Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Küresel uydu ve atmosferik radyasyon ölçüm verileri; atmosferin üst sınırından Dünya'ya giren net güneş enerjisi ile uzaya geri yansıtılan ve yayılan enerji arasında pozitif bir fark olduğunu, yani gezegenin uzaya verdiğinden daha fazla enerji tuttuğunu göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre iklim sisteminde enerji fazlalığına ve küresel ısınmaya yol açan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yeryüzüne ulaşan Güneş kaynaklı kısa dalga boylu ışınım miktarının periyodik olarak artması
   • B) Stratosfer tabakasındaki ozon gazı yoğunluğunun artarak Güneş'ten gelen morötesi ışınları daha fazla emmesi
   • C) Troposferde biriken sera gazlarının yeryüzünden salınan uzun dalga boylu yer ışımasını soğurarak atmosferde hapsetmesi
   • D) Kutuplardaki deniz buzu ve kar örtüsünün genişleyerek güneş ışınlarını yansıtma kapasitesini yükseltmesi
   • E) Atmosferdeki volkanik kül ve sülfat aerosollerinin çoğalarak güneş ışınlarının yeryüzüne erişmesini engellemesi
2. 2.

   Agrometeorolojik gözlem verileri; küresel sıcaklık artışına bağlı olarak potansiyel buharlaşmanın hızlandığını, bu nedenle yıllık toplam yağış miktarının değişmediği alanlarda dahi toprak neminin hızla tükendiğini göstermektedir. İklim sisteminde yaşanan bu değişim, karasal alanlarda doğrudan aşağıdakilerden hangisine yol açmaktadır?

   • A) Yağış yetersizliğinden bağımsız olarak tarımsal kuraklık olaylarının şiddetlenmesine
   • B) Toprak yüzeyinde aşırı tuz ve mineral birikiminin tamamen durmasına
   • C) Karasal bitkilerin terleme yoluyla atmosfere nem aktarmasının bütünüyle sona ermesine
   • D) Yeraltı suyu seviyelerinin küresel ölçekte yükselerek taban suyunun yüzeye çıkmasına
   • E) Karasal alanlardaki mekanik çözünme süreçlerinin yerini bütünüyle kimyasal çözünmeye bırakmasına
3. 3.

   Küresel iklim modelleri ve biyocoğrafik izleme verileri; orta enlemlerdeki uygun sıcaklık ve nem koşullarına sahip iklim kuşaklarının kutuplara doğru yer değiştirme hızının, tohumla yayılan birçok ağaç ve bitki türünün doğal yayılma kapasitesinden belirgin biçimde daha yüksek olduğunu göstermektedir. İklim sisteminde gözlenen bu veri örüntüsü, karasal ekosistemler ve bitki örtüsü üzerindeki doğrudan etkisi bakımından aşağıdakilerden hangisine yol açar?

   • A) Karasal bitki örtüsünün fotosentez yoluyla atmosferden karbon tutma kapasitesinin küresel ölçekte tamamen sona ermesine
   • B) Alçak enlemlerdeki orman alanlarının kısa sürede genişleyerek kutup altı tundralarla yer değiştirmesine
   • C) Soğuk iklim bölgelerinde yaşayan bitki türlerinin genetik mutasyonlarla hızla yeni familyalara dönüşmesine
   • D) Değişen çevre koşullarına göç yoluyla uyum sağlayamayan türlerin popülasyonlarında daralma ve yok olma tehlikesinin artmasına
   • E) Dünya genelindeki tüm orman formasyonlarının kutup dairesi içine taşınarak tek bir kuşakta birleşmesine
4. 4.

   Hidrojeolojik ölçüm verileri, deniz seviyesindeki yükselmeyle birlikte alçak kıyı ovalarındaki yeraltı suyu akiferlerine tuzlu su girişinin arttığını ve taban sularının giderek tuzlandığını göstermektedir. İklim sisteminde yaşanan bu sürecin kıyı bölgelerindeki beşerî faaliyetler üzerindeki doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kıyı gerisindeki tarım alanlarında buharlaşmanın durmasıyla sulama ihtiyacının tamamen ortadan kalkması
   • B) Tarımsal sulama ve içme suyu temininde yararlanılan kıyı tatlı su kaynaklarının niteliğini yitirmesi
   • C) Akarsuların taşıdığı alüvyonların kıyıda daha hızlı birikmesiyle delta ovalarının deniz yönünde genişlemesi
   • D) Kıyı akiferlerindeki su seviyesi yükselmesine bağlı olarak taban suyunun doğrudan içilebilir hâle gelmesi
   • E) Kıyı yerleşimlerinin artan tatlı su talebini karşılamak amacıyla iç kesimlerden sahil dolgu alanlarına taşınması
5. 5.

   Uzun süreli atmosferik gözlem verileri, kutuplardaki ısınmanın küresel ortalamadan daha hızlı gerçekleşmesi nedeniyle Ekvator ile kutuplar arasındaki yatay sıcaklık farkının giderek azaldığını göstermektedir. Bu veri örüntüsü dikkate alındığında, sıcaklık farkının azalmasının orta enlemlerdeki hava sistemlerinin hareketi üzerinde yol açtığı doğrudan sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Subtropikal yüksek basınç alanlarının ekvatoral kuşağa çekilerek tropikal yağış rejimini tamamen ortadan kaldırması
   • B) Yeryüzündeki sürekli rüzgârların hızlanarak orta enlemlerdeki cephe sistemlerinin geçiş süresini kısaltması
   • C) Alize rüzgârlarının kutuplara yönelerek tropikal siklonların oluşum sahalarını tümüyle daraltması
   • D) Atmosferdeki dikey konveksiyonel hareketlerin durmasıyla yeryüzü genelinde bulut oluşumunun engellenmesi
   • E) Jet akıntılarının zayıflayıp geniş salınımlar yapmasıyla sıcak dalgaları veya yağışlı sistemlerin aynı alanda uzun süre durağanlaşması
6. 6.

   Küresel meteorolojik istasyon verileri; son yarım yüzyılda gece ölçülen en düşük sıcaklıkların, gündüz ölçülen en yüksek sıcaklıklara kıyasla daha hızlı yükseldiğini ve bu durumun günlük sıcaklık farkını dünya genelinde daralttığını göstermektedir. İklim sisteminde gözlenen bu veri örüntüsü, aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan açıklanır?

   • A) Güneşten gelen kısa dalga boylu radyasyon miktarının gündüzleri kutup bölgelerinde daha fazla soğurulmasıyla
   • B) Stratosferdeki ozon tabakasının incelmesine bağlı olarak yer yüzeyine ulaşan morötesi ışınların gündüzleri belirgin bir artış göstermesiyle
   • C) Atmosferdeki sera gazı birikiminin yerin uzun dalga boylu ışımasını tutarak özellikle gece gerçekleşen soğumayı yavaşlatmasıyla
   • D) Okyanus akıntılarının yön değiştirerek tropikal kuşaktaki fazla enerjiyi kutuplara gündüz saatlerinde daha hızlı taşımasıyla
   • E) Karaların denizlere göre daha çabuk ısınıp soğuma özelliğinin küresel ölçekte tersine dönmeye başlamasıyla
7. 7.

   Hidrolojik ölçüm verileri; dağlık havzalarda kış yağışlarının giderek daha fazla oranda kar yerine yağmur şeklinde düştüğünü ve biriken kar örtüsünün ilkbaharda normalden haftalarca önce eridiğini göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre iklim sisteminde yaşanan ısınma sürecinin akarsu rejimleri üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Akarsuların yıllık toplam su taşıma kapasitesinin her yıl düzenli olarak artması
   • B) Kar erimelerinin gecikmesine bağlı olarak ilkbahar taşkın riskinin tamamen ortadan kalkması
   • C) Havzalardaki yer altı suyu seviyelerinin yaz aylarında en yüksek seviyeye ulaşması
   • D) Akarsuların hidroelektrik üretim potansiyelinin yaz aylarında kış aylarına göre daha fazla yükselmesi
   • E) Zirve akış döneminin yılın daha erken dönemine kayarak yaz aylarındaki akımların belirgin biçimde azalması
8. 8.

   Gözlem verileri; küresel okyanusların üst katmanlarında biriken ısı enerjisinin artmasına bağlı olarak tropikal siklonların (kasırga ve tayfunların) oluşum sıklığından ziyade en yüksek şiddet kategorisine ulaşma oranlarının, taşıdıkları yağış miktarının ve karaya ulaştıktan sonra yıkım güçlerini koruma sürelerinin arttığını göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre iklim sisteminde yaşanan ısınma süreciyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Tropikal alçak basınç sistemlerinin oluşumunda okyanus yüzey sıcaklıklarının belirleyici bir rolü kalmamıştır.
   • B) Okyanuslarda depolanan ısının artması, ekstrem hava olaylarının şiddetini ve etki potansiyelini yükseltmektedir.
   • C) İklim sistemindeki enerji dengesizliği, tropikal fırtınaların kutup kuşağına doğru geniş bir alanda kalıcı olmasına yol açmıştır.
   • D) Atmosferdeki sıcaklık artışı, fırtınaların neden olduğu ani ve şiddetli kıyı yağışlarını tamamen sınırlamıştır.
   • E) Küresel ısınma süreci sonucunda tropikal siklonların yıllık toplam oluşum sayısında düzenli bir azalma gerçekleşmiştir.
9. 9.

   Oşinografik ölçüm verileri, Grönland ve çevresindeki buzul erimelerine bağlı olarak Kuzey Atlantik yüzey sularının tuzluluk ile yoğunluğunun azaldığını, bu durumun soğuk suların dibe çökme hızını düşürdüğünü göstermektedir. İklim sisteminde gözlenen bu veri örüntüsü, küresel ölçekte doğrudan hangi duruma yol açar?

   • A) Ekvator ile yüksek enlemler arasında ısı aktaran büyük ölçekli termohalin okyanus dolaşımının yavaşlamasına
   • B) Okyanus tabanındaki levha hareketlerinin durarak derin deniz hendeklerinin hızla kapanmasına
   • C) Yerkürenin eksen eğikliğinin küçülerek mevsimsel sıcaklık farklarının tamamen ortadan kalkmasına
   • D) Atmosferin mezosfer katmanında yer alan gazların yoğunlaşarak ultraviyole ışınları soğurmasına
   • E) Alize rüzgârlarının yön değiştirip kutuplardan tropikal kuşağa doğru esen sürekli rüzgârlara dönüşmesine
10. 10.

    Uzun süreli atmosferik gözlem verileri, küresel iklim sisteminde atmosfer genel dolaşımının önemli bir bileşeni olan Hadley hücresinin sınırlarının her iki yarım kürede de kutuplara doğru genişlediğini göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre iklim sisteminde yaşanan bu değişim, Akdeniz kuşağı gibi subtropikal geçiş bölgelerinde doğrudan hangi duruma yol açmaktadır?

    • A) Yıllık toplam yağış miktarının ve karla örtülü gün süresinin belirgin biçimde artmasına
    • B) Alçak basınç merkezlerinin etki alanını genişleterek ılıman hava kütlelerini sıklaştırmasına
    • C) Yüzey buharlaşmasının azalarak yer altı su seviyelerinin hızla yükselmesine
    • D) Dinamik yüksek basınç koşullarının etki alanını genişleterek kurak dönemlerin uzamasına
    • E) Kutup girdabının kuvvetlenerek kış mevsiminde soğuk hava dalgalarının sıklaşmasına
11. 11.

    Kutup bölgelerine ait uydu ve gözlem verileri; son elli yılda kar ve buz örtüsünün daralmasıyla birlikte yüzeyin güneş ışınlarını yansıtma oranının (albedo) belirgin biçimde azaldığını ve yüzey tarafından soğurulan enerji miktarının arttığını göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre iklim sisteminde yaşanan bu değişim, aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olur?

    • A) Stratosfer tabakasındaki ozon gazı yoğunluğunun mevsimsel olarak hızla artmasına
    • B) Yüzeyin daha fazla güneş enerjisi soğurmasıyla ısınma sürecinin kendi kendini besleyerek hızlanmasına
    • C) Okyanus yüzey sularında buharlaşmanın durmasına bağlı olarak küresel bulutluluğun tamamen ortadan kalkmasına
    • D) Atmosferdeki sera gazlarının kimyasal yapısının bozularak gezegen genelinde soğutucu bir etki oluşturmasına
    • E) Ekvator ile kutuplar arasındaki sıcaklık farkının artması sonucunda fırtına kuşaklarının daralmasına
12. 12.

    Küresel iklim gözlem verileri, atmosfer sıcaklığındaki her 1 °C'lik artışın su buharı tutma kapasitesini yaklaşık %7 yükselttiğini ve buna bağlı olarak karalar üzerindeki şiddetli yağış olayları ile kurak dönemlerin eş zamanlı olarak arttığını göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre iklim sisteminde yaşanan ısınma süreciyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • A) Hidrolojik döngünün yavaşlamasıyla birlikte buharlaşma oranları tüm yeryüzünde azalmaktadır.
    • B) Atmosferdeki sıcaklık artışı yağışların yıl içine dengeli ve düzenli dağılmasını sağlamaktadır.
    • C) Atmosferin nem kapasitesinin artması kurak bölgelerdeki su kıtlığı riskini tamamen ortadan kaldırmaktadır.
    • D) Isınan atmosferin nem taşıma potansiyelinin yükselmesi, küresel ölçekte hidrolojik döngüyü hızlandırarak uç meteorolojik olayları şiddetlendirmektedir.
    • E) Sera gazlarındaki artış yeryüzüne ulaşan güneş enerjisini tümüyle keserek konveksiyonel hava hareketlerini durdurmaktadır.
13. 13.

    Uzun süreli oşinografik ölçümler ve uydu verileri, küresel ortalama deniz seviyesinin son yüzyılda yaklaşık 20 cm yükseldiğini ve bu yükselme hızının giderek arttığını göstermektedir. Bu veri örüntüsüne göre deniz seviyesindeki yükselmenin nedenleri dikkate alındığında, iklim sisteminde yaşanan değişimlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • A) Deniz seviyesindeki yükselme yalnızca kutup deniz buzlarının eriyerek suya dönüşmesinden kaynaklanmaktadır.
    • B) Okyanus yüzeyindeki buharlaşmanın artması küresel ölçekte deniz suyu kütlesinin azalmasına yol açmaktadır.
    • C) Gözlenen seviye değişimi iklimsel süreçlerden bağımsız olarak yalnızca tektonik taban çökmeleriyle açıklanır.
    • D) Atmosfer basıncındaki dönemsel azalmalar küresel okyanus hacminin genişlemesindeki yegâne faktördür.
    • E) Küresel deniz seviyesindeki artış, karasal buzulların erimesinin yanı sıra ısınan okyanus sularının hacimsel genleşmesinden kaynaklanmaktadır.
14. 14.

    Uzun süreli uydu ve radyosonda gözlemleri; iklim sisteminde alt atmosferi oluşturan troposfer katmanının belirgin biçimde ısındığını, buna karşılık üst atmosferde yer alan stratosfer katmanında ise sürekli bir soğuma eğilimi yaşandığını ortaya koymaktadır. İklim sistemine ait bu dikey sıcaklık değişimi verisi, sistemde yaşanan ısınma süreciyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini doğrudan kanıtlar?

    • A) İklim sistemindeki ısınmanın Güneş'ten gelen toplam enerji miktarındaki artıştan kaynaklandığını
    • B) Dünya'nın eksen eğikliğinin periyodik olarak değişmesiyle mevsim sürelerinin farklılaştığını
    • C) Küresel ısınmanın Güneş etkinliğinden ziyade atmosferdeki sera gazı tutulumunun artmasından kaynaklandığını
    • D) Ozon tabakasının kalınlaşarak yeryüzüne ulaşan zararlı morötesi ışınları tamamen engellediğini
    • E) Volkanik patlamalarla atmosfere karışan küllerin küresel ölçekte ani bir soğuma başlattığını
15. 15.

    Kutup altı karasal bölgelerde geniş yer kaplayan permafrost (donmuş toprak) tabakalarının sıcaklık artışıyla çözünmesi sonucu, bünyesinde hapsolmuş organik maddelerin ayrışarak atmosfere metan ve karbondioksit gazları saldığı belirlenmiştir. İklim sisteminde gerçekleşen bu süreç, sistemin işleyişi açısından aşağıdakilerden hangisine doğrudan kanıt oluşturur?

    • A) Isınmanın kendi nedenini besleyerek süreci daha da hızlandıran pozitif bir geri besleme döngüsü oluşturduğuna
    • B) Karasal biyosferin atmosferdeki karbonu hızla tutarak küresel sıcaklık dengesini koruduğuna
    • C) Yeryüzünün albedo değerinin yükselmesiyle birlikte güneş ışınlarının uzaya yansıma oranının arttığına
    • D) Atmosferdeki sera etkisinin zayıflaması sonucunda iklim sisteminin genel bir soğuma eğilimine girdiğine
    • E) Doğal süreçlerin insan kaynaklı sera gazı birikimini tümüyle etkisizleştiren bir yutak alanı oluşturduğuna
16. 16.

    Okyanus yüzey sularının kimyasal analizlerine ait uzun süreli gözlem verileri; atmosferdeki karbondioksit birikiminin etkisiyle son yüzyılda ortalama pH değerinin 8,2'den 8,1'e düştüğünü ve okyanus asitliğinin yaklaşık %30 arttığını göstermektedir. Bu veri örüntüsüne dayanılarak iklim sistemindeki değişimin denizel ekosistemler üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

    • A) Okyanus tabanındaki tektonik hareketliliğin ve volkanik faaliyetlerin sona erdiği
    • B) Deniz suyu buharlaşmasının durmasına bağlı olarak küresel su döngüsünün kesintiye uğradığı
    • C) Okyanus yüzey sularının çözünmüş oksijen tutma kapasitesinin tarihte ilk kez en yüksek seviyeye çıktığı
    • D) Kutuplardaki buzul kütlelerinin genişleyerek deniz seviyesinde ani bir çekilmeye yol açtığı
    • E) Kalsiyum karbonat yapılı kabuk ve iskelet oluşturan denizel canlıların yaşam koşullarının zorlaştığı
17. 17.

    Buzul karotlarından elde edilen paleoklimatolojik veriler ile günümüz atmosfer ölçümleri karşılaştırıldığında; atmosferdeki karbondioksit miktarının son 800 bin yıllık doğal döngülerde 180 ile 280 ppm arasında kaldığı, Sanayi Devrimi’nden günümüze kadar geçen kısa sürede ise 420 ppm değerini aştığı tespit edilmiştir. Bu veri örüntüsüne dayanılarak iklim sisteminde günümüzde yaşanan değişim süreciyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) İklim sistemindeki güncel ısınmanın temel nedeninin Dünya'nın yörünge hareketlerindeki periyodik döngüler olduğuna
    • B) Atmosferdeki sera gazı birikiminin okyanus ve kriyosfer gibi diğer sistem bileşenlerini etkilemediğine
    • C) Jeolojik geçmişteki buzul çağlarının günümüzdeki ısınma evresine kıyasla çok daha kısa sürelerde tamamlandığına
    • D) Günümüzdeki iklimsel değişimin geçmişteki doğal dalgalanmalardan çok daha hızlı ve insan kaynaklı olduğuna
    • E) Karbondioksit artışının yalnızca kutup çevreleriyle sınırlı kalarak küresel sıcaklık dengesini değiştirmediğine
18. 18.

    Uzun süreli fenolojik ve meteorolojik gözlem verileri; orta kuşaktaki birçok bitki türünün ilkbaharda daha erken çiçek açtığını, büyüme mevsiminin uzadığını ve bazı dağ kuşağı türlerinin yaşam alanlarının daha yüksek irtifalara kaydığını göstermektedir. Bu veriler doğrultusunda, iklim sisteminde devam eden değişimlerin karasal ekosistemler üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

    • A) Yüksek dağ ve soğuk iklim koşullarına uyum sağlamış endemik türlerin yaşam alanları daralarak yok olma riski artacaktır.
    • B) Karasal biyomların tamamında tarımsal sulama gereksinimi ve kuraklık baskısı tamamen ortadan kalkacaktır.
    • C) Ekvatoral kuşaktaki kurakçıl bitki formasyonları kutup dairelerine doğru kesintisiz bir yayılış gösterecektir.
    • D) Kış mevsiminde soğuklanma sürecine ihtiyaç duyan kültür bitkilerinin tarım alanları alçak enlemlere doğru genişleyecektir.
    • E) Sıcaklık artışına bağlı şiddetli buharlaşma sonucunda karasal tatlı su rezervleri küresel ölçekte artış eğilimine girecektir.
19. 19.

    Son yüzyıla ait meteorolojik gözlemler ve uydu verileri; küresel okyanusların ısı içeriğinde sürekli bir artış yaşandığını, kutup deniz buzlarının daraldığını ve dağ buzullarının eriyerek gerilediğini ortaya koymaktadır. İklim sisteminde gözlenen bu ısınma sürecinin doğal çevre ve canlılar üzerindeki etkileri dikkate alındığında, ortaya çıkan doğrudan sonuçlardan biri hangisidir?

    • A) Karasal alanlardaki donmuş toprak örtüsünün kapladığı alanın genişlemesi
    • B) Okyanus suyu sıcaklıklarının dengelenmesiyle mercan resiflerindeki tür çeşitliliğinin artması
    • C) Karasal ve sucul birçok canlı türünün yaşam alanlarının kutuplara veya yüksek rakımlara doğru kayması
    • D) Küresel buharlaşmanın yavaşlaması sonucu karasal ekosistemlerde kuraklık şiddetinin azalması
    • E) Isıl genleşmenin durmasıyla birlikte okyanus ve deniz kıyılarında seviye alçalması görülmesi
20. 20.

    Son yüzyılda atmosferdeki sera gazı birikiminin hızla artması sonucunda küresel ortalama yüzey sıcaklıkları yaklaşık 1,1 °C yükselmiş ve hidrolojik döngünün dengesi belirgin biçimde değişmiştir. İklim sisteminde yaşanan bu sürecin devam etmesi durumunda, gelecekte ortaya çıkması beklenen doğrudan ekolojik ve beşerî değişim aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kurak bölgelerin daralması ve yüksek enlemlerde tropikal bitki örtüsünün baskın hâle gelmesi
    • B) Deniz seviyesinin yükselmesiyle kıyı ekosistemlerinin bozulması ve kurak alanlarda tatlı su krizlerinin derinleşmesi
    • C) Okyanus sularındaki asitliğin azalması sonucunda mercan resiflerinin yayılma alanlarının genişlemesi
    • D) Dağlık sahalardaki kalıcı kar sınırının deniz seviyesine doğru belirgin biçimde alçalması
    • E) Donmuş toprak tabakasının kalınlaşarak atmosfere salınan metan gazı miktarını sıfırlaması