Yaşam Bilimi: Biyoloji Özgün Kurgu PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Hayali bir biyom modelleme küresinde kayaç yüzeyine tutunarak yaşayan M organizması ile kum tabakasına gömülü yaşayan N organizmasının canlılık faaliyetleri incelenmektedir. İlk bir saatlik kısa süreli gözlemde M organizmasında hiçbir fizyolojik değişim kaydedilemezken, ölçüm sıklığı saniyelik dijital sensör taramalarına indirilip gözlem süresi yetmiş iki saate çıkarıldığında M'nin ışık ve neme bağlı olarak mikroskobik gözenekleriyle gaz değişimi yaptığı ve hücresel solunumla ortama karbondioksit bıraktığı belirlenmiştir. Aynı süreçte N organizmasının çevredeki organik maddeleri sindirerek metabolik atıklarını sıvı formda dışarı pompaladığı ve her iki canlının da değişen ortam koşullarına karşı farklı hız ve mekanizmalarla tepki vererek yaşamsal dengelerini sürdürdüğü doğrulanmıştır. Bu bilimsel gözlem verileri ve canlıların temel özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) Canlılarda uyarılara verilen tepkilerin bilimsel olarak doğrulanabilmesi için bireylerin mutlaka aktif yer değiştirme hareketi sergilemesi gerekir.
   • B) Bilimsel gözlem süresinin ve sıklığının artırılması canlılar arasındaki sadece farklılıkları ortaya koyar, ortak özellikleri saptamada rol oynamaz.
   • C) N organizmasının dışarıdan organik besin alması, hücresel düzeyde metabolik faaliyetleri yalnız heterotrof canlıların gerçekleştirdiğini kanıtlar.
   • D) M organizmasının gaz alışverişi yapması onun yalnızca fotosentez yaptığını ve hücresel enerji üretimi için besine gereksinim duymadığını gösterir.
   • E) Canlıların çevresel uyarılara tepki verme biçimleri ve hızları farklılık gösterse de hücresel solunum yapma ve iç dengelerini koruma özellikleri ortaktır.
2. 2.

   Endüstriyel bir atık sahasının ıslahını modelleyen yapay bir biyo-kapsülde, ağır metallere maruz bırakılan A organizması (odunsu bitki fidesi) ile B organizmasının (toprak omurgasızı) fizyolojik tepkileri otuz gün boyunca aralıksız kaydedilmiştir. Yapılan gözlemlerde A organizmasının aşırı sıcaklık ve kuraklık dalgalarında gözeneklerini kapatıp zehirli iyonları hücre kofullarında depolayarak yaprak döktüğü, B organizmasının ise nemli toprak katmanlarına doğru aktif olarak göç edip metabolik azotlu atıklarını vücut dışına salgıladığı tespit edilmiştir. Laboratuvar doğrulamaları, her iki canlının da çevresel strese rağmen hücresel solunumla kesintisiz ATP ürettiğini ve enzim denetimli metabolik faaliyetlerle iç dengelerini koruduğunu göstermiştir. Bu bilimsel gözlem verileri ve canlıların temel özellikleri dikkate alındığında seçeneklerdeki yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) Çevresel uyaranlara karşı tepki verme ve uyum sağlama yeteneği, yalnızca aktif yer değiştirme hareketi yapabilen heterotrof canlılara özgü bir niteliktir.
   • B) Metabolik atıkların uzaklaştırılmasına yönelik boşaltım faaliyeti yalnızca B canlısında gerçekleşmiş, A canlısı ise boşaltım yapmadan atıkları yapısında biriktirmiştir.
   • C) A canlısı fotoototrof olduğu için hücresel enerji ihtiyacını sadece besin sentezi sırasında üretirken hücresel solunumla ATP üretimi yalnızca B canlısında gözlenir.
   • D) Bilimsel gözlem süresinin ve veri toplama sıklığının artırılması, canlıların hücresel düzeydeki ortak yaşamsal özelliklerinin çevresel baskılara bağlı olarak değiştiğini gösterir.
   • E) Canlılar, uyarılara tepki verme, boşaltım ve homeostazi sağlama gibi ortak yaşamsal gereksinimlerini türlerine özgü farklı anatomik veya fizyolojik mekanizmalarla yerine getirirler.
3. 3.

