Bir yayınevi editörü, yazarın roman taslağındaki şu cümleyi dil bilgisi açısından incelemektedir: 'Rüzgâr sert estikçe pencereler zangırdıyor, sokaktaki fenerler bir görünüp bir kayboluyordu.' Buna göre editörün bu cümleyle ilgili ulaştığı aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- A) Tek yüklemli basit bir isim cümlesidir.
- B) Yan cümleciği bulunmayan bağımsız sıralı bir cümledir.
- C) Ortak ögesi bulunan bağlı bir fiil cümlesidir.
- D) Kurallı, olumsuz ve şartlı birleşik bir cümledir.
- E) Yan cümlecikleri olan bağımsız sıralı bir fiil cümlesidir.
Bir müzikolog, geleneksel halk çalgılarını tanıtırken ara söz içeren birleşik bir cümle kurmuştur. Buna göre müzikoloğun aşağıdaki anlatımlarının hangisinde bir 'ara söz, cümlenin bir ögesinin açıklayıcısı olarak' kullanılmıştır?
- A) Bağlama, kabul etmek gerekir ki, Anadolu kültürünün en köklü sesidir.
- B) Mey ustası, siz de takdir edersiniz, nefesini sazına ustalıkla üflüyor.
- C) Kadim enstrümanı, üç telli curayı, genç nesillere sevdirmek için köy köy dolaştı.
- D) Kavalın yanık ezgisi, eminim siz de duymuşsunuzdur, dağlarda yankılandı.
- E) Sanatçı, ne yalan söyleyeyim, konserde harika bir performans sergiledi.
Bir restoratörün hazırladığı rapordaki cümleler yapı, yüklem türü ve yüklem yeri bakımından analiz edilmektedir. 'Tarihi köprünün kemerlerini güçlendiren taşlar, yüzyıllar öncesinin yüksek mühendislik bilgisini gösteren somut kanıtlardır.' cümlesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Basit yapılı, devrik bir fiil cümlesidir.
- B) Girişik birleşik yapılı, kurallı bir isim cümlesidir.
- C) Bağımsız sıralı, kurallı bir fiil cümlesidir.
- D) Şartlı birleşik yapılı, devrik bir isim cümlesidir.
- E) Bağlı yapılı, kurallı bir fiil cümlesidir.
Bir tarihçinin arşiv belgelerini incelerken tuttuğu notta birden fazla yan cümlecik bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'üç farklı fiilimsi türü de (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil)' yer alarak yan cümlecik oluşturmuştur?
- A) Arşivden çıkarılan fermanları dikkatle okuyarak yeni bir tasnif çalışması başlattı.
- B) Saray katiplerinin yazdığı mektuplar günümüze ulaşan en değerli belgelerdir.
- C) Tarihî kronikleri incelemek için kütüphaneye giden araştırmacılar bilgi topladı.
- D) Heyetin sunduğu raporları inceleyip durumu değerlendirmek üzere salona geçti.
- E) Eski belgeleri koruyarak geleceğe aktarmak her araştırmacının temel görevidir.
Bir dil bilimci, metin çözümlemesi yaparken 'öznesi ortak olan bağımlı sıralı cümle' ile 'bağlaçla bağlanmış bağlı cümle' arasındaki farkı örneklendirmektedir. Buna göre aşağıdaki seçeneklerin hangisinde öznesi ortak bağımlı sıralı bir cümle yer almaktadır?
- A) Genç yazar masasına oturdu, yeni romanının ilk taslağını yazdı.
- B) Ziyaretçiler salona girdi fakat sunum henüz başlamamıştı.
- C) Şair ilham perisini bekledi çünkü zihnindeki mısralar düğümlenmişti.
- D) Güneş ufukta batarken martılar çığlık çığlığa uçuşuyordu.
- E) Toplantı saati geldi ama komisyon üyeleri salonda yoktu.
Bir deniz biyoloğunun araştırma notlarında yer alan aşağıdaki cümlelerden hangisi 'basit, kurallı ve olumlu bir fiil cümlesi'dir?
- A) Mercan resiflerinin korunması deniz ekosisteminin dengesi için şarttır.
- B) Derin deniz araştırmalarında kullanılan su altı robotu arızalandı.
- C) Araştırma gemisi sabahın ilk ışıklarıyla açık denize demirledi.
- D) Keşfedilen yeni kabuklu türü literatürde henüz yer almıyor.
- E) Okyanus akıntıları küresel iklim sisteminin en önemli motorudur.
Bir çevre mühendisinin atık yönetimi raporundaki birleşik cümleler incelenmiş ve yan cümleciklerin üstlendikleri öge görevleri belirlenmiştir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik temel cümlenin 'nesnesi' görevindedir?
- A) Fabrika bacalarına filtre takılması hava kalitesini belirgin şekilde artırdı.
- B) Katı atıkların geri dönüşüme kazandırılması amacıyla yeni tesisler kuruluyor.
- C) Su kaynaklarını kirleten işletmelere yüksek idari para cezaları uygulandı.
- D) Raporu inceleyen denetmenler tesisin standartlara uygunluğunu onayladı.
- E) Çevre müfettişleri, arıtma havuzunun kapasitesinin yetersiz olduğunu bildirdi.
