterek yoğuşmayı başlatmasını
   • C) Basınç değerinin yükselmesinin havanın neme doyma noktasını yukarı çekmesini
   • D) Mutlak nem miktarının artmasının atmosferdeki hava basıncını doğrudan düşürmesini
   • E) Sıcaklığın düşmesinin havanın alabileceği maksimum nem miktarını artırmasını
2. 2.

   Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanma hareketine bağlı olarak genel atmosfer dolaşımına ait basınç kuşakları mevsimlere göre kuzeye ve güneye doğru yer değiştirir. Bu durum sonucunda Akdeniz havzasının yazın kurak dinamik yüksek basıncın, kışın ise yağış bırakan cephesel alçak basıncın etkisinde kalması, iklim sistemine ait aşağıdaki faktör ve değişken ilişkilerinden hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Okyanus akıntılarının kıyı bölgelerindeki sıcaklık ve nem dengesini şekillendirmesini
   • B) Yükselti farkının atmosfer basıncı ve dikey hava hareketleri üzerindeki denetleyici etkisini
   • C) Karasallık derecesinin günlük sıcaklık farkları ve yerel rüzgârlar üzerindeki belirleyiciliğini
   • D) Yıllık hareket ve eksen eğikliğinin basınç merkezleri ile hava hareketlerinin mevsimsel dağılışını yönlendirmesini
   • E) Yeryüzü şekillerinin uzanış doğrultusunun bağıl nem ve orografik yağışlar üzerindeki doğrudan sonucunu
3. 3.

   Asya Kıtası ile Hint Okyanusu arasında mevsimlere göre yön değiştiren muson rüzgârlarının esmesi ve bu rüzgârların yaz aylarında güney kıyılarına bol yağış bırakması, iklim sistemini denetleyen aşağıdaki faktörlerden hangisinin sıcaklık, basınç ve rüzgâr değişkenleri üzerindeki doğrudan etkisini kanıtlar?

   • A) Eksen eğikliği ve Dünya'nın yıllık hareketinin
   • B) Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki günlük hareketinin
   • C) Dağ sıralarının kıyı çizgisine uzanış doğrultusunun
   • D) Yer şekillerinin deniz seviyesinden olan yükseltisinin
   • E) Kutuplara doğru ilerleyen sıcak okyanus akıntılarının
4. 4.

   Aynı enlem üzerinde ve benzer denizellik koşullarına sahip bir bölgede, bir dağın zirvesine doğru çıkıldıkça ortalama sıcaklık değerlerinin düzenli bir şekilde azalması ve kalıcı kar sınırına ulaşılması, iklim sisteminde sıcaklık değişkenini denetleyen aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

   • A) Yamaçların güneşe dönüklük durumunu belirleyen bakı koşullarının
   • B) Geniş su kütlelerinin kıyılara taşıdığı nem ve ılımanlaştırıcı etkinin
   • C) Ekvator ile kutuplar arasındaki mesafeyi ifade eden enlem faktörünün
   • D) Kıtaların iç kesimlerinde görülen şiddetli karasallık derecesinin
   • E) Yerden yükseldikçe atmosfer yoğunluğunun ve alttan ısınmanın azalmasını yansıtan yükselti faktörünün
5. 5.

   Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısının küçülmesi ve atmosferde katettiği yolun uzaması, yeryüzündeki ortalama sıcaklık değerlerinin genel olarak düzenli bir şekilde azalmasına yol açar. Bu durum, iklim sisteminde sıcaklık değişkeninin küresel dağılışını belirleyen aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan sonucudur?

   • A) Karasallık ve denizellik derecesi
   • B) Yükselti ve yeryüzü şekilleri
   • C) Enlem ve Dünya'nın küresel şekli
   • D) Okyanus akıntılarının yönü
   • E) Genel atmosfer dolaşımı ve hâkim rüzgârlar
6. 6.

   İki farklı merkez arasında ölçülen atmosfer basıncı farkının artması, bu merkezler arasında gerçekleşen yatay hava hareketinin hızını doğrudan artırmaktadır. Bu durum, iklim sistemine ait aşağıdaki değişken çiftlerinden hangisi arasındaki doğrudan nedensellik ilişkisini ortaya koyar?