   Buzul altı göl ekosistemlerini modelleyen bir araştırma istasyonunda, numunelerden izole edilen mikroskobik T ve V organizmaları kontrollü bir biyokabinde incelenmiştir. Araştırmacılar, birer saatlik aralıklarla gerçekleştirdikleri ilk on iki saatlik ön izlemede organizmalarda belirgin bir değişim saptayamamış; bunun üzerine gözlem sıklığını saniyelik dijital sensör taramalarına indirip takip süresini on dört güne çıkarmıştır. Elde edilen yeni verilerde; T organizmasının ortam sıcaklığındaki ani düşüşlere karşı hücre içi çözünen madde derişimini ayarlayarak donmayı engellediği, V organizmasının ise kimyasal uyaranları algılayarak uyarana doğru yönelip hücre içindeki fazla iyonları dışarı pompaladığı ve her iki formun da metabolik enerji dönüşümlerini sürdürdüğü kaydedilmiştir. Bu bilimsel gözlem süreci ve elde edilen veriler değerlendirildiğinde, incelenen canlılar hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Canlıların çevreye uyum sağlama ve iç dengelerini koruma mekanizmaları hücresel yapıdan bağımsız olup cansız varlıklarda da aynı şekilde gözlenir.
   • B) Gözlem sıklığı ve süresinin artırılması, canlıların çevre koşulları değişse bile iç dengelerini (homeostazi) koruma ve uyarılara tepki verme gibi ortak özelliklerini kanıtlamıştır.
   • C) T organizmasının hücre içi derişimini ayarlaması, yalnızca çok hücreli canlılara özgü dokusal ve sistemsel bir düzenleme olduğunu gösterir.
   • D) Canlıların ortak özelliklerini tam olarak belirlemek için ilk on iki saatlik seyrek gözlemlerden elde edilen veriler bilimsel açıdan yeterlidir.
   • E) V organizmasının kimyasal uyarana doğru yer değiştirmesi, aktif hareketin tüm canlı türlerinde aynı biçimde gerçekleşen zorunlu bir ortak özellik olduğunu gösterir.
4. 4.

   Geleceğin kapalı ekosistem tasarımlarını araştıran bir biyoloji ekibi, aşırı kuraklık stresine maruz bıraktığı X ve Y popülasyonlarının kırk günlük döngüsünü sensörlerle kaydetmiştir. Toplanan verilerde X canlısının anabolizma hızını en aza indirip genetik materyalini koruyucu bir kılıf içine alarak spor oluşturduğu, Y canlısının ise doku yüzeyini yalıtıp hücresel solunumla ürettiği metabolik suyu kullanarak hayatta kaldığı ve eşeyli üremeyle yeni döller meydana getirdiği saptanmıştır. Yapılan bu bilimsel gözlem verileri karşılaştırıldığında incelenen canlılar hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

   • A) Canlılar nesillerini sürdürme ve çevreye uyum sağlama gibi ortak özelliklerini, türe özgü farklı yapısal, metabolik veya üreme stratejileriyle gerçekleştirirler.
   • B) Bütün canlı türleri olumsuz ortam koşullarında hayatta kalabilmek için metabolik faaliyetlerini tamamen durdurarak hücresel solunumu sonlandırır.
   • C) Canlıların popülasyon devamlılığını güvenceye alabilmesi, yalnızca genetik çeşitlilik sağlayan eşeyli üreme yöntemine bağlıdır.
   • D) Canlıların sergilediği uyum biçimleri ve korunma mekanizmaları, hücre içi biyokimyasal yapım ve yıkım tepkimelerinden bütünüyle bağımsızdır.
   • E) Çevresel stres faktörlerine maruz kalan canlılar, iç dengelerini koruyabilmek adına dış ortamla madde ve enerji alışverişini tamamen keser.
5. 5.

