Metin içi anlamsal bağlar kurulurken edatlar öbekleşme ve ilişkilendirme, bağlaçlar ise düşünce adımlarını birbirine ekleme görevi üstlenir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde boş bırakılan yere getirilecek sözcüğün türü diğerlerinden farklıdır?
- A) Arşiv belgeleri tek tek incelendi ---- araştırmacıların aradığı tapu kaydına rastlanamadı.
- B) Genç yazar üslubunu geliştirmek istiyor ---- usta kalemlerin eserlerini titizlikle çözümlüyor.
- C) Toplantıya tüm birim amirleri katıldı ---- genel müdür sağlık sorunları nedeniyle gelemedi.
- D) Şair, çocukluk anılarını bir araya getirmek ---- kasabanın eski sakinleriyle mülakatlar yaptı.
- E) Bilim heyeti numuneleri titizlikle topladı ---- laboratuvar analizleri beklenen sonucu vermedi.
"Karşı" sözcüğü "-e karşı" şeklinde edat olarak kullanılabileceği gibi isim, sıfat veya zarf görevinde de yer alabilir. Bir spor psikoloğunun seminerinde geçen aşağıdaki cümlelerin hangisinde "karşı" sözcüğü edat (ilgeç) görevinde kullanılmıştır?
- A) Karşı takımın defans hattı, hızlı hücumlarımıza ilk dakikalarda yanıt veremedi.
- B) Sahada rakibe karşı sergilenen sportmence tavır, tribünlerden büyük alkış aldı.
- C) Tribündeki karşıya geçmek isteyen seyirciler güvenlik koridorunu kullandı.
- D) Antrenör, oyuncularına taktik tahtası önünde karşı karşıya oturmalarını söyledi.
- E) Hakemin haksız kararına karşı durmak yerine oyuna odaklanmayı tercih ettiler.
Tarihî mektuplarda geçen ünlemler; dönemin his dünyasını, yazanın pişmanlık, sitem, özlem veya hayranlık gibi duygularını yansıtır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem cümleye "hayıflanma (geçmişte yapılmayan bir durumdan üzüntü duyma)" anlamı katmıştır?
- A) Ah, gençliğin o kıymetli ve verimli yıllarını kütüphanelerde daha çok çalışarak geçirseydim!
- B) Ey koca hükümdar, bunca fethe ve şana rağmen adalet sancağını asla yere düşürmedin!
- C) Yazıklar olsun, bunca yıllık kadim dostluğu bir çırpıda silip atan o vefasız kalplere!
- D) Aman Allah'ım, kalenin burçlarından görünen bu manzara bir insanın görebileceği en muazzam tablodur!
- E) Sakın ha, elçilerin getirdiği barış mektubunu okumadan nihai taarruz emrini vermeyiniz!
"Oysa, hâlbuki, meğerse" gibi bağlaçlar önceki cümlenin bildirdiği yargı ile sonraki yargı arasında karşıtlık ve beklenmezlik ilişkisi kurarak düşüncenin yönünü değiştirir. Buna göre bir felsefe sempozyumunda sunulan aşağıdaki metinlerin hangisinde düşüncenin yönünü değiştiren bir bağlaç kullanılmıştır?
- A) Akılcı düşünce ekolü, bilginin doğuştan geldiğini savunur çünkü zihin deneyimden bağımsız ilkelerle donatılmıştır.
- B) Filozof, ahlak kurallarını evrensel bir temele oturtmak amacıyla hem pratik hem de teorik gerekçeler sunar.
- C) Varoluşçu düşünürler insanın kendi özünü özgür iradesiyle kurduğunu, böylece geleceğini inşa ettiğini belirtir.
- D) Bilim insanları evrenin durağan olduğunu varsayıyordu; oysa son keşifler sürekli genişleyen bir kozmosu işaret etti.
- E) Mantık kuralları sadece felsefenin değil bilakis tüm pozitif disiplinlerin yöntem zeminini oluşturmaktadır.
Bazı edatlar ayrılma hâl eki (-den / -dan) ile kalıplaşarak öbekleşir ("-den başka, -den dolayı, -den beri, -den ötürü" vb.). Bir dağcılık kulübünün zirve tırmanış günlüğündeki aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uygun bir edat öbeği kullanılmıştır?