   • A) Sıcaklık ve nem
   • B) Basınç ve rüzgâr
   • C) Nem ve yağış
   • D) Sıcaklık ve buharlaşma
   • E) Basınç ve bağıl nem
7. 7.

   Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağında yer alan bir sıradağın güneye bakan yamaçlarında ortalama sıcaklıkların, yerleşme üst sınırının ve tarım ürünlerinin olgunlaşma hızının kuzeye bakan yamaçlara göre belirgin biçimde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu durum, iklim sisteminde sıcaklık değişkeninin dağılışını denetleyen aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

   • A) Karasallık ve denizellik derecesinin
   • B) Genel atmosfer dolaşımı ve sürekli rüzgârların
   • C) Dağ yamaçlarının Güneş'e dönük olma durumunun (bakı etkisinin)
   • D) Kıyılarda etkili olan sıcak ve soğuk okyanus akıntılarının
   • E) Dünya'nın eksen hareketi sonucu ortaya çıkan çizgisel hızın
8. 8.

   Bir uçuş simülasyonunda 30° Kuzey enlemindeki dinamik yüksek basınç sahasından Ekvatoral alçak basınç sahasına doğru planlanan rotada ilerleyen bir hava aracının, basınç merkezleri arasındaki doğrultudan sürekli sağa doğru saptığı belirlenmiştir. Hava kütlelerinin ve rüzgârların yönünde meydana gelen bu sapma, iklim sisteminde etkili olan aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

   • A) Dünya'nın Güneş etrafındaki yıllık dolanım hareketinin
   • B) Karalar ile denizlerin farklı ısınıp soğuma özelliklerinin
   • C) Yeryüzü şekillerinin ve yükselti basamaklarının doğrultusunun
   • D) Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki günlük dönüş hareketinin
   • E) Okyanus akıntılarının kıyılarda oluşturduğu sıcaklık farkının
9. 9.

   Bir çevre araştırmacısının hazırladığı raporda; havzadaki geniş bir gölün kurutulmasının ardından yörede günlük sıcaklık farklarının belirgin biçimde arttığı ve havadaki mutlak nem miktarının hızla azaldığı belirtilmiştir. Bu durum, iklim sistemine ait aşağıdaki bileşen ve değişken çiftlerinden hangisi arasındaki doğrudan etkileşimi örneklendirir?

   • A) Biyosfer — Basınç ve rüzgâr
   • B) Hidrosfer — Sıcaklık ve nem
   • C) Litosfer — Basınç ve yağış
   • D) Kriyosfer — Sıcaklık ve rüzgâr
   • E) Atmosfer — Nem ve basınç
10. 10.

    Bir hava kütlesinin dağ sırasını aşıp diğer yamaç boyunca alçalırken sıkışarak ısınması ve temas ettiği yüzeyde bağıl nemi hızla düşürerek kurutucu bir etki meydana getirmesi, iklim sisteminde aşağıdaki faktör ve değişken etkileşimlerinden hangisine doğrudan bir örnektir?

    • A) Topoğrafya faktörünün rüzgâr hareketiyle birlikte sıcaklık ve nem değişkenlerini dönüştürmesine
    • B) Enlem faktörünün genel atmosfer dolaşımı aracılığıyla sürekli basınç kuşaklarını oluşturmasına
    • C) Okyanus akıntılarının buharlaşma süreçlerini tetikleyerek kıyı kuşağında bağıl nemi artırmasına
    • D) Eksen eğikliğinin litosfer ile hidrosfer arasındaki mevsimlik ısınma farklarını belirlemesine
    • E) Karasallık faktörünün kriyosfer üzerindeki albedo etkisiyle kalıcı kar sınırını alçaltmasına
11. 11.

    Aynı enlem üzerinde ve benzer yükseltide yer alan iki merkezden kıyı kesimde bulunanında yıllık sıcaklık farkının 11 °C, karaların iç kısmında bulunanında ise 29 °C olduğu belirlenmiştir. Bu durum, iklim sisteminde etkili olan aşağıdaki faktörlerden hangisinin sıcaklık değişkeni üzerindeki denetleyici rolünü doğrudan kanıtlar?