   Biyosfer Araştırma İstasyonu'nda kurulan kapalı bir mikro-ekosistemde, yeni keşfedilen X ve Y organizmalarının canlılık faaliyetleri incelenmiştir. Araştırmacılar, otuz günlük süreçte her iki saatte bir yaptıkları yüksek çözünürlüklü dijital mikroskopi kayıtlarıyla elde ettikleri verileri bir gözlem formuna aktarmıştır. Toplanan veriler; tek hücreli olan X canlısının sitoplazma hacmini artırarak büyüdükten sonra bölünerek sayıca çoğaldığını, Y canlısının ise hücre bölünmelerine eşlik eden dokusal farklılaşmalar yoluyla ergin bir forma ulaştığını kanıtlamıştır. Yapılan bu bilimsel gözlem sürecine ve elde edilen verilere dayanarak canlıların özellikleri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

   • A) Canlılarda hücre bölünmesi sonucunda hücre sayısının artması, organizasyon düzeyine bakılmaksızın tüm türlerde doğrudan üremeyi sağlar.
   • B) Büyüme ve gelişme canlıların ortak bir özelliği olmakla birlikte tek hücrelilerde hacimsel artışla, çok hücrelilerde ise hücre bölünmesi ve dokusal farklılaşmayla sağlanır.
   • C) Tek hücreli canlılarda büyüme evresi bulunmadığından bu canlılar metabolik enerji harcamaksızın doğrudan birey sayısını artırır.
   • D) Bilimsel gözlem süresi ve sıklığının artırılması, hücresel organizasyon ve büyüme süreçleri hakkında yeni veri sağlamaz.
   • E) Dokusal farklılaşma gösteren çok hücreli canlılar, tek hücreli canlılarla hücresel düzeyde hiçbir ortak canlılık özelliği paylaşmaz.
6. 6.

   Yeraltı hidrotermal mağara simülasyonunda geliştirilen kontrollü bir biyosfer kabininde iki farklı organizma türünün (K ve L) metabolik aktiviteleri yüksek hassasiyetli sensörlerle izlenmiştir. Yapılan gözlemlerde K türünün ışıksız ortamda inorganik kükürt bileşiklerini oksitleyerek kendi organik besinini ürettiği, L türünün ise ortamdaki katı organik maddeleri tüketip sıvı metabolik atıklar salgıladığı belirlenmiştir. Süreç boyunca her iki türün de ortamdaki pH dalgalanmalarına karşı hücresel pH değerlerini kararlı sınırlar arasında tuttuğu ve hücresel yapılarında protein sentezini kesintisiz sürdürdüğü kaydedilmiştir. Bu bilimsel gözlem verilerine dayanılarak incelenen canlıların özellikleri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

   • A) Besin sentezleme mekanizması bütün canlı türlerinde aynı enerji kaynağına bağlı olarak yürütülen evrensel bir özelliktir.
   • B) Metabolik atıkların vücuttan uzaklaştırılması yalnızca hazır besin tüketen canlı organizmalarda görülen özel bir durumdur.
   • C) Canlıların çevresel değişimlere karşı iç ortamlarını sabit tutabilmesi, dış ortamdan hazır organik besin almalarına bağlıdır.
   • D) Canlılar enerji ve besin temininde farklı metabolik yollar izleseler de iç dengeyi koruma ve hücresel düzeyde biyokimyasal üretim yapma özelliklerini ortak olarak paylaşır.
   • E) Ortamdaki kimyasal değişimleri algılayıp hücresel direnç geliştirme davranışı sadece çok hücreli gelişmiş organizmalara özgüdür.
7. 7.

   Yapay bir mikro-biyosfer kapsülünde tutulan I ve II numaralı canlı türlerini inceleyen araştırmacılar, ilk on dakikalık gözlemlerinde zemin üzerinde sabit duran I numaralı canlının çevreye tepki vermediğini varsaymıştır. Araştırmacılar gözlem sıklığını saniyelik aralıklara indirip süreci yirmi dört saate yaydıklarında; I numaralı canlının ışığın geliş açısına göre gövdesini çevirip su kaybını dengelediğini, serbest yüzebilen II numaralı canlının ise kimyasal uyaranlara doğru hızla yüzüp atıklarını vücut dışına bıraktığını kaydetmiştir. Elde edilen bu bilimsel gözlem verileri karşılaştırıldığında canlıların özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Çevresel uyarılara verilen tepkilerin hızı, canlıların hangi beslenme tipine sahip olduğunu doğrudan belirler.
   • B) Hareket ve tepki biçimleri farklılık gösterse de uyarılara duyarlılık ve iç dengeyi koruma canlılar için ortaktır.
   • C) Canlılarda hareket özelliğinin varlığı, yalnızca organizmanın bulunduğu konumu tamamen değiştirmesiyle kanıtlanır.
   • D) Gözlem sıklığının artırılması, hücre içinde gerçekleşen tüm biyokimyasal reaksiyonların doğrudan izlenmesini sağlar.
   • E) Yer değiştiremeyen canlılar, dış çevreden gelen fiziksel değişikliklere karşı metabolik bir uyum geliştiremez.
8. 8.