- A) Tırmanış ekibi, vadiden yukarıya doğru uzanan sarp ve kayalık patikayı sabırla takip etti.
- B) Şiddetli tipi yüzünden ana kamptan başka sığınılacak güvenli bir nokta bulunamadı.
- C) Dağcılar, zirveye ulaşmak maksadıyla yanlarına ancak en zaruri ekipmanları aldı.
- D) Buzul çatlağının derinliği hakkında net bir fikir edinmek üzere aşağıya işaret fişeği atıldı.
- E) Ekip lideri, oksijen tüplerini kontrol ettikten sonra mola süresini on dakikayla sınırlandırdı.
"İçin" edatı, kendinden önceki eylemin niteliğine göre cümleye "amaç-sonuç" ya da "neden-sonuç" ilgisi katabilir. Buna göre bir genetik laboratuvarının çalışma raporundaki aşağıdaki cümlelerin hangisinde "için" edatı cümleye amaç anlamı katmıştır?
- A) Soğutucu tanktaki elektrik kesintisi için numunelerin büyük kısmı maalesef bozuldu.
- B) DNA diziliminde beklenmeyen bir mutasyon saptandığı için deney süreci uzatıldı.
- C) Kök hücrelerin doku yenileme potansiyelini gözlemlemek için yeni bir deney seti hazırlandı.
- D) Reaktif maddeler zamanında tedarik edilemediği için tahlil sonuçları yarına kaldı.
- E) Mikroskop merceğinde lekelenme olduğu için hücre bölünmesi net olarak izlenemedi.
Bir sinema eleştirmeni, izlediği son bağımsız filmi tahlil ederken edat ve bağlaçları bir arada kullanmıştır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem edat hem de bağlaç kullanılmıştır?
- A) Yönetmen, geçmiş ile gelecek arasındaki bağı ancak güçlü bir sembolizm ile kurabilirdi ve bunu başarmış.
- B) Filmin karanlık sahneleri seyirciyi derinden etkiliyor fakat hikâyenin sonu beklentileri karşılamıyor.
- C) Başrol oyuncusunun performansı övgüyü hak etse de senaryodaki kopukluklar filmin ritmini bozuyor.
- D) Ses tasarımındaki kusursuzluk ile kostümlerdeki estetik uyum salonu dolduran herkesi büyüledi.
- E) Ne karakterlerin motivasyonu net biçimde çizilmiş ne mekân kullanımı yeterince olgunlaşmış.
"Doğru" sözcüğü isim, sıfat, zarf veya "-e" yönelme ekiyle birleşerek edat görevinde kullanılabilir. Bir uçuş simülasyonundaki pilot diyaloglarının hangisinde "doğru" sözcüğü edat (ilgeç) görevinde kullanılmıştır?
- A) Kule, uçağın doğru irtifada seyretmesi için gerekli rüzgâr verilerini paylaştı.
- B) Kaptan pilot, pist başındaki sis dağılınca ana piste doğru alçalmaya başladı.
- C) Göstergeleri doğru okumak, acil iniş senaryolarında hayati önem taşır.
- D) Havacılıkta doğrudan sapmak, telafisi imkânsız kazalara yol açabilir.
- E) Uçuş planındaki doğru rotayı bulmak için yardımcı pilot koordinatları girdi.
Tekrarlı bağlaçlar ("ne... ne...", "hem... hem...", "ya... ya..." vb.) arasına noktalama işareti konmaz ve bu bağlaçlar cümleye çeşitli anlam ilgileri katar. Buna göre bir şehir plancısının değerlendirmesindeki aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ne... ne..." bağlacı cümleye "olumsuzluk ve yetersizlik" anlamı katmıştır?
- A) Yeni meydan projesinde ne yeşil alanlar ne de tarihi doku göz ardı edilmişti.
- B) Ulaşım master planı hazırlanırken ne metro hatları ne de raylı sistemler aksatıldı.
- C) Kentsel dönüşüm sürecinde ne mülk sahipleri ne de kiracılar mağdur edildi.
- D) Çarpık yapılaşmış bu semt ne doğru dürüst nefes alıyor ne de modern bir çehreye kavuşabiliyor.