    • A) Güneş ışınlarının geliş açısının
    • B) Büyük su kütlelerine olan uzaklığın
    • C) Yeryüzü şekillerinin uzanış doğrultusunun
    • D) Eksen eğikliğine bağlı mevsim sürelerinin
    • E) Dünya'nın günlük hareketinden kaynaklanan sapmanın
12. 12.

    Ekvatoral kuşakta yıl boyunca Güneş ışınlarının büyük açılarla gelmesi nedeniyle yüzeyde aşırı ısınan hava kütleleri genleşerek yükselir; yükselen bu havanın soğuyup yoğunlaşması sonucunda sürekli konveksiyonel yağışlar meydana gelir. Bu durum, iklim değişkenleri ile bunları denetleyen faktörler arasındaki aşağıdaki ilişkilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

    • A) Güneş ışınlarının geliş açısının (enlem faktörü), sıcaklık değişkeni üzerinden havanın dikey hareketini ve yağış oluşumunu denetlediğini
    • B) Büyük su kütlelerine uzaklığın (karasallık faktörü), rüzgârların yönünü ve dinamik basınç farklarını tek başına yönettiğini
    • C) Sıcak okyanus akıntılarının (hidrosfer faktörü), atmosferdeki yatay hava hareketlerini keserek kurak koşullar oluşturduğunu
    • D) Yeryüzü şekillerinin uzanış doğrultusunun (topoğrafya faktörü), bağıl nem oranını düşürerek yüksek basınç ürettiğini
    • E) Yerkürenin eksen eğikliğinin (yıllık hareket faktörü), alçalıcı hava hareketlerine yol açarak buharlaşmayı engellediğini
13. 13.

    Kutup kuşağından yönelen soğuk hava kütleleri ile tropikal kuşaktan gelen ılık hava kütlelerinin 60° enlemleri çevresinde karşılaşması sonucu sıcak hava yükselir; bu durum dinamik alçak basınç merkezlerinin ve sürekli cephesel yağışların oluşmasını sağlar. Bu durum, iklim sisteminde etkili olan faktörler ile iklim değişkenleri arasındaki aşağıdaki ilişkilerden hangisini doğrudan açıklar?

    • A) Güneş ışınlarının geliş açısının enleme bağlı olarak değişmesiyle kutuplarda buharlaşmanın artmasını
    • B) Kriyosferdeki buzul erimelerinin litosfer yüzeyindeki fiziksel aşınma süreçlerini doğrudan hızlandırmasını
    • C) Karasallık etkisinin belirgin olduğu iç kesimlerde günlük sıcaklık farklarının yerel rüzgârları doğurmasını
    • D) Derin okyanus akıntılarının kıyı biyosferindeki bitki örtüsü kuşaklarını tek başına sınırlandırmasını
    • E) Genel atmosfer dolaşımına bağlı farklı karakterdeki hava kütlelerinin karşılaşmasının basınç ve yağış koşullarını biçimlendirmesini
14. 14.

    Subtropikal kuşakta (yaklaşık 30° enlemleri çevresi) dinamik etkenlerle alçalan hava kütleleri sıkışarak ısınır; bu durum bağıl nemin hızla düşmesine ve yıl boyunca bulutluluk ile yağış oluşumunun büyük ölçüde engellenmesine yol açar. Bu durum, iklim sistemine ait aşağıdaki değişken ve süreç etkileşimlerinden hangisini doğrudan örneklendirir?

    • A) Havanın nem taşıma kapasitesinin rüzgârın yön sapması üzerindeki belirleyiciliğini
    • B) Yeryüzü şekillerinin güneşlenme süresini artırarak sıcaklık farklarını azaltmasını
    • C) Yağış miktarındaki mevsimlik dalgalanmaların çizgisel hızı doğrudan değiştirmesini
    • D) Basınç kaynaklı dikey hava hareketinin ortamdaki nem ve yağış koşullarını denetlemesini
    • E) Okyanus akıntılarının atmosferdeki mutlak nem miktarını tümüyle sıfırlamasını
15. 15.

    Bir araştırma raporunda; şiddetli bir volkanik patlama sonucu yerkabuğundan atmosfere savrulan yoğun kül ve sülfat parçacıklarının güneş ışınlarını yansıtarak yeryüzündeki ortalama sıcaklık değerlerini belirgin biçimde düşürdüğü belirtilmiştir. Bu durum, iklim sistemine ait aşağıdaki bileşen ve değişken etkileşimlerinden hangisine doğrudan bir örnektir?