   Biyomimikri laboratuvarında araştırmacılar, biyosensörlerle donatılmış kontrollü bir habitatta K ve L organizmalarını incelemektedir. İlk iki saatlik sabit gözlemde her iki canlıda da belirgin bir morfolojik değişim ya da tepki kaydedilemezken; ölçüm sıklığı artırılıp takip süresi on beş güne çıkarıldığında K organizmasının ortam sıcaklığındaki dalgalanmalara karşı terleme benzeri bir yolla iç dengesini (homeostazi) koruduğu, L organizmasının ise hücre bölünmeleriyle hacmini artırarak büyüdüğü doğrulanmıştır. Yapılan bu bilimsel gözlem sürecine ve elde edilen verilere dayanarak canlıların özellikleri hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisine ulaşılabilir?

   • A) Bazı yaşamsal olaylar ve uyum mekanizmaları ancak gözlem süresi ve sıklığı artırıldığında fark edilebilen süreçsel ortak özelliklerdir.
   • B) Canlıların çevresel uyaranlara tepki verme biçimleri tüm organizmalarda tamamen aynı mekanizmayla gerçekleşir.
   • C) Bir canlının iç dengesini koruyabilmesi, ancak hücre sayısını artırarak hacimce büyümesi şartına bağlıdır.
   • D) Canlılık faaliyetlerinin bilimsel olarak doğrulanabilmesi için farklı türlerin aynı çevresel uyarana eş zamanlı tepki vermesi gerekir.
   • E) Hücresel büyüme ve gelişme olayları yalnızca tüm çevre faktörlerinin tamamen durağan tutulduğu ortamlarda gözlenebilir.
9. 9.

   Geleceğin kapalı ekosistem kolonilerini modelleyen bir biyoloji laboratuvarında araştırmacılar, izole ettikleri X, Y ve Z numunelerinin zamana bağlı hücresel ve metabolik davranışlarını kaydetmiştir. Uzun süreli gözlemlerde; X numunesinin ışık varlığında organik besin üretip ATP sentezlediği, Y numunesinin besin kofulu oluşturup atıklarını dış ortama vererek dengesini koruduğu, Z numunesinin ise izole ortamda hiçbir metabolik faaliyet göstermeyip yalnızca canlı bir bakteri hücresine girdiğinde çoğalabildiği belirlenmiştir. Elde edilen bu bilimsel gözlem verilerine dayanılarak incelenen numuneler ve canlılığın temel ilkeleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisine ulaşılabilir?

   • A) X ve Y numunelerinin hücresel faaliyetleri, canlıların tamamında organik madde temininin mutlaka fotosentez mekanizmasına dayandığını kanıtlar.
   • B) Z numunesinin izole ortamda enerji üretememesi, metabolik faaliyetlerin hücresel bir düzenleme olmadan da eksiksiz sürdürülebileceğini doğrular.
   • C) Y numunesinin atık maddeleri uzaklaştırması, iç dengeyi koruma ihtiyacının sadece heterotrof beslenen organizmalara özgü bir adaptasyon olduğunu kanıtlar.
   • D) Z numunesinin konak içinde çoğalabilmesi, hücresel organellere ve bağımsız metabolizmaya sahip olmayan varlıkların da eksiksiz birer canlı olduğunu gösterir.
   • E) Z numunesinin bağımsız metabolizma gösterememesi hücresel organizasyonun gerekliliğini ortaya koyarken X ve Y numuneleri farklı beslenme stratejilerine rağmen hücresel enerji dönüşümünü ortak olarak gerçekleştirir.
10. 10.