- E) Akıllı şehir projesinde ne enerji tasarrufundan ne de güvenlik standartlarından taviz verildi.
Edatlar tek başlarına anlam taşımaz; ancak kendilerinden önceki sözcüklerle birleşerek sıfat veya zarf görevli edat öbekleri oluşturur. Buna göre bir deniz biyoloğunun raporundaki aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat öbeği diğerlerinden farklı bir görevde (türde) kullanılmıştır?
- A) Mercan resiflerindeki canlılar, su sıcaklığının yükselmesiyle hızla beyazlaşmaya başladı.
- B) Derin deniz araştırmacıları, denizaltı fenerlerini açarak dip tabakaya doğru ilerledi.
- C) Fırtınadan kaçan balık sürüleri, devasa bir duvar gibi kayalıkların ardına sığındı.
- D) İribaş deniz kaplumbağaları yumurtlamak üzere her bahar aynı kumsala dönmektedir.
- E) Okyanusun derinliklerinde inci gibi parlayan kabuklular araştırmacıları büyüledi.
Türkçede "ki" eki sıfat türetebilir, ilgi zamiri olarak kullanılabilir veya ayrı yazılarak bağlaç işlevi görebilir. Bir yazılım şirketinin teknik bülteninde geçen aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki" bağlaç görevinde kullanılmıştır?
- A) Kod tabanını o denli karmaşık kurgulamışlar ki en ufak güncellemede sistem kilitleniyor.
- B) Sunucudaki güvenlik açığı, mobil uygulamadaki veri tabanını doğrudan tehdit ediyor.
- C) Yeni algoritmanın işlem hızı, geçmişteki sürümlerin performansını ikiye katladı.
- D) Bizim yazdığımız güvenlik protokolü sizinkiyle tam uyumlu şekilde çalışmaktadır.
- E) Bulut sistemindeki yedeklemeler her gece yarısı otomatik olarak güncellenir.
"Kadar" edatı eklendiği sözcükle öbekleşerek cümleye "karşılaştırma, ölçü, yaklaşıklık, zaman, eşitlik" gibi değişik anlamlar kazandırır. Buna göre bir astronomun gözlem notlarındaki aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kadar" edatı cümleye "yaklaşıklık" anlamı katmıştır?
- A) Dev teleskobun odak noktası Güneş doğuncaya kadar açık tutulmak zorundaydı.
- B) Yeni keşfedilen ötegezegen, kütle bakımından neredeyse Jüpiter kadar büyüktü.
- C) Rasathanenin çatısındaki kubbe, kuvvetli bir rüzgâr çıkana kadar sabit kaldı.
- D) Yıldız fırtınasının yaydığı ışınım miktarı beklenildiği kadar tehlikeli çıkmadı.
- E) Meteor yağmuru sırasında gökyüzünde bir saatte elli kadar parlak iz sayabildik.
Bir gastronomi yazarı, incelediği yöresel lezzetleri aktarırken "de / da" bağlacının farklı anlam ilgilerinden faydalanmıştır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de / da" bağlacı cümleye "küçümseme / alay" anlamı katmıştır?
- A) Bu şirin sahil kasabasında deniz ürünleri de zeytinyağlı mezeler kadar özenle hazırlanıyor.
- B) Şefimiz kendine özgü soslar geliştirecek de bizler de bu lezzet cümbüşüne hayran kalacağız!
- C) Fırından yeni çıkmış sıcak ekmekleri tadan jüri üyeleri de sunumu oldukça başarılı buldu.
- D) Geleneksel tatlıların reçetesini öğrenmek için eski ustalara da defalarca danışmak gerekti.
- E) Menüdeki yöresel çorbalar kış aylarında damakları da içimizi de fazlasıyla ısıtıyor.
Ünlemler; sevinç, şaşma, acıma, korku gibi duyguları anlatan ya da seslenme, buyruk bildiren sözcüklerdir. Kimi durumlarda ünlemler isim çekim eki alarak adlaşabilir. Buna göre bir tiyatro metninden alınan aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış bir ünlem kullanılmıştır?
- A) Eyvah, perdenin açılmasına dakikalar kala başrol oyuncusunun kostümü kaybolmuş!
