Ses Bilgisi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. "Yalnızlık, insanın kendi iç dünyasında başlattığı sessiz bir yolculuktur." Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi vardır?

   • A) Ünlü daralması
   • B) Ünsüz düşmesi
   • C) Ünsüz türemesi
   • D) Ünlü düşmesi
   • E) Ünlü türemesi

2. Türkçede "b" ünsüzünden önce gelen "n" ünsüzü, dudak ünsüzü olan "m"ye dönüşür; bu kurala n-b çatışması (dudak ünsüzlerinin benzeşmesi) denir. Özel isimlerde ve birleşik sözcüklerde bu kural uygulanmaz. Buna göre aşağıdaki sözcüklerin hangisinde bu kuralın uygulanmasıyla oluşmuş bir ses değişimi vardır?

   • A) Sonbahar
   • B) Çember
   • C) Safranbolu
   • D) Binbaşı
   • E) Onbaşı

3. Türkçede "k" ünsüzüyle biten bazı sıfatlar yapım eki alıp fiile dönüştüğünde kök sonundaki "k" ünsüzü düşebilir. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir ses olayı gerçekleşmiştir?

   • A) Yaşlı adam karlı yolda ağır adımlarla ilerliyordu.
   • B) Güneş batarken gökyüzünün rengi giderek kızardı.
   • C) Dağların zirvesine doğru uzanan patika giderek daraldı.
   • D) Çocuğun sevinç dolu bakışları odadaki herkesi duygulandırdı.
   • E) Şehrin batısındaki bu yeni binalar geçen yıla göre oldukça yükseldi.

4. Pekiştirilmiş sözcüklerin bazılarında pekiştirme hecesi ile sözcük arasına fazladan bir ünlü girer ve ünlü türemesi meydana gelir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma uygun bir pekiştirme söz konusudur?

   • A) Bahçedeki elma ağaçları yemyeşil yapraklarla bezenmişti.
   • B) Şiddetli dolu yağışının ardından arabaların camları paramparça oldu.
   • C) Sabahın erken saatlerinde masmavi gökyüzü içimizi ferahlatıyordu.
   • D) Ormanın derinliklerinde yapayalnız bir kulübede günlerini geçiriyordu.
   • E) Salondaki konukların hepsi simsiyah elbiseler giyerek törene katılmıştı.

5. Ulama; ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde iki sözcüğün birbirine bağlanarak okunmasıdır ancak sözcükler arasında noktalama işareti varsa ulama yapılamaz. Aşağıdaki dizelerin hangisinde ulama kuralına uygun bir kullanım yoktur?

   • A) Rüzgâr eser dallar kırılır, yapraklar savrulur uzaklara.
   • B) Deniz ufkunda batan güneş, gökyüzünü kızıla boyar.
   • C) Sessizce odadan çıktı, kapıyı yavaşça arkasından kapattı.
   • D) Akşam erken iner bu şehre, sokaklar ıssızlaşır ansızın.
   • E) Kuşlar uçar sonsuz maviliklere doğru kanat çırparak.

6. Bitişik yazılan birleşik sözcüklerin oluşumunda iki ünlünün yan yana gelmesi sonucu bir ünlünün kaybolmasına ünlü aşınması (birleşirken ünlü düşmesi) denir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu ses olayına bir örnek vardır?

   • A) Gün doğmadan yola çıkıp kahvaltı için bir köy kahvesinde mola verdik.
   • B) Akşamüstü başlayan fırtına balıkçı teknelerini limana dönmeye zorladı.
   • C) Masanın üzerindeki belgeleri toplarken dosyaları tek tek kaydetti.
   • D) Yazar, çocukluk yıllarında hissettiği bu derin yalnızlığı romanında yansıtır.
   • E) Yeni kurulan bilgisayar sistemini test etmek için sabaha kadar uğraştılar.

7. Kimi sözcüklerde birden fazla ses olayı bir arada bulunabilir. "Ayrıldığı" sözcüğünde aşağıdaki ses olaylarından hangileri sırasıyla gerçekleşmiştir?

   • A) Ünlü düşmesi - Ünsüz benzeşmesi
   • B) Ünsüz düşmesi - Ünsüz yumuşaması
   • C) Ünlü düşmesi - Ünsüz yumuşaması
   • D) Ünlü daralması - Ünsüz yumuşaması
   • E) Ünsüz türemesi - Ünsüz değişimi

8. Arapçadan dilimize giren bazı sözcükler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında veya "etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle birleştiklerinde sonlarındaki ünsüz ikizleşir; buna ünsüz türemesi denir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesi meydana gelmiştir?