    Geleceğin kapalı gezegen seralarında kullanılmak üzere tasarlanan ve yüksek radyasyonda klorofilini koruduğu öne sürülen yapay bir siyanobakteri suşuna ait araştırma makalesini inceleyen öğrenciler, çalışmanın bilim etiğine uygunluğunu denetlemektedir. Öğrenciler; araştırmada kullanılan otomatik spektrofotometre cihazının üretici bulutuna aktardığı donanım işlem kütükleri ile makalede yayımlanan 60 günlük klorofil absorbans veri setini karşılaştırarak doğrulamıştır. Cihazın donanım kütükleri; spektrofotometrenin deney periyodunun tamamında arızalı ve kapalı olduğunu, sisteme hiçbir biyolojik numunenin yerleştirilmediğini ve veri tabanındaki günlük ölçüm değerlerinin masa başında türetildiğini kanıtlamıştır. Bilimsel araştırma ve veri okuryazarlığı basamaklarını yürüten bu ekibin hazırlayacağı raporda yer alması gereken en geçerli değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Cihaz arızasından kaynaklanan sistematik ölçüm hatalarının bilimsel yanılgı kapsamında kabul edilmesi gerektiği belirtilmelidir.
    • B) Çalışmanın biyogüvenlik protokollerine tam uyduğu, ancak kullanılan biyolojik materyalin tür teşhisinde hata yapıldığı kaydedilmelidir.
    • C) Araştırmacıların bağımsız veri tabanına ham veri yüklemeyerek yalnızca telif hakkı ihlalinde bulundukları sonucuna ulaşılmalıdır.
    • D) Deney düzeneğindeki teknik aksaklığın makale metninde önemsiz bir dipnot olarak açıklanmasının yeterli olacağı raporlanmalıdır.
    • E) Araştırmacıların fiilen gerçekleştirmedikleri ölçümleri yapılmış gibi göstererek uydurma veri (fabrikasyon) ürettikleri ve bilimsel dürüstlüğü çiğnedikleri kaydedilmelidir.
11. 11.

    Kentsel dikey tarım kulelerinde havadaki ağır metalleri filtreleyen genetiği iyileştirilmiş su yosunlarına ilişkin bir araştırmayı inceleyen öğrenciler; çalışmanın bilim etiğine uygunluğunu denetlemek için açık biyogüvenlik kütüğünü, ham spektrometre veri tabanını ve resmî proje iş bölümü arşivini taramıştır. Yapılan veri doğrulamasında; projenin biyogüvenlik onayının tam olduğu ve ham ölçüm değerlerinin makaledeki grafiklerle birebir örtüşerek veri tahrifatı içermediği kaydedilmiştir. Buna karşın proje iş bölümü kayıtları; tüm deneyleri ve analizleri bizzat yürüten laboratuvar uzmanının yayından çıkarıldığını, hiçbir fiilî katkısı olmayan bir yöneticinin ise ilk yazar yapıldığını kanıtlamıştır. Araştırma ve veri okuryazarlığı basamaklarını uygulayan bu öğrencilerin hazırlayacağı denetim raporunda yer alması gereken en doğru bilimsel değerlendirme hangisidir?

    • A) Araştırma veri bütünlüğü ve biyogüvenlik izinleri açısından kurallara uygun olsa da emeği geçen araştırmacının dışlanıp katkısı olmayan kişinin eklenmesi, yazar hakkı ihlali doğuran ciddi bir bilim etiği sorunudur.
    • B) Çalışmanın ölçüm verileri ve biyogüvenlik izinleri doğrulandığından, yazar kadrosundaki düzenlemeler bilim etiğini ilgilendirmeyen kurumsal ve idari bir iç meseledir.
    • C) Yazar listesindeki kural ihlali doğrudan deneylerin güvenilmez olduğunu gösterdiğinden, su yosunlarına ait doğrulanmış ham spektrometre kayıtları da bilimsel olarak geçersiz sayılmalıdır.
    • D) Resmî biyogüvenlik onayının varlığı araştırmanın tüm süreçleriyle kusursuz yürütüldüğünü kanıtladığından, çalışmanın bilim etiğine uygunluğu tam puanla onaylanmalıdır.
    • E) Araştırmayı yürüten kurumun yöneticisine ilk yazar olarak yer verilmesi çalışmanın güvenirliğini pekiştireceğinden, fiilî katkı sunmayan kişilerin yazar yapılması etik bir gerekliliktir.
12. 12.