    • A) Biyosfer ile hidrosfer etkileşiminin bağıl nem üzerindeki etkisi
    • B) Kriyosfer ile litosfer etkileşiminin hava basıncı üzerindeki etkisi
    • C) Litosfer ile atmosfer etkileşiminin sıcaklık üzerindeki etkisi
    • D) Hidrosfer ile atmosfer etkileşiminin rüzgâr hızı üzerindeki etkisi
    • E) Biyosfer ile litosfer etkileşiminin yağış türü üzerindeki etkisi
16. 16.

    Gündüz karaların denizlere göre daha çabuk ısınarak alçak basınç, denizlerin ise daha serin kalarak yüksek basınç alanı oluşturması sonucunda denizden karaya doğru esen yerel rüzgârlar meydana gelir. Bu durum, iklim sisteminin hangi bileşenleri arasındaki ısınma farklılığının doğrudan hangi iklim değişkenini ürettiğini gösterir?

    • A) Biyosfer ile kriyosfer – Nem ve yağış
    • B) Litosfer ile hidrosfer – Basınç ve rüzgâr
    • C) Atmosfer ile kriyosfer – Sıcaklık ve buharlaşma
    • D) Biyosfer ile litosfer – Bağıl nem
    • E) Hidrosfer ile atmosfer – Güneşlenme süresi
17. 17.

    Kıyıya paralel uzanan sıradağlara çarparak yükselen nemli hava kütlelerinin soğuyup yoğunlaşması sonucunda dağların denize bakan yamaçlarında orografik yağışlar meydana gelir. Bu durum, iklim sistemine ait aşağıdaki bileşenlerden hangilerinin doğrudan etkileşimiyle gerçekleşir?

    • A) Hidrosfer ve biyosfer
    • B) Kriyosfer ve atmosfer
    • C) Hidrosfer ve litosfer
    • D) Biyosfer ve litosfer
    • E) Litosfer ve atmosfer
18. 18.

    Gür orman ekosistemlerinde bitkilerin terleme yoluyla havaya aktardığı su buharı, atmosferin alt katmanlarında bağıl nemi yükselterek bulut oluşumunu ve yağış ihtimalini belirgin biçimde artırır. Bu durum, iklim sisteminin bileşen ve değişkenleri arasındaki hangi doğrudan etkileşimi örneklendirir?

    • A) Biyosfer — Nem ve yağış
    • B) Kriyosfer — Basınç ve rüzgâr
    • C) Litosfer — Sıcaklık
    • D) Hidrosfer — Basınç ve rüzgâr
    • E) Biyosfer — Basınç ve rüzgâr
19. 19.

    Kutup bölgeleri ile yüksek dağlık alanlardaki geniş buz kütleleri ve kalıcı kar örtüleri, güneş ışınlarını yüksek oranda yansıtarak yüzeyin ısınmasını engeller ve bu sahalarda soğuk kökenli yüksek basınç koşullarının süreklilik kazanmasına yol açar. Bu durum, iklim sistemine ait aşağıdaki bileşen ve değişken eşleştirmelerinden hangisinin birbiriyle olan doğrudan etkileşimine örnektir?

    • A) Hidrosfer – Nem ve yağış
    • B) Litosfer – Rüzgâr yönü
    • C) Biyosfer – Nem açığı
    • D) Kriyosfer – Sıcaklık ve basınç
    • E) Litosfer – Bağıl nem
20. 20.

    Okyanus kıyısındaki bir bölgede etkili olan sıcak su akıntısının kıyı boyunca havayı ısıtması ve buharlaşmayı artırarak yağış oluşumunu desteklemesi gözlemlenmiştir. Bu durum, iklim sisteminin hangi iki temel bileşeni arasındaki etkileşimin sıcaklık ve nem değişkenleri üzerindeki sonucudur?

    • A) Biyosfer ve litosfer
    • B) Litosfer ve kriyosfer
    • C) Hidrosfer ve atmosfer
    • D) Kriyosfer ve hidrosfer
    • E) Biyosfer ve atmosfer