   • A) Çantasından çıkardığı sessiz cihazla odadaki frekansları ölçtü.
   • B) Caddenin köşesindeki ıssız sokakta lambalar yanmıyordu.
   • C) Mahkemedeki davalı taraf, iddiaların tamamen asılsız olduğunu savundu.
   • D) Yaptığı hatalı işlem yüzünden şirketin tüm haklarını bir anda kaybetti.
   • E) Genç yazar, romanındaki bu gizemli karakterin tüm sırrını son bölümde açıkladı.

9. Türkçede küçültme eki (-cik / -cek) veya yapım eki alan bazı sözcüklerde ünsüz düşmesi meydana gelebilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

   • A) Azıcık aşım kaygısız başım diyerek sade bir hayatı seçti.
   • B) Ufacık bir dikkatsizlik tüm laboratuvar deneyini baştan başlattı.
   • C) Daracık sokaklardan geçerek tarihi meydana ulaştık.
   • D) Biricik hedefine ulaşmak için gece gündüz durmadan çalıştı.
   • E) Gencecik fidanlar baharın gelişiyle birlikte çiçek açtı.

10. Bazı tek heceli sözcükler ile yabancı dillerden dilimize girmiş kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ünsüz yumuşaması (değişimi) kuralına uymaz. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamayı örnekleyen bir kullanım yoktur?

    • A) Hukukun temel ilkeleri doğrultusunda herkes kanun önünde eşittir.
    • B) Toplantının sonuna doğru konunun özeti katılımcılara sunuldu.
    • C) Çocukluğundan beri içinde büyüttüğü resim sanatına ilgisi hiç azalmadı.
    • D) Bahçedeki fidanların yaprağını dikkatle inceleyen ziraatçı teşhisi koydu.
    • E) Şiirlerinde millet sevgisini ve memleket hasretini samimiyetle işlemiştir.

11. Türkçede "-a / -e" geniş ünlüleriyle biten fiillere şimdiki zaman eki "-yor" getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlü daralarak "-ı, -i, -u, -ü" ünlülerine dönüşür. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kuralın dışında, kaynaştırma ünsüzü nedeniyle gerçekleşmiş bir ünlü daralması vardır?

    • A) Pencerenin kenarında saatlerce yağmurun dinmesini bekliyor.
    • B) Gelecek haftaki sempozyum için hazırladığı bildiriyi temize çekiyor.
    • C) Yarın akşam düzenlenecek yemekli toplantıya onun da gelmesini istiyor.
    • D) Şairin dizelerindeki derin anlamı kavramak için defalarca okuyor.
    • E) Öğretmenimiz projesini zamanında teslim edemeyecek öğrencileri tek tek dinleyip diyeceklerini not etti.

12. Ses bilgisi kurallarına göre Türkçede sert ünsüzle (p, ç, t, k, f, h, s, ş) biten bir sözcüğe "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüz sertleşerek "ç, t, k"ye dönüşür. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı yapılmıştır?

    • A) Müzedeki rehber, 1923'de imzalanan antlaşmanın öneminden bahsetti.
    • B) Salondaki izleyiciler oyunun sonunda sanatçıları ayakta alkışladı.
    • C) Bitkilerin bakımını düzenli yaptığında yaprakları daha canlı görünür.
    • D) Kitaptaki bazı bölümler yazarın yaşamından derin izler taşıyor.
    • E) Çiftlikten getirilen taze sütleri kazanlarda özenle kaynattılar.

13. Bir dil bilimci, Türkçedeki ses olaylarını incelerken bazı sözcüklerin türetilme veya birleşme esnasında kök ya da gövdelerinde ünlü kaybına uğradığını belirtmektedir. Buna göre aşağıdaki dizelerin hangisinde türetilirken ünlü düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

    • A) Şehrin sokaklarında adımlarken eski günleri anımsadı.
    • B) Akşamın koyu hüznü ansızın bütün bağrıma çöktü.
    • C) Yağmur sonrasında etrafa mis gibi bir koku yayıldı.
    • D) Ağaçların sararan yaprakları yavaşça yola savruluyordu.
    • E) Çocuğun aklı fikri sokakta arkadaşlarıyla oynayacağı oyundaydı.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.