    Bir grup lise öğrencisi, volkanik bir adadaki ekstrem koşullarda yaşayan endemik bir kın kanatlı türünün sıcaklık şoku proteinlerini inceleyen yayımlanmış bir makalenin bilim etiğine uygunluğunu denetlemektedir. Öğrenciler; adanın resmî araştırma istasyonu lojistik kütükleri ile uluslararası açık nükleotit veri tabanı kayıtlarını tarayarak makaledeki bilgileri doğrulamıştır. Yapılan incelemede, araştırmacıların adaya hiç gitmedikleri hâlde canlılardan taze doku topladıklarını beyan ettikleri ve makaledeki RNA dizilimlerinin sekiz yıl önce başka bir ekip tarafından yayımlanmış açık verilerle birebir örtüştüğü saptanmıştır. Bilimsel araştırma ve veri okuryazarlığı basamaklarını uygulayan öğrencilerin bu kanıtlar doğrultusunda hazırlayacağı etik raporunda yer alması gereken en doğru değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Araştırmacılar yalnızca finansman kaynağını gizledikleri için çalışma metodolojik açıdan özgün ve etik kabul edilmelidir.
    • B) Araştırma, sahada fiilen veri toplamadan başka bir ekibin genetik verilerini kendi özgün bulgusu gibi sunarak aşırma ve veri uydurma ihlali gerçekleştirmiştir.
    • C) Doğal popülasyondan yeni canlı bireyler toplanmayıp türün devamlılığı riske atılmadığı için çalışma biyolojik çeşitlilik etiğine uygun yürütülmüştür.
    • D) Dizilim verilerinin uluslararası açık veri tabanında bulunması, araştırmacıların ulaştığı sonuçların tarafsızlığını ve doğruluğunu kanıtlar.
    • E) Araştırma ekibinin çalışma sahasına gitmemesi yöntemsel bir eksiklik olsa da çalışmanın hipotezini ve veri güvenilirliğini geçersiz kılmaz.
13. 13.

    Kutup tundralarında ağır metal arındırması için geliştirilen biyomühendislik ürünü bir liken türüne ait araştırma makalesini inceleyen öğrenciler; açık laboratuvar telemetri kütükleri ve çevresel izleme sensörü ham verilerini tarayarak etik uygunluğu doğrulamıştır. Araştırmacıların yayımladığı raporda kapalı deney kabininde çevreye hiçbir spor yayılımı olmadığı iddia edilmesine karşın, sensör ham verilerinde otuz beşinci günden sonra filtre hasarı nedeniyle çevreye canlı spor salındığı ve bu risk verilerinin yayından gizlendiği saptanmıştır. Bilimsel araştırma ve veri okuryazarlığı basamaklarını uygulayan öğrencilerin hazırlayacağı etik denetim raporunda yer alması gereken en doğru değerlendirme hangisidir?

    • A) Araştırmacılar, hipotezlerine veya biyogüvenlik beklentilerine uymayan risk verilerini raporlamayarak bilimsel dürüstlük ilkesini çiğnemiş ve veri gizleme yoluyla etik ihlal yapmıştır.
    • B) Kapalı deney kabini başlangıçta onaylı protokollerle kurulduğu için çalışma süresince gerçekleşen spor salınımları etik bir ihlal değil, tolere edilebilir bir laboratuvar kazasıdır.
    • C) Hakemli bir dergide yayımlanmış makale nihai bilimsel otorite kabul edildiğinden, bağımsız sensör kütüklerindeki çelişkili veriler ölçüm hatası sayılarak raporda dikkate alınmamalıdır.
    • D) Canlı sporların çevreye salınması beklenmeyen bir ekolojik uyum sonucu olduğundan, bu durum etik bir kusurdan ziyade yeni bir biyo-iyileştirme başarısı olarak kaydedilmelidir.
    • E) Araştırmacıların verilerini denetlemek için taranan açık telemetri kütükleri yasal izin belgesi niteliği taşımadığından, araştırmanın etiğe aykırı davrandığı sonucuna ulaşılamaz.
14. 14.

    Kapalı bir uzay biyosferi simülasyonunda astronotlar için biyolojik oksijen kaynağı olarak geliştirilen bir mikroalg kültürünün araştırma raporunu inceleyen bir lise ekibi, çalışmanın bilim etiğine uygunluğunu doğrulamak amacıyla bağımsız telemetri loglarını ve etik kurul arşivini taramıştır. Ekibin ulaştığı ham telemetri verilerinde 40. günden sonra kültürde ölümcül fitotoksin salınımı gerçekleştiği açıkça görülmesine karşın, makalede deneyin 35. günde başarıyla tamamlandığı beyan edilerek bu döneme ait kritik verilerin gizlendiği saptanmıştır. Ayrıca projenin resmi etik izninin yalnızca izole laboratuvar tüplerini kapsadığı, ancak araştırmacıların kültürü kabin içi açık hava döngüsüne habersizce bağladığı doğrulanmıştır. Araştırma ve veri okuryazarlığı ilkeleri doğrultusunda bilgi toplayıp doğrulayan bu ekibin hazırlayacağı etik denetim raporunda yer alması gereken en uygun değerlendirme hangisidir?

    • A) Deneyin 35. günde sonlandırılmış olması araştırmacıların planlama inisiyatifinde kaldığından, ortaya çıkan fitotoksin verileri yalnızca yöntemsel bir eksiklik olarak değerlendirilmelidir.
    • B) İzin belgesinin kapsamı dışına çıkılması idari bir aksaklık sayılsa da araştırmacıların hipotezleriyle uyuşmayan olumsuz verileri ayıklaması bilimsel raporlama kurallarına uygundur.
    • C) Bulguların yanlı bir şekilde ayıklanıp riskli sonuçların gizlenmesi ve onaylanan etik sınırların dışına çıkılması, araştırmanın bilim etiği açısından güvenilmez olduğunu gösterir.
    • D) Açık hava döngüsüne geçişte beklenmeyen toksin salınımı yeni bir bilimsel bulgu sayıldığından, çalışmanın etik bir ihlal içermediği ve makalenin mevcut hâliyle korunması gerektiği belirtilmelidir.
    • E) Bağımsız veri kaynakları ile makale beyanı arasındaki uyumsuzluk yalnızca telemetri cihazlarının kalibrasyon yetersizliğinden kaynaklandığı için etik ihlal kapsamında ele alınamaz.
15. 15.

    Bir okulun biyoloji araştırma ekibi, kuraklığa dayanıklı yeni bir kültür bitkisi varyetesinin toprak mikroorganizmalarına etkisini inceleyen yayımlanmış bir makalenin bilim etiğine uygunluğunu denetlemektedir. Ekip; yasal etik kurul kayıtları, ön kayıt arşivi ve ham veri tabanı olmak üzere üç bağımsız doğrulama aracını tarayarak araştırmaya ait resmi etik izin belgesinin geçerli olduğunu saptamıştır. Ancak araştırmacıların ön kayıt arşivinde belirttikleri hipotezi desteklemeyen bazı deneme gruplarını yayından çıkardıkları ve açık veri havuzundaki ölçüm değerlerinin makaledeki grafiklerle uyuşmadığı kaydedilmiştir. Araştırma ve veri okuryazarlığı ilkelerine dayanan ekibin, elde ettiği bu kanıtlar doğrultusunda hazırlayacağı bilimsel raporda yer alması gereken en geçerli değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Araştırmanın resmi etik kurul onayına sahip olması ve hipotezlerin önceden kaydedilmiş bulunması, sürecin etik standartlara bütünüyle uyduğunu belgeler.
    • B) Ham veri kayıtları ile yayınlanan grafikler arasındaki çelişkiler, canlı sistemlerle yürütülen biyoloji deneylerindeki doğal sapmaların olağan bir sonucudur.
    • C) Yasal izinler eksiksiz olsa bile beklentiyi karşılamayan verilerin rapordan gizlenmesi ve ham verilerin tahrif edilmesi açık bir bilim etiği ihlalidir.
    • D) Hipotezi desteklemeyen deneme gruplarının yayından ayıklanması, çalışmanın odak noktasını güçlendiren kabul edilebilir bir yöntemdir.
    • E) Ön kayıt arşivinde bildirilen ilk tasarım ile son makale arasındaki içerik uyuşmazlığı, bilimsel yöntemde bir ihlal değil serbest bir yaklaşım biçimidir.