Yaşam Bilimi: Biyoloji Yeni Nesil PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Bir biyoloji projesinde okul bahçesindeki bir sardunya bitkisi ile toprak solucanını belirli aralıklarla izleyen bir öğrenci; solucanın dokunulduğunda hemen geri çekildiğini, yaprak döküntüleriyle beslendiğini ve karbondioksit verdiğini kaydederken sardunyanın ise ilk birkaç günde belirgin bir tepki vermediğini gözlemlemiştir. Gözlem süresini iki haftaya çıkarıp sıklığını artırdığında ise sardunyanın yapraklarının güneşe doğru yöneldiğini, fotosentez yaparak oksijen ürettiğini ve yeni sürgünler verdiğini tespit etmiştir. Öğrencinin elde ettiği bu gözlem verilerine dayanarak ulaştığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi bilimsel olarak doğrudur?

   • A) Bitkilerde hücresel düzeyde uyarılara tepki verme mekanizması bulunmadığından tepkiler yalnızca hayvanlara özgüdür.
   • B) Canlıların ortak özellikleri farklı canlı gruplarında değişik biçim ve sürelerde gerçekleştiğinden bilimsel gözlemlerin süresi ve sıklığı doğru sonuca ulaşmada belirleyicidir.
   • C) Toprak solucanı aktif hareket ettiği için çevre şartlarına uyum sağlarken sardunya yer değiştiremediğinden metabolik faaliyetlerini durdurur.
   • D) Canlılar arasında ortak özellikler bulunmadığından bir organizmada saptanan bir yaşamsal faaliyet diğer organizmada hiçbir şekilde gerçekleşmez.
   • E) Canlılık özelliklerini tespit etmek için tek bir anlık gözlem yeterli olup sürenin uzatılması toplanan verilerin geçerliliğini azaltır.
2. 2.

   Bir biyoloji öğretmeni, okul bahçesinde yaşayan güvercin (X) ve karınca (Y) türlerinin günün farklı saatlerindeki beslenme, hareket ve çevreye tepki davranışlarını kaydetmeleri için öğrencilerine bir gözlem formu verir. Gözlem süresini ve sıklığını artıran bir öğrenci, X canlısının tek başına ya da küçük gruplarla tohum toplarken ani sese kanat çırparak uçtuğunu, Y canlısının ise belirli bir düzenle yuvasına kırıntı taşıdığını ve dokunulduğunda yön değiştirdiğini belirler. Öğrenci her iki canlının da besin aradığını, yer değiştirdiğini ve çevresel uyarılara tepki verdiğini kaydederek verilerini bilimsel bir rapora dönüştürür. Buna göre öğrencinin topladığı kanıtlardan yola çıkarak ulaştığı aşağıdaki sonuçlardan hangisi, canlıların ortak özelliklerinin bilimsel analizi açısından doğrudur?

   • A) Her iki canlı da uyarılara tepki verme ve beslenme özelliklerini sergilese de aktif yer değiştirme tüm canlılarda gözlenen ortak bir durumdur.
   • B) Canlılar dış çevreden gelen uyarılara karşı benzer davranışsal tepkileri birebir aynı yapılarla vermek zorundadır.
   • C) X ve Y canlılarının besin arama ve uyarana karşı gösterdikleri davranışlar, ortak yaşamsal gereksinimlerin farklı uyum biçimleriyle karşılandığını kanıtlar.
   • D) Canlıların beslenme ve hareket gibi temel özellikleri, yalnızca benzer morfolojik yapılara sahip türlerde ortak olarak gerçekleşir.
   • E) Gözlem sıklığının artırılması, yalnızca canlının doğrudan görülebilen davranışlarını değil, hücresel solunum mekanizmasının biçimini de kesin olarak açıklar.
3. 3.

   Bir okul bahçesindeki yaşam alanını inceleyen biyoloji kulübü öğrencileri, belirledikleri iki farklı canlı türünü (karınca ve sardunya bitkisi) iki hafta boyunca her gün aynı saatte düzenli olarak gözlemlemiş ve doğrudan izledikleri durumları kayıt altına almıştır. Öğrencilerin gözlem defterinde karıncaların besin parçalarını taşırken çevrelerindeki titreşim ve ışık değişimlerine hızlıca yön değiştirerek tepki verdikleri, hava kararınca yuvaya çekildikleri ve atık maddeleri yuva dışına taşıdıkları; sardunyanın ise yapraklarını ışığın geldiği yöne çevirdiği, topraktaki su azaldığında yapraklarını sarkıttığı ve sararan yapraklarını dökerek bünyesinden uzaklaştırdığı bilgileri yer almaktadır. Bu gözlem verilerini analiz ederek canlıların ortak özellikleri bağlamında karşılaştıran bir öğrencinin ulaştığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi bilimsel olarak doğrudur?

   • A) Her iki canlı da uyarılara karşı tepki verme ve boşaltım yapma gibi ortak canlılık süreçlerini farklı mekanizmalarla gerçekleştirmiştir.
   • B) Karıncaların yer değiştirerek hareket etmesi canlılık özelliği sayılırken sardunyanın durum değiştirmesi cansızlık göstergesidir.
   • C) Sardunyanın yaprak dökmesi metabolik atıkları uzaklaştırma işlevi taşımadığı için boşaltım faaliyeti olarak değerlendirilemez.
   • D) Canlıların çevresel etkenlere tepki verme sürelerinin farklı olması, bu davranışın tüm canlılarda ortak bir özellik olmadığını kanıtlar.
   • E) İki canlı türü de gözlem süresi boyunca hücre bölünmesi geçirmediği için ortak özellikler bakımından yetersiz veri sunmuştur.
4. 4.

   Bir biyoloji kulübü projesinde Zeynep, okul bahçesindeki bir sardunya bitkisi ile bahçe duvarındaki bir kertenkelenin canlılık özelliklerini dört hafta boyunca belirli aralıklarla gözlemlemiş ve doğrudan izleyemediği özellikleri güvenilir bilimsel kaynaklardan araştırarak aşağıdaki veri tablosunu oluşturmuştur. İncelenen ÖzellikSardunyaKertenkele Hücresel yapı ve organizasyonÇok hücreli / Hücre çeperi varÇok hücreli / Hücre çeperi yok Besin teminiIşık enerjisiyle kendi besinini üretmeDiğer canlıları tüketerek beslenme Çevresel uyarılara tepki vermeGüneş ışığına doğru yönelmeTehlike anında taşların arasına kaçma Boşaltım mekanizmasıTerleme ve yaprak dökümüBöbrekler yoluyla atık uzaklaştırma Enerji (ATP) üretimiHücresel solunum gerçekleştirmeHücresel solunum gerçekleştirme Zeynep'in elde ettiği gözlem ve araştırma verileri analiz edildiğinde bu iki canlıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

   • A) Canlıların ortak yaşamsal süreçleri, türlerin biyolojik yapılarına bağlı olarak farklı mekanizmalarla gerçekleştirilebilir.
   • B) Her iki canlı da yaşamsal etkinlikleri için gereken enerjiyi hücresel düzeyde üretmektedir.
   • C) Uyarılara tepki verme özelliği yalnızca yer değiştirme yeteneğine sahip olan aktif canlılarda gözlenir.
   • D) Beslenme ve boşaltım gibi ortak işlevler, canlıların ototrof veya heterotrof oluşuna göre farklılaşabilir.
   • E) Canlılar hücresel yapı sergileme bakımından benzerlik gösterirken hücrelerinin mikroskobik ayrıntılarında farklılıklara sahip olabilir.
5. 5.

   Bir okul bahçesindeki yaşam alanını inceleyen biyoloji kulübü öğrencileri, belirledikleri iki farklı canlı türünü (karınca ve saksı bitkisi) belirli aralıklarla gözlemleyerek elde ettikleri verileri bir forma kaydetmiştir. İlk 10 dakikalık kısa süreli gözlemde her iki canlıda da uyarılara tepki ve hareket durumunu inceleyen öğrenciler, karıncanın besine doğru hızla yöneldiğini kaydederken saksı bitkisinde yer değiştirme veya belirgin bir hareket tespit edememiştir. Öğrenciler gözlem süresini bir haftaya çıkarıp gözlem sıklığını artırdıklarında ise bitkinin gövdesinin ışığın geldiği yöne doğru büküldüğünü ve boyunun uzadığını fark etmiştir. Buna göre öğrencilerin gerçekleştirdiği bilimsel gözlem sürecinden ve elde edilen verilerden yola çıkılarak canlıların özellikleri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Kısa süreli gözlemlerde uyarılara tepki vermeyen canlılar metabolik olarak cansız kabul edilmelidir.
   • B) Canlılar ortak yaşamsal özelliklere sahip olsa da bu özelliklerin dışa yansıyan mekanizmaları ve gözlemlenme süreleri farklılık gösterebilir.
   • C) Aktif yer değiştirme hareketi göstermeyen organizmalarda büyüme ve gelişme süreçleri gerçekleşmez.
   • D) Canlıların çevreyle etkileşimini ve ortak özelliklerini belirlemek için tek seferlik anlık gözlemler her zaman yeterli bilimsel kanıt sunar.
   • E) Canlıların tüm ortak özellikleri sadece doğrudan makroskobik gözlemlerle anında kanıtlanabilir niteliktedir.
6. 6.

   Bir biyoloji kulübü projesinde okul bahçesindeki bir sardunya bitkisi ile karınca yuvasını başlangıçta yalnızca beşer dakika izleyen bir öğrenci, canlıların ortak özelliklerinden olan uyarılara tepki vermeyi karıncalarda gözlemlerken sardunyada hiçbir tepki kaydedememiştir. Danışman öğretmeninin önerisiyle gözlem sıklığını ve süresini artırarak saksının yönünü değiştirip üç hafta boyunca her gün düzenli kayıt tutan öğrenci; sardunyanın yaprak ve çiçeklerinin zamanla güneşe doğru yöneldiğini, karıncaların ise yuvaya bırakılan besin kırıntılarına dakikalar içinde yöneldiğini belirlemiştir. Bu öğrencinin elde ettiği gözlem verilerini analiz ederek ulaştığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi bilimsel açıdan doğrudur?

   • A) Bitkiler çevresel etkilere karşı duyarsız olduğundan tepki verme davranışı yalnızca hayvanlara özgü bir ortak özelliktir.
   • B) Canlıların ortak özellikleri her organizmada aynı hız, mekanizma ve zaman aralığında ortaya çıkmayabilir.
   • C) Karıncaların yer değiştirme hareketi yapması, hücresel solunum mekanizmalarının bitkilerden tümüyle farklı olduğunu kanıtlar.
   • D) Kısa süreli anlık gözlemler, canlıların metabolik faaliyetlerinin tamamını eksiksiz tespit etmek için her zaman yeterlidir.
   • E) Canlılarda çevresel uyarılara karşı verilen tepkilerin gerçekleşebilmesi mutlaka aktif yer değiştirme hareketine bağlıdır.
7. 7.

   Bir biyoloji öğretmeni, öğrencilerinden okul bahçesinde belirledikleri iki farklı canlı türünü bir hafta boyunca her gün aynı saatte gözlemleyerek elde ettikleri verileri kaydetmelerini istemiştir. Bir öğrenci, bahçedeki akasya ağacı ile bu ağacın dallarında beslenen serçeleri düzenli olarak gözlemleyip kaydettiği verileri aşağıdaki gibi özetlemiştir: Serçe: Çevreden gelen ani seslere hızla uçarak tepki verir, gün içinde tohum ve böceklerle beslenir, vücut sıcaklığı sabittir ve düzenli olarak dışkı atımı yapar.Akasya Ağacı: Yapraklarını gün boyunca ışığa doğru yönlendirir, topraktan su ve mineral alır, sonbaharda yapraklarını dökerek atık maddeleri uzaklaştırır ve doğrudan yer değiştirmez.Öğrencinin tuttuğu bu gözlem kayıtları analiz edildiğinde, her iki canlının sergilediği ortak canlılık özellikleri ve farklılıklarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Canlıların çevrelerinden gelen uyarılara tepki verme biçimleri ile boşaltım mekanizmaları türler arasında farklılık gösterebilir.
   • B) Akasya ağacı yer değiştiremediği için çevresel uyarılara karşı belirgin bir tepki oluşturamaz.
   • C) Serçede gözlemlenen beslenme olayı tüm canlılarda dış ortamdan hazır besin alma şeklinde gerçekleşir.
   • D) Boşaltım ve homeostazi faaliyetleri yalnızca aktif hareket edebilen hayvanlara özgü canlılık özellikleridir.
   • E) Canlılarda büyüme ve gelişmenin gerçekleşmesi için uyarılara verilen tepkilerin yer değiştirme şeklinde olması zorunludur.
8. 8.

   Bir biyoloji kulübü öğrencisi, okul bahçesindeki doğal bir taşın üzerinde yan yana gelişen iki farklı canlı grubunu (canlı K ve canlı L) üç hafta boyunca belirli aralıklarla gözlemlemiş ve gözlem verilerini aşağıdaki forma kaydetmiştir: Canlı K: Güneş ışığı alan saatlerde ortamdaki karbondioksit miktarını azaltmakta, haftalık ölçümlerde yüzey alanını 2 cm² genişletmekte ve yüzeyine dokunulduğunda herhangi bir yer değiştirme sergilememektedir.Canlı L: Günün farklı saatlerinde organik atıkların bulunduğu nemli kuytulara doğru aktif olarak hareket etmekte, çevresindeki hazır organik maddeleri tüketerek hacmini artırmakta ve ışığa karşı uzaklaşma tepkisi vermektedir.Öğrencinin bu bilimsel gözlem verilerine dayanarak canlıların ortak özellikleri ve farklılıklarıyla ilgili yaptığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

   • A) Her iki canlı da büyüme ve gelişme göstererek canlıların ortak özelliklerinden birini sergilemiştir.
   • B) Canlı K ototrof, Canlı L ise heterotrof beslenme özelliğiyle birbirinden ayrılmaktadır.
   • C) Canlı L aktif hareket ederken Canlı K'nin yer değiştirmemesi, canlıların uyarılara tepki verme biçimlerinin farklı olabileceğini kanıtlar.
   • D) Canlı K'nin yer değiştirmemesi, uyarılara tepki verme ortak özelliğine sahip olmadığını gösterir.
   • E) İki canlı da metabolik faaliyetleri sürdürebilmek için çevresiyle madde alışverişinde bulunmuştur.
9. 9.

   Bir okul bahçesindeki yaşam alanını inceleyen biyoloji kulübü öğrencileri, belirledikleri iki farklı canlı türünü (salyangoz ve karınca) bir hafta boyunca her gün aynı saatte gözlemleyerek elde ettikleri verileri bir çizelgeye kaydetmiştir. Canlıların yer değiştirme hızı, uyarılara tepki verme biçimi ve besin arama sıklığı gibi doğrudan gözlemlenebilen davranışlarındaki farklılıkları karşılaştıran öğrenciler, bu canlıların doğrudan gözlemlenemeyen metabolizma ve hücresel solunum gibi temel canlılık süreçlerini güvenilir bilimsel kaynaklardan araştırmıştır. Elde edilen tüm verileri analiz eden öğrencilerin yaptığı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi, gözlem ve bilimsel doğrulama sürecine dayanan doğru bir açıklamadır?