- B) Hey, sahne arkasında bekleyen görevliler ışık ayarlarını hemen kontrol etsin!
- C) Salondaki seyircilerin acı dolu "vah"ları oyunun en can alıcı sahnesinde yankılandı.
- D) Tüh, provalarda defalarca çalıştığımız o replik yine tam zamanında söylenemedi!
- E) Vay canına, bu dekor tasarımı sahnede gerçekten büyüleyici bir atmosfer yaratmış!
Bağlaçlar, cümle içinde eş görevli sözcük veya sözcük gruplarını bağlayabildiği gibi bağımsız cümleleri de birbirine bağlayabilir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç, diğerlerinden farklı bir ögeyi ya da birimi birbirine bağlamıştır?
- A) Roman yazarı, karakterlerin iç çatışmalarını ve toplumsal çıkmazlarını ustalıkla yansıtmış.
- B) Şair; imgelerin zenginliğini ve dilin müziğini şiirinin ana eksenine yerleştirmeyi amaçlar.
- C) Eleştirmen, eserin biçimsel yeniliklerini ve tematik derinliğini ayrıntılı bir yazıyla övdü.
- D) Tiyatrocu, sahne dekorunun sadeliğini ve ışık tasarımının gücünü oyunda öne çıkardı.
- E) Genç yazar kurgusunu titizlikle tamamladı fakat yayıneviyle telif konusunda anlaşamadı.
Çevre mühendislerinin hazırladığı raporlarda kullanılan edatlar, cümleler arasında neden, amaç, karşılaştırma ve görelik gibi farklı anlamsal ilgiler tesis eder. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili edat öbeği cümleye "görelik (biri açısından olma)" anlamı katmıştır?
- A) Uzmanlara göre sanayi tesislerindeki arıtma filtreleri karbon salınımını azaltmada yetersiz kalmaktadır.
- B) Göl havzasındaki kirlilik seviyesi, geçen yıla göre yaklaşık yüzde on beş oranında artış göstermiştir.
- C) Alınan katı atık tedbirleri, maliyetine göre son derece yüksek bir geri dönüşüm verimi sağladı.
- D) Sahadaki toprak numuneleri, laboratuvar standartlarına göre sınıflandırılarak teste tabi tutuldu.
- E) Fabrika bacalarına takılan yeni sensörler, yasal mevzuata göre belirlenen limitleri anlık kaydediyor.
"Yalnız" ve "ancak" sözcükleri "sadece" anlamında kullanıldığında edat, "fakat/ama" anlamında kullanıldığında ise bağlaç görevini üstlenir. Buna göre bir müzik eleştirmeninin kaleme aldığı aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yalnız" sözcüğü bağlaç görevinde kullanılmıştır?
- A) Besteci, bu eseri icra edebilecek yetkinlikte yalnız iki piyanist tanıdığını ifade etmişti.
- B) Orkestra şefi, konserin ikinci yarısında yalnız çağdaş dönem bestelerine yer vermeyi seçti.
- C) Albümdeki melankolik hava, yalnız yaylı çalgıların hâkim olduğu bölümlerde hissediliyordu.
- D) Solist ilk aryasında kusursuz bir teknik sergiledi yalnız ikinci eserde tonlamayı tutturamadı.
- E) Festival komitesi, bu yılki ödülü yalnız genç yeteneklerin teşvik edilmesi adına verdi.
Bir arkeolog, kazı günlüğünde çalıştığı bölgenin iklim ve arazi koşullarını aktarırken sözcüklerin birbiriyle kurduğu anlamsal köprülerden yararlanır. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ile" sözcüğü diğerlerinden farklı bir görevde (türde) kullanılmıştır?
- A) Kazı ekibi, sabahın ilk ışıklarıyla birlikte höyüğün güney yamacına doğru hareket etti.
- B) Toprak altından çıkarılan mühür ile bronz sikke dönemin ticaret hacmini kanıtlıyor.
- C) Restoratör, çatlayan seramik vazoyu büyük bir titizlikle temizlemeyi başardı.
- D) Alan başkanının kararıyla derin sondaj çalışmaları bir haftalığına askıya alındı.
- E) Genç araştırmacı, elindeki haritayla antik yerleşimin su kanallarını tek tek eşleştirdi.
Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.