   • A) Doğrudan gözlemlenebilen davranışsal tepkilerdeki çeşitlilik, canlıların metabolik faaliyetleri ve enerji üretme gibi ortak canlılık süreçlerini farklı temel hücresel ilkelerle yürüttüğünü gösterir.
   • B) Canlıların çevreye verdikleri tepki biçimleri ve hareket hızları türler arasında belirgin farklılıklar gösterse de her iki canlı da enerjilerini solunum gibi temel metabolik ortak özelliklerle sağlar.
   • C) Gözlem süresinin ve sıklığının artırılması, çıplak gözle doğrudan izlenemeyen hücresel yapı ve biyokimyasal reaksiyonların tamamını doğrudan görünür hâle getirir.
   • D) Besin arama davranışı sergileyen her iki canlı türü de kendi besinini inorganik maddelerden kendisi üreten ototrof organizmalara örnektir.
   • E) Canlılar arasındaki morfolojik ve davranışsal benzerlikler arttıkça, bu canlıların sahip olduğu biyolojik ortak özelliklerin sayısı azalma eğilimi gösterir.
10. 10.

    Bir okul bahçesindeki yaşam alanını inceleyen biyoloji kulübü öğrencileri, belirledikleri bir ağacın gövdesindeki kara yosunları ile gövdede gezinen karıncaların canlılık özelliklerini üç hafta boyunca her gün düzenli aralıklarla gözlemleyip elde ettikleri verileri aşağıdaki forma kaydetmiştir. Uyarılara tepki verme: Karıncalarda hafif dokunma ve ani gölge değişiminde yön değiştirme veya hızlanma şeklinde hemen gözlemlenirken kara yosunlarında bu sürede belirgin bir tepki kaydedilemedi.Besin ve enerji temini: Kara yosunlarının doğrudan güneş ışığı alan günlerde yeşil doku miktarını koruduğu ve dışarıdan organik bir madde tüketmediği; karıncaların ise sürekli organik atık ve tohum taşıyarak beslendiği belirlendi.Büyüme ve gelişme: Üç haftalık sürecin sonunda kara yosunu kolonisinin yüzey alanının arttığı, karınca yuvasındaki birey sayısının ise yeni yavruların katılımıyla çoğaldığı saptandı.Bu gözlem formundaki bilimsel verileri analiz eden bir öğrencinin yapacağı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

    • A) Canlıların çevrelerinden gelen uyarılara tepki verme biçimleri ve tepki süreleri türe özgü farklılıklar gösterebilir.
    • B) Kısa süreli gözlemlerde belirgin hareket göstermeyen organizmaların da zaman içinde büyüme ve gelişme sergilediği kanıtlanabilir.
    • C) Kara yosunlarında fiziksel uyarana anlık tepki kaydedilememesi, bu organizmaların uyarılara tepki verme ortak özelliğine sahip olmadığını gösterir.
    • D) İncelenen canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürmek için enerjiyi farklı beslenme stratejileriyle temin etmektedir.
    • E) Canlılık özelliklerinin bir kısmının tespit edilebilmesi için gözlem sıklığının ve süresinin yeterli düzeyde tutulması gerekir.
11. 11.

    Bir biyoloji proje ekibi, göl ekosistemini korumaya yönelik yayımlanan bir çalışmanın etik uygunluğunu denetlerken ham verilerin makaledeki sonuçlarla birebir örtüştüğünü, buna karşın bağımsız çevre raporlarında yerel balık popülasyonuna verilen zararın gizlendiğini ve kimya şirketinin sponsorluk bağının bildirilmediğini tespit etmiştir. Ekip ayrıca literatür taraması sonucunda, çalışmada kullanılan analiz yönteminin 2019 yılındaki başka bir yayından atıf yapılmadan kopyalandığını doğrulamıştır. Ulaşılan bu kanıt ve kayıtlar birlikte değerlendirildiğinde, incelenen araştırma ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Ham verilerin yayınla örtüşmesi, araştırmanın diğer tüm etik ilkelere eksiksiz uyduğunu ve güvenilir olduğunu kanıtlar.
    • B) Bağımsız kaynaklar ve kayıtlar üzerinden yapılan denetimler; çalışmada aşırma, çevreye zarar verme ve çıkar çatışmasını gizleme ihlallerinin bulunduğunu göstermektedir.
    • C) Çevre raporlarında balık popülasyonunun zarar gördüğünün saptanması, laboratuvardaki ölçüm verilerinin tahrif edildiğinin doğrudan göstergesidir.
    • D) Şirket sponsorluğunun gizlenmiş olması, çalışmada elde edilen tüm biyolojik bulguların uydurma olduğunu doğrular.
    • E) Analiz yönteminin başka kaynaktan aktarılmış olması, uygulanan koruma protokolünün biyolojik açıdan işlevsiz ve hatalı olduğunu kanıtlar.
12. 12.

    Bir grup lise öğrencisi, yerel bir göldeki alg patlaması üzerine yayımlanan beş farklı bilimsel araştırmanın bilim etiğine uygunluğunu denetlemek amacıyla bir kontrol tablosu oluşturmuştur. İnceledikleri araştırmalara ait veri kayıtları şöyledir: Araştırma I: Etik kurul onayı var, ham veriler açık erişimli ve bağımsız laboratuvarca doğrulanmış, çıkar çatışması beyanı yapılmış. Araştırma II: Etik kurul onayı yok, ham veriler paylaşılmamış, sponsor firmanın ticari beklentisine uygun sonuçlar bildirilmiş. Araştırma III: Etik kurul onayı var, veriler eksiksiz sunulmuş ancak kullanılan kaynaklar metin içinde gösterilmemiş. Araştırma IV: Etik kurul onayı var, ham veriler kamuya açık fakat bazı ölçüm sonuçları hipoteze uymadığı için rapordan çıkarılmış. Araştırma V: Etik kurul onayı alınmış ancak araştırmacıların finansal destek aldığı kurum belirtilmemiş. Öğrencilerin hazırladığı bu inceleme tablosuna göre, hem veri toplama ve raporlama ilkelerine tam uyum sağlayan hem de bağımsız kaynaklarca doğrulanabilir nitelikteki en güvenilir çalışma hangisidir?

    • A) Araştırma I
    • B) Araştırma II
    • C) Araştırma III
    • D) Araştırma IV
    • E) Araştırma V
13. 13.

    Bir grup 9. sınıf öğrencisi, tarımda kullanılan yeni bir biyolojik mücadele etmeninin çevreye etkilerini araştıran dört farklı çalışmayı bilim etiğine uygunluk açısından incelemektedir. İnceleme sürecinde toplanan veriler; araştırmacıların çıkar çatışması bildirimi, kullanılan ham veri kayıtlarının bağımsız araştırmacılarca erişilebilirliği ve araştırmanın resmi etik kurul onayı alıp almadığı gibi ölçütlere göre kayıt altına alınmıştır. Bu ölçütler bağlamında, toplanan verilerin güvenirliğini teyit ederek bilimsel dürüstlük ve tarafsızlık ilkelerine en uygun çalışmayı belirlemek isteyen öğrencilerin hangi araştırmayı birincil güvenilir kaynak olarak seçmesi gerekir?

    • A) Finansman sağlayan üretici firmanın onayladığı sonuçları paylaşan ancak ham veri setini ticari sır gerekçesiyle gizli tutan araştırma
    • B) Yalnızca hipotezi destekleyen olumlu ekolojik gözlemleri raporlayıp olumsuz gözlemleri çalışma kapsamı dışı bırakan araştırma
    • C) Bağımsız etik kurul izni almış, çıkar çatışmasını şeffafça bildirmiş ve ham verilerini açık erişime sunmuş araştırma
    • D) Deney süreçlerini etik kurul başvurusu olmadan tamamlayıp sonuçlar beklenen yönde çıkınca geriye dönük onay alan araştırma
    • E) Başka bir laboratuvarda elde edilen veri grafiklerini kaynak belirtmeden kendi özgün bulgusu gibi sunan araştırma
14. 14.

    Bir grup öğrenci, göl ekosistemindeki kirliliği azaltmak için üretilen bir biyolojik preparatın etkilerini inceleyen bir makalenin bilim etiğine uygunluğunu araştırmaktadır. Öğrenciler; makalede sunulan sonuç tablosu ile çalışmanın yayımlanan ham veri kayıtlarını karşılaştırdıklarında, preparatın sucul omurgasızların ölüm oranını artırdığını gösteren 4. ve 5. gün ölçümlerinin makale metnine yansıtılmadığını ve bağımsız etik kurul onay belgesinin bulunmadığını tespit etmiştir. Buna göre öğrencilerin ulaştıkları bilgileri doğrulayarak hazırlayacakları etik değerlendirme raporuna yazması gereken en uygun sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Araştırmacılar, hipotezi desteklemeyen olumsuz sonuçları gizleyerek veri tahrifatı yapmış ve etik kurul izni almayarak araştırma güvenilirliğini zedelemiştir.
    • B) Çalışmanın nihai hedefi göl ekosistemini temizlemek olduğundan, ara basamaklardaki veri kayıpları bilimsel açıdan etik bir ihlal oluşturmaz.
    • C) Canlı popülasyonuna olumsuz etki eden bulguların makaleye eklenmemesi, bilimsel raporların anlaşılırlığını sağlamak için uygulanan kabul edilebilir bir sadeleştirmedir.
    • D) Ham verilerin makaleye tam aktarılmaması küçük bir yöntem eksikliği olsa da çalışmanın etik kurul onayından muaf tutulması için yeterli bir gerekçedir.
    • E) Canlılar üzerinde yapılan deneylerde etik kurul izni zorunlu olmadığından, araştırmanın yalnızca veri sunum sırası bilim etiğine aykırı bulunmuştur.
15. 15.

    Bir lisenin biyoloji kulübü, göl ekosistemindeki kirliliğin sucul canlılara etkisini inceleyen bir araştırmanın bilim etiğine uygunluğunu denetlemek amacıyla çalışma grupları oluşturmuştur. Öğrencilerin bu amaçla belirledikleri inceleme süreçleri şu şekildedir: • Selin: Makalenin yalnızca sonuç bölümünü okuyup sonuçların araştırmacının başlangıçtaki hipoteziyle tutarlılığını denetlemiştir. • Emre: Araştırmacıların akademik unvanlarını ve kurumlarının resmî web sitelerinde yer alan öz geçmiş kayıtlarını kontrol etmiştir. • Zeynep: Resmî etik kurul izin belgesini, deneyde kaydedilen ham verileri ve fon kaynaklarını bağımsız veri tabanları üzerinden çapraz sorgulamıştır. • Kaan: Araştırmayı finanse eden ticari şirketin internet sayfasındaki tanıtım bültenlerini ve ürün bilgilendirme yazılarını incelemiştir. • Derya: Popüler bilim forumlarında araştırmaya ilişkin paylaşılan kullanıcı yorumlarını ve beğeni sayılarını listelemiştir. Buna göre hangi öğrencinin benimsediği yaklaşım, araştırmanın bilim etiğine uygunluğunu saptamada nesnel araçları kullanma ve bilgileri güvenilir kanıtlarla doğrulama ölçütlerinin tamamını karşılar?

    • A) Selin
    • B) Emre
    • C) Zeynep
    • D) Kaan
    • E) Derya
16. 16.

    Bir biyoloji projesinde su ekosistemlerindeki mikroplastik kirliliğini araştıran öğrenciler, literatür taramasında ulaştıkları dört farklı makaleyi (K, L, M ve N) bilim etiği ölçütlerine göre bağımsız kaynaklardan incelemiştir. Doğrulanan kayıtlara göre; K makalesinde hipotezi desteklemeyen ölçüm değerlerinin grafiklerden çıkarıldığı, L makalesinde kullanılan yöntemin kaynak gösterilmeden aktarıldığı, M makalesinde finansman sağlayan şirketin isteğiyle toksisite eşik değerlerinin düşük gösterildiği, N makalesinde ise etik kurul izni, ham veri kayıtları ve çıkar çatışması durumlarının şeffaf biçimde paylaşıldığı saptanmıştır. Bu inceleme verilerine dayanan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, bilimsel araştırmaların etik kurallara uygunluğunu doğru yansıtır?

    • A) K çalışmasında hipotezi desteklemeyen verilerin çıkarılması, sonuçları sadeleştirdiği için kabul edilebilir bir bilimsel yöntemdir.
    • B) L çalışmasında başka bir kaynağın yönteminin atıfsız kullanılması, bilimin kümülatif doğası gereği etik bir ihlal sayılmaz.
    • C) M çalışmasında destekleyici kuruluşun beklentilerine göre veri sunulması, araştırmanın güvenirliğini ve tarafsızlığını artırır.
    • D) N çalışması; etik kurul onayı, açık ham veri paylaşımı ve çıkar çatışması bildirimi sayesinde bilim etiği ölçütlerini eksiksiz karşılar.
    • E) K ve M çalışmalarında yapılan veri düzenlemeleri, hipotezi kanıtlama amacıyla yapıldığından araştırmacının akademik özgürlüğü kapsamındadır.
17. 17.

    Bir grup öğrenci, tarım zararlısı böceklere karşı geliştirilen yeni bir bitkisel özütün etkinliğini araştıran bir makalenin bilim etiğine uygunluğunu denetlemek amacıyla veri toplamaktadır. Araştırmacıların sunduğu raporda deneme grubundaki zararlı ölüm oranı %92 olarak belirtilmişken tarafsız bir veri tabanındaki ham gözlem kayıtlarında bu oranın %54 olduğu ve etik kurul onay kodunun geçerli bir kuruma ait olmadığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin elde ettikleri bu çelişkili bulguları doğrulayarak bilim etiği raporuna kaydetme sürecinde izlemesi gereken en güvenilir yol aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Araştırmanın yapıldığı kurumun resmî etik kurul arşiv kayıtları ile ham veri havuzunu eşleştirerek çelişkiyi kanıtlarıyla belgelemek
    • B) Makalede raporlanan yüksek başarı oranını temel alıp ham gözlem kayıtlarındaki düşük verileri analizin dışında tutmak
    • C) Çalışmanın sonuç kısmındaki bulguları sosyal medya ve popüler bilim bloglarındaki kullanıcı görüşleriyle kıyaslamak
    • D) Deney sonuçlarının doğruluğunu denetlemek yerine sadece yayının yapıldığı derginin basım tarihini teyit etmek
    • E) Ham verilerdeki uyumsuzluğu göz ardı ederek araştırmacıların yayımladığı kişisel beyan metnini nihai kanıt saymak
18. 18.

    Bir biyoloji araştırma kulübündeki öğrenciler, tarımsal bir biyopestisitin su ekosistemine etkilerini konu alan yayımlanmış bir makalenin bilim etiğine uygunluğunu denetlemek için bağımsız araçlarla veri toplamıştır. Öğrencilerin yaptığı sorgulamalarda resmî kayıt sisteminde etik kurul onay numarasının bulunmadığı, açık veri tabanındaki ham ölçümlerle makaledeki istatistiklerin uyuşmayıp ölüm oranlarının gizlendiği ve yazılım taramasında yöntem bölümünün atıfsız kopyalandığı doğrulanmıştır. Buna göre öğrencilerin topladıkları kanıtları bilim etiği ölçütleriyle doğrulayarak raporlarına kaydedeceği en uygun değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Hipotezi desteklemeyen ham verilerin ayıklanması bilimsel tutarlılığı koruyacağı için raporda yalnızca etik kurul izninin eksikliği vurgulanmalıdır.
    • B) Etik kurul onayının arşivde bulunmaması sadece yayıncı kuruluşu ilgilendiren idari bir aksaklık olduğundan araştırmanın bilimsel verileri geçerli kabul edilmelidir.
    • C) Araştırmada sahte beyan, veri tahrifatı ve aşırma gibi etik ihlallerin bulunduğu somut kanıtlarla kayıt altına alınarak çalışma güvenilmez olarak raporlanmalıdır.
    • D) Yöntem kısmının başka bir çalışmayla birebir örtüşmesi araştırmanın tekrarlanabilirliğini sağladığından intihal taraması sonuçları ihlal kapsamına alınmamalıdır.
    • E) Çalışma canlılar üzerinde geri dönüşsüz bir hasar oluşturmadığı sürece bağımsız veri tabanlarından elde edilen bu tür uyuşmazlıklar raporda göz ardı edilmelidir.
19. 19.

    Bir grup öğrenci, nesli tehlikedeki bir semender türünün korunmasına yönelik yürütülen üç farklı araştırmanın bilim etiğine uygunluğunu denetlemek için açık veri tabanları ve resmî kayıtlar üzerinden bilgi toplamıştır. İncelemelerde; 1. araştırmada canlı izinlerinin tam olduğu fakat fon sağlayan şirketin çıkar çatışmasının gizlendiği, 2. araştırmada hipotezi desteklemeyen ham verilerin dahi açıkça paylaşılarak tarafsızlığın belgelendiği, 3. araştırmada ise yöntem ve bulguların başka bir çalışmadan atıfsız aktarıldığı saptanmıştır. Elde edilen verileri analiz eden araştırma grubunun ulaştığı değerlendirmelerden hangisi bilim etiği ilkelerine uygundur?

    • A) 1. araştırmanın yasal izinlere sahip olması, fon sağlayıcı şirketin çıkar çatışmasının gizlenmesini etik açıdan kabul edilebilir kılar.
    • B) 2. araştırmada hipotezi desteklemeyen ham verilerin de açıkça sunulması, veri dürüstlüğü ve bilim etiği ilkelerine tam uyulduğunu gösterir.
    • C) 3. araştırmada finansmanın şeffaf olması, başka bir çalışmaya ait yöntem ve bulguların atıf yapılmadan kullanılmasını mazur gösterir.
    • D) 2. araştırmada hipotezle uyuşmayan verilerin bulunması, çalışmanın yönteminde hata yapıldığını ve bilginin geçersiz olduğunu kanıtlar.
    • E) 1. araştırmada canlı türüne doğrudan zarar verilmediği sürece verilerin yönlendirilmesi, bilim etiği ihlali oluşturmaz.
20. 20.

    Bir araştırma ekibi, göldeki alg patlamasını kontrol etmek amacıyla suya eklenen farklı derişimlerdeki mineral tuzlarının alg popülasyonu üzerindeki etkisini incelemiş ve 10 mg/L tuz derişiminin alg artışını tamamen durdurduğunu raporlamıştır. Ancak başka bir bağımsız araştırma grubu, aynı göl suyunu kullanarak farklı ışık ve sıcaklık koşullarında yaptığı deneylerde, 10 mg/L tuz derişiminin alg artışını durdurmadığını, aksine bazı alg türlerinin çoğalmasını tetiklediğini belirlemiştir. Bu iki araştırmanın sonuçları ve yürütülme süreçleri birlikte değerlendirildiğinde bilimin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

    • A) Bilimsel bilgiler mutlak ve değişmez kesin kurallarla ifade edilir.
    • B) İlk araştırmanın sonuçları geçersiz olduğu için bilimsel bir değer taşımaz.
    • C) Bilimsel iddialar yeni kanıtlar ve değişen deneysel koşullar ışığında yeniden değerlendirilebilir.
    • D) Deneylerde farklı sonuçların elde edilmesi bilimsel yöntemin güvenilir olmadığını kanıtlar.
    • E) Bilim insanlarının ortak bir hipotez kurabilmesi için tüm değişkenleri sabit tutması zorunludur.
21. 21.

    Bir grup öğrenci, fasulye tohumlarının çimlenmesinde tuz derişiminin etkisini araştırmak amacıyla özdeş kaplarda farklı tuz derişimlerine (%0, %1, %3 ve %5) sahip çözeltiler kullanarak kontrollü bir deney yürütmüştür. Deney öncesinde 'Tuz derişimi arttıkça çimlenme hızı ve oranı artar' hipotezini kuran öğrenciler; günün sonunda çimlenen tohum oranlarını sırasıyla %95, %70, %25 ve %0 olarak kaydetmiştir. Elde ettikleri bu nicel verileri tarafsızca değerlendiren grubun hipotezlerini kanıtlara dayanarak yeniden yapılandırması, bilimin doğasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisini doğrudan destekler?

    • A) Bilimsel çalışmalarda hipotezin verilerle desteklenmemesi, deney tasarımının geçersiz ve çalışmanın bütünüyle başarısız olduğunu gösterir.
    • B) Bilim insanları başlangıçta öne sürdükleri iddiayı doğrulamak amacıyla beklentileriyle uyuşmayan deneysel verileri araştırma dışı bırakmalıdır.
    • C) Bilimsel bilgi ve açıklamalar mutlak dogmalar olmayıp elde edilen nesnel kanıtlar doğrultusunda revize edilebilir ve geliştirilebilir.
    • D) Deneylerle desteklenmeyen hipotezler teorileşme sürecini tamamlayamadığı için bilimsel bilginin hiyerarşik basamaklarında yer alamaz.
    • E) Kontrollü deneylerde toplanan sayısal veriler her zaman araştırmacının başlangıçtaki öngörülerine uygun biçimde şekillenmek zorundadır.
22. 22.

    Bir grup öğrenci, tatlı su ekosisteminde yaşayan bir sazan türünün düşük sıcaklıklara uyumu üzerine yapılan iki farklı döneme ait bilimsel raporu incelemektedir. 2012 yılındaki ilk araştırmada sazanların 4 °C’nin altındaki sularda hayatta kalamayacağı sonucuna varılmışken, 2024 yılında hassas telemetrik izleme yöntemleri ve doku analizi teknikleriyle yapılan ikinci araştırmada, balıkların dip çamuruna gömülerek metabolizma hızlarını en aza indirdiği ve 1 °C’de dahi canlılığını koruduğu tespit edilmiş, önceki kabul güncellenmiştir. Bu durum ve elde edilen veriler değerlendirildiğinde bilimin doğasıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Bilimsel bilgiler, yeni teknolojik araçların sunduğu kanıtlar ve değişen gözlem koşulları ışığında yeniden yorumlanabilir ve değişebilir.
    • B) İlk araştırmanın ulaştığı sonucun değişmesi, biyoloji biliminde doğrudan gözleme dayanmayan hiçbir bilginin güvenilir olmadığını kanıtlar.
    • C) Bilimsel çalışmalar yeterli kanıtla desteklendiğinde nihai doğrulara dönüşür ve ilerleyen süreçte aksi yönde bir veri kabul edilemez.
    • D) İkinci çalışmadaki veri değişimi, ilk araştırmacıların taraflı davrandığını ve bilimsel yöntem basamaklarını işletmediğini gösterir.
    • E) Canlıların fizyolojik sınırlarını belirleyen biyolojik yasalar, yeni hipotezler geliştikçe geçerliliğini yitiren geçici açıklamalardır.
23. 23.

    Bir araştırma grubu, tatlı su göletinde meydana gelen alg patlamasını yalnızca azot miktarının artışına bağlayan ilk hipotezlerini test etmek için kontrollü deney havuzları kurmuştur. Deney sonucunda sadece azot eklenen havuzda alg artışı %4, sadece fosfor eklenen havuzda %180, her iki mineralin birlikte eklendiği havuzda ise %185 olarak ölçülmüş; kontrol havuzunda ise değişim %3 düzeyinde kalmıştır. Elde edilen bu sayısal veriler doğrultusunda grup, başlangıçtaki hipotezini terk edip fosfor bileşiklerinin sınırlayıcı etkisini merkeze alan yeni bir araştırma sorusu geliştirmiştir. Bu çalışma süreci dikkate alındığında bilimin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Bilimsel bilgi ve açıklamalar, elde edilen yeni kanıtlar doğrultusunda değişime ve gelişime açıktır.
    • B) Deney sonuçlarıyla desteklenmeyen bir hipotez, izlenen bilimsel araştırma basamaklarının hatalı olduğunu kanıtlar.
    • C) Nicel verilere dayalı olarak ulaşılan bilimsel sonuçlar, zamanla değişmeyen kesin doğrulardır.
    • D) Bilimsel araştırmalarda başlangıçta belirlenen problemin sınırları yeni bulgular çıksa dahi korunmalıdır.
    • E) Hipotezlerin geçerliliği ancak araştırmadaki tüm değişkenlerin eş zamanlı olarak artırılmasıyla test edilir.
24. 24.

    Bir araştırma grubu, sığ bir göletteki su mercimeği (Lemna minor) popülasyonunun artışını sınırlayan tek faktörün fosfor olduğunu varsayarak kontrollü bir deney yürütmüştür. Araştırmacılar, fosfor derişimi artırıldığında popülasyonun belirli bir değere kadar büyüdüğünü, bu değerden sonra büyümenin durduğunu ancak ortama azot eklendiğinde büyümenin yeniden başladığını tespit etmiştir. Elde edilen bu yeni bulgular doğrultusunda grup, ilk açıklamalarını terk ederek popülasyon dengesini çoklu faktörlerin belirlediğini ifade eden yeni bir model geliştirmiştir. Bu araştırma süreci, bilimin doğasına ilişkin aşağıdaki özelliklerden hangisini doğrudan kanıtlar?

    • A) Deney sonuçlarıyla doğrulanamayan hipotezler, yürütülen bilimsel araştırma sürecinin tamamen başarısız olduğunu gösterir.
    • B) Kontrollü deneylerle desteklenen biyolojik hipotezler, zamanla hiçbir koşulda değişmeyen mutlak yasalara dönüşür.
    • C) Bilimsel bilgi ve modeller, ulaşılan yeni deneysel kanıtlar doğrultusunda değişime ve geliştirilmeye açıktır.
    • D) Bilimsel bir araştırmada elde edilen sayısal veriler, araştırmacıların çıkarım ve modellerinden tamamen bağımsızdır.
    • E) Doğadaki canlılık olaylarını açıklamak için oluşturulan modeller, yalnızca tek bir değişkenin etkisini yansıtmalıdır.
25. 25.

    Bir araştırma grubu, göl ekosistemindeki organik kirliliğin sucul yaşama etkisini incelemek amacıyla üç farklı istasyondan veri toplamıştır. Yapılan ölçümlerde 1. istasyonda 10 mg/L atık miktarında 120 balık, 2. istasyonda 30 mg/L atık miktarında 65 balık, 3. istasyonda ise 60 mg/L atık miktarında 8 balık tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda araştırmacılar, başlangıçta öne sürdükleri "Organik atıklar derişimden bağımsız olarak canlıları anında yok eder." biçimindeki varsayımlarını terk ederek verilerle uyumlu yeni bir bilimsel açıklama geliştirmiştir. Bu çalışma süreci değerlendirildiğinde bilimin doğasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

    • A) Bilimsel yöntem, her araştırmada başlangıçtaki hipotezin doğrulanmasını zorunlu kılan katı bir kurallar dizisidir.
    • B) Bilimsel açıklamalar, toplanan ampirik verilerin analiz edilmesiyle sınanabilir ve gerektiğinde değiştirilip geliştirilebilir.
    • C) Deney ve gözlemle desteklenen hipotezler zamanla mutlak gerçeklik kazanarak değişmez doğa kanunlarına dönüşür.
    • D) Araştırmacının ilk varsayımını desteklemeyen ölçüm sonuçları geçersiz kabul edildiği için raporlamaya dâhil edilmez.
    • E) Biyolojik araştırmalar yalnızca doğrudan gözlenebilen olguları açıklar, çıkarım ve yaratıcı düşünceye yer vermez.
26. 26.

    Bir göl ekosistemindeki alg patlamasını inceleyen araştırmacılar, alg miktarını sadece azot derişiminin sınırladığını varsayarak çalışmaya başlamıştır. Ancak farklı bölgelerden alınan örneklerde; yüksek azot ve düşük fosfor içeren suda klorofil miktarının 4 mg/m³, düşük azot ve yüksek fosfor içeren suda ise 38 mg/m³ olduğu belirlenmiş, bunun üzerine başlangıçtaki hipotez terk edilerek fosfor etkisini merkeze alan yeni bir açıklama geliştirilmiştir. Bu araştırma süreci ve ulaşılan bulgular bilimin doğası açısından değerlendirildiğinde aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Bilimsel hipotezler, toplanan yeni ampirik kanıtlar doğrultusunda gözden geçirilerek yeniden yapılandırılabilir.
    • B) Hipotezle uyuşmayan verilerin elde edilmesi, araştırma sürecinde izlenen bilimsel yöntemin tamamen geçersiz olduğunu gösterir.
    • C) Doğal ortamlardan toplanan sayısal veriler yorumlandığında ulaşılan sonuçlar zamanla değişmez kesin yasalara dönüşür.
    • D) Bilimsel bilgi yalnızca değişkenlerin tümüyle kontrol altında tutulduğu yapay laboratuvar ortamlarında üretilebilir.
    • E) Başlangıç varsayımının değişmesi, bilimsel açıklamaların nesnel kanıtlardan ziyade araştırmacıların kişisel görüşlerine dayandığını kanıtlar.
27. 27.

    Bir grup lise öğrencisi, göl ekosistemindeki alg artışını incelemek amacıyla su sıcaklığı ve çözünmüş fosfat miktarlarını ölçerek alg yoğunluğu verilerini kaydetmiştir. Grup üyeleri, fosfat derişiminin arttığı haftalarda alg yoğunluğunun da belirgin biçimde yükseldiğini saptamış; ancak mevsimsel sıcaklık düşüşünün yaşandığı son haftada yüksek fosfata rağmen alg artışının yavaşladığını gözlemlemiştir. Öğrenciler bu bulgular doğrultusunda başlangıçtaki "Alg artışını yalnızca ortamdaki fosfat miktarı belirler." hipotezlerini revize ederek yeni bir araştırma sorusu oluşturmuştur. Bu araştırma sürecindeki basamaklar ve ulaşılan sonuçlar dikkate alındığında, bilimin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

    • A) Bilimsel bilgi, yeni gözlem ve veriler ışığında sorgulanabilir ve değişime açıktır.
    • B) Bilimsel iddiaların geçerliliği toplanan kanıtlar ve deneysel verilerle sınanır.
    • C) Elde edilen veriler başlangıçtaki hipotezi desteklemediğinde araştırma süreci başarısız sayılır.
    • D) Doğadaki biyolojik olaylar çoğunlukla birden fazla değişkenin karşılıklı etkileşimiyle gerçekleşir.
    • E) Araştırma sonuçları, yeni soruların doğmasına ve hipotezlerin geliştirilmesine zemin hazırlar.
28. 28.

    Bir araştırmacı, diyabet tedavisinde hayati öneme sahip insülin hormonunun üretiminde yaşanan tarihsel değişimi incelemektedir. Verilere göre 1970'li yıllarda hayvan pankreasından ayrıştırılan insülinin sınırlı miktarda üretilebildiği ve hastalarda yaklaşık %28 oranında alerjik tepkilere yol açtığı, 1980'lerden itibaren rekombinant DNA teknolojisiyle bakterilerde insan insülini üretilmesiyle birlikte üretim miktarının katlanarak arttığı ve alerji oranının %1'in altına düştüğü saptanmıştır. Bu verilerden hareketle biyolojideki rekombinant DNA dönüm noktasının insan yaşamına katkısına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudan kanıtlarla desteklenir?

    • A) Biyolojik araştırmalar, diyabet hastalığını yeryüzünden tamamen kaldırarak insülin ihtiyacını bütünüyle sonlandırmıştır.
    • B) Gen teknolojisindeki gelişmeler, tedavi edici moleküllerin daha güvenli, yüksek miktarda ve sürdürülebilir biçimde üretilmesini sağlamıştır.
    • C) Hayvansal kaynaklardan elde edilen proteinler, mikroorganizmalarda üretilenlere kıyasla insan vücuduyla her zaman daha yüksek doku uyumu gösterir.
    • D) Rekombinant DNA teknolojisi metabolik rahatsızlıkları önlemek yerine yalnızca salgın hastalıkların yayılmasını durdurmada başarılı olmuştur.
    • E) Canlılar arası gen aktarımı çalışmaları, biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla doğal türlerin genetik yapısına müdahaleyi kesin olarak yasaklamıştır.
29. 29.

    Bir biyoteknoloji araştırma grubu, diyabet tedavisinde kullanılan insülin hormonunun hayvansal kaynaklardan elde edildiği dönem ile rekombinant DNA teknolojisiyle bakterilerde üretildiği döneme ait klinik verileri incelemiştir. Verilere göre hayvansal kaynaklı insülin kullanımında alerjik yan etki oranı %15 ve yıllık küresel ihtiyacı karşılama oranı %62 iken; rekombinant insan insülini kullanımında yan etki oranı %0,3'e gerilemiş ve ihtiyacı karşılama oranı %99'un üzerine çıkmıştır. Buna göre rekombinant DNA teknolojisinin insan sağlığı ve yaşamına etkisine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudan kanıtlanabilir?

    • A) Biyoteknolojik yenilikler, genetik temelli metabolik hastalıkların toplumda tamamen ortadan kaldırılmasını sağlar.
    • B) Gen teknolojisindeki gelişmeler, hedeflenen biyolojik moleküllerin daha güvenli, yüksek verimli ve erişilebilir üretimine imkân tanımıştır.
    • C) Rekombinant DNA uygulamaları, geleneksel biyolojik yöntemlere kıyasla ekosistemdeki tür içi genetik çeşitliliği artırmıştır.
    • D) Mikroorganizmaların genetik olarak dönüştürülmesi, insan hastalıklarının sağaltımında hayvansal doku kullanımını zorunlu kılmıştır.
    • E) Hayvansal kaynaklardan elde edilen hormonlar, rekombinant ürünlere kıyasla insan bağışıklık sistemiyle daha yüksek biyolojik uyum gösterir.
30. 30.

    Bir sağlık araştırmacısı, diyabet tedavisinde kullanılan insülin hormonunun iki farklı dönemdeki üretim ve klinik sonuçlarını aşağıdaki tabloda derlemiştir. Geleneksel Dönem (Sığır ve Domuz Pankreası): Saflık oranı düşüktür; alerjik yan etki görülme sıklığı yaklaşık %25’tir; bir hastanın yıllık ihtiyacı için onlarca hayvan kesilmesini gerektirir ve verim sınırlıdır.Biyoteknolojik Dönem (Rekombinant DNA Teknolojisi): Saflık oranı çok yüksektir; alerjik yan etki görülme sıklığı %1’in altındadır; biyoreaktörlerdeki bakterilerle sınırsız, hızlı ve doğrudan insan geni dizilimine uygun üretim yapılır.Bu verilere dayanarak biyolojideki dönüm noktalarından biri olan rekombinant DNA teknolojisinin insan yaşamına katkısına ilişkin yapılabilecek en kapsamlı çıkarım hangisidir?

    • A) Biyoteknolojik yöntemler, yalnızca hayvan popülasyonlarının korunmasına hizmet etmiş ve insan sağlığına doğrudan klinik bir avantaj sağlamamıştır.
    • B) Moleküler biyolojideki bu dönüm noktası, canlı sağlığını tehdit eden riskleri en aza indirirken hayati biyolojik moleküllerin güvenli, yüksek verimli ve sürdürülebilir üretimini sağlamıştır.
    • C) Rekombinant DNA teknolojisi sayesinde şeker hastalığı tamamen yok edilmiş ve toplum genelinde kalıtsal hastalıkların nesilden nesle aktarımı durdurulmuştur.
    • D) Biyoteknoloji uygulamaları, geleneksel yöntemlere kıyasla daha ekonomik olsa da hastaların bağışıklık sisteminde öngörülemeyen yeni alerjik reaksiyonlara neden olmuştur.
    • E) Bu teknolojik ilerleme, aşı ve antibiyotiklerin yerini alarak tıp dünyasındaki tüm bulaşıcı ve metabolik rahatsızlıkları tek bir yöntemle çözmüştür.
31. 31.

    Bir araştırmacı, biyoteknolojideki dönüm noktalarından biri olan rekombinant DNA teknolojisinin diyabet tedavisine katkısını incelemek amacıyla insülin eldesi yöntemlerine ait klinik ve üretim verilerini derlemiştir: Dönem I (Geleneksel Dönem): Kesimhanelerden toplanan sığır ve domuz pankreasından özütleme; sınırlı hammadde arzı; %18 oranında alerjik reaksiyon ve yabancı protein yanıtı; parti başına haftalar süren üretim.Dönem II (Biyoteknoloji Dönemi): İnsan insülin geni aktarılmış bakterilerin biyoreaktörlerde çoğaltılması; kesintisiz ve yüksek ölçekli üretim; %1'in altında alerjik reaksiyon; parti başına birkaç günlük üretim.Araştırmacının elde ettiği bu verilere dayalı olarak rekombinant DNA teknolojisinin insan hayatına etkisine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi en doğru çıkarımdır?

    • A) Biyoteknolojik yöntemler insülin ihtiyacını tamamen ortadan kaldırarak diyabet hastalığının kalıcı olarak tedavi edilmesini sağlamıştır.
    • B) Hayvansal kaynaklı hormon üretiminin verimi ve güvenilirliği modern gen aktarımı yöntemlerinden daha üstün sonuçlar vermiştir.
    • C) Genetik mühendisliği uygulamaları, tedaviye erişimi artırırken biyolojik uyumsuzluktan kaynaklanan yan etki risklerini belirgin biçimde azaltmıştır.
    • D) Rekombinant DNA teknolojisi canlı hücre kullanımını sonlandırarak hormon üretimini tamamen yapay kimyasal senteze dönüştürmüştür.
    • E) Geleneksel yöntemlerin üretim süresi modern biyoteknolojiye kıyasla daha kısa olduğundan acil ilaç tedarikinde hâlen tercih edilmektedir.
32. 32.

    Bir araştırmacı, rekombinant DNA teknolojisinin insan sağlığına katkısını sorgulamak amacıyla diyabet tedavisinde kullanılan insülin hormonuna ait şu verileri derlemiştir: 1970'ler (Geleneksel Yöntem): Sığır ve domuz pankreasından elde edilen insülin kullanılmış; hastalarda alerjik yan etki oranı %25, küresel ihtiyacı karşılama oranı ise %40 olarak belirlenmiştir.1990'lar (Biyoteknolojik Yöntem): Gen aktarılmış bakterilerden elde edilen insan insülini kullanılmış; alerjik yan etki oranı %1'e gerilerken küresel ihtiyacı karşılama oranı %99'a ulaşmıştır.Bu verilerden hareketle, biyolojideki bu dönüm noktasının insan yaşamına katkısına ilişkin kanıta dayalı olarak yapılabilecek en doğru çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Biyoteknolojik yöntemlerle hormon üretimi, diyabet gibi metabolik hastalıkların toplumda ortaya çıkışını tamamen sonlandırmıştır.
    • B) Rekombinant DNA teknolojisi, tedaviye küresel erişimi artırırken hayvansal kaynaklı üretime bağlı alerjik riskleri belirgin düzeyde azaltmıştır.
    • C) Hayvan pankreasından elde edilen geleneksel hormonlar, bakteriyel kökenli insüline kıyasla hastalarda daha kalıcı bir bağışıklık sağlamaktadır.
    • D) Gen aktarımına dayalı biyoteknolojik çözümler, yalnızca tıp alanındaki hormon eksikliklerini gidermiş ve başka bir sektöre aktarılamamıştır.
    • E) Rekombinant insülin üretimi, metabolik hastalıkların kalıtsal yollarla sonraki nesillere aktarılmasını doğrudan engellemiştir.
33. 33.

    Bir tıp tarihi araştırmacısı, 20. yüzyılda bakteriyel kaynaklı zatürre hastalığına yakalanan bireylerin klinik seyriyle ilgili kayıtları incelemiş ve 1940 öncesi ile penisilinin yaygınlaştığı 1950 sonrası dönemleri karşılaştıran verileri derlemiştir. Bu verilere göre 1940 öncesinde hastaneye yatırılan hastaların ortalama iyileşme süresi 28 gün ve ölüm oranı %35 iken, 1950 sonrasında ortalama iyileşme süresi 9 güne ve ölüm oranı %4'e gerilemiştir. Araştırmacının ulaştığı bu veriler dikkate alındığında, biyoloji tarihindeki bu dönüm noktasıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en güçlü kanıta dayanır?

    • A) Antibiyotik keşfi, zatürreye neden olan patojenlerin tamamının tür olarak yeryüzünden tamamen silinmesini sağlamıştır.
    • B) Penisilin uygulaması, bulaşıcı bakteriyel hastalıkların insan sağlığı ve yaşam süresi üzerindeki yıkıcı etkisini somut biçimde azaltmıştır.
    • C) 1950 sonrasında geliştirilen biyoteknolojik yöntemler, bakteriyel kökenli tüm enfeksiyonların hastaneye yatış gereksinimini ortadan kaldırmıştır.
    • D) Antibiyotiklerin kullanımı, insanların zatürre patojenine karşı kalıtsal olarak bağışıklık kazanmasına yol açmıştır.
    • E) Tıbbi gelişmeler, insan bağışıklık sisteminin patojenleri tanıma yeteneğini antibiyotikler olmaksızın kendi kendine güçlendirmiştir.
34. 34.

    Bir sağlık araştırma grubu, diyabet tedavisinde kullanılan insülin hormonunun iki farklı üretim yöntemine ilişkin şu verileri derlemiştir: Geleneksel Yöntem (Hayvan Pankreasından Özütleme): Alerjik yan etki oranı %14, potansiyel hayvan patojeni bulaşma riski var, üretim miktarı kesimhane kaynaklarına bağımlı ve sınırlı.Biyoteknolojik Dönüm Noktası (Rekombinant DNA ile Bakteriyel Üretim): Alerjik yan etki oranı %0,2, bulaşıcı patojen riski yok, biyoreaktörler sayesinde küresel ihtiyacı kesintisiz karşılama kapasitesi yüksek.Sunulan kanıtlar değerlendirildiğinde, biyolojideki bu dönüm noktasının insan yaşamına katkısıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrulanabilir?

    • A) Hayvanlardan doğrudan saflaştırılan hormonlar insan bağışıklık sistemiyle biyolojik olarak daha yüksek uyum gösterir.
    • B) Genetik mühendisliği uygulamaları, yaşamsal moleküllerin güvenliğini artırırken ilaca erişimdeki hammadde kısıtını aşmıştır.
    • C) Bakterilerden elde edilen insülin hormonu, doğal dokulardan alınanlara göre kanda çok daha kısa sürede etkisini yitirir.
    • D) Rekombinant DNA teknolojisi sağlık risklerini azaltsa da artan üretim maliyetleri nedeniyle küresel talebi karşılamada yetersiz kalır.
    • E) Biyoteknolojik yolla üretilen tedavi edici proteinler yalnızca klasik tedavilere yanıt vermeyen dirençli hastalarda kullanılır.
35. 35.

    Bir biyoloji öğrencisi, rekombinant DNA teknolojisinin tıp alanındaki etkisini sorgulamak amacıyla diyabet tedavisinde kullanılan insülin hormonunun üretim süreçlerine ait şu araştırma verilerini incelemiştir: Hayvan Kaynaklı İnsülin (Geleneksel Yöntem): Küresel ihtiyacı karşılama oranı %62, hastalarda alerjik yan etki sıklığı %16, temel kaynak kesilen çiftlik hayvanları.Rekombinant İnsan İnsülini (Biyoteknolojik Yöntem): Küresel ihtiyacı karşılama oranı %100, hastalarda alerjik yan etki sıklığı %0,5, temel kaynak laboratuvarda çoğaltılan bakteriler.Bu verilere dayalı olarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi bilimsel olarak doğrudur?

    • A) Bakterilerden elde edilen hormonlar, bireyin bağışıklık tepkisini tamamen baskılayarak diyabet hastalığını kalıcı olarak iyileştirmiştir.
    • B) Rekombinant DNA teknolojisi, çiftlik hayvanlarının yapay seçilimle ıslah edilmesini sağlayarak hayvansal dokulardan elde edilen ürün miktarını artırmıştır.
    • C) İnsana ait genin mikroorganizmalara aktarılması, tedaviye erişilebilirliği artırırken türe özgü farklılıklardan kaynaklanan olumsuz doku tepkilerini belirgin düzeyde azaltmıştır.
    • D) Hayvansal kaynaklardan elde edilen doğal hormonlar, biyoteknolojik ürüne kıyasla insan metabolizmasıyla daha yüksek doku uyumu sergilemiştir.
    • E) Biyolojik yöntemlerin gelişimi üretim maliyetini düşürdüğü için gen aktarımı uygulamalarına ilişkin etik tartışmalar tamamen son bulmuştur.
36. 36.

    Bir halk sağlığı araştırma merkezinde, biyolojide dönüm noktası kabul edilen iki farklı bilimsel gelişmenin toplum sağlığı verileri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda antibiyotik keşfi ile rekombinant DNA teknolojisiyle insülin üretiminin uygulama öncesi ve sonrası klinik sonuçları özetlenmiştir: Bilimsel Dönüm NoktasıGeliştirme Öncesi DurumGeliştirme Sonrası Durum Antibiyotik (Penisilin) KullanımıBakteriyel pnömoni kaynaklı ölüm oranı: %30-%35Bakteriyel pnömoni kaynaklı ölüm oranı: %5'in altı Rekombinant DNA Teknolojisi (Biyosentetik İnsülin)Hayvansal kökenli insüline bağlı alerjik reaksiyon: %20-%25; yetersiz tedarikAlerjik reaksiyon riski: %1'in altı; kesintisiz ve yüksek saflıkta küresel tedarik Tablodaki kanıtlara dayanarak biyolojideki bu dönüm noktalarının insan hayatına katkılarına ilişkin yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

    • A) Biyolojik gelişmeler yalnızca var olan hastalıkların semptomlarını hafifletmiş, ölüm oranları üzerinde anlamlı bir değişime yol açmamıştır.
    • B) Rekombinant DNA teknolojisi enfeksiyon hastalıklarının yayılmasını durdururken antibiyotikler genetik bozuklukları tamamen tedavi etmiştir.
    • C) Bilimsel dönüm noktaları; hem enfeksiyonlara bağlı ölümleri çarpıcı biçimde azaltmış hem de hayati tedavilerin güvenliğini ve erişilebilirliğini artırmıştır.
    • D) Biyoteknolojik yöntemlerle elde edilen ürünler, geleneksel hayvansal kaynaklı tedavilere göre daha yüksek oranda bağışıklık tepkisine neden olmuştur.
    • E) Penisilin uygulaması sadece bakterilerin direnç kazanmasına yol açtığından insan sağlığına uzun vadede katkı sağlamamıştır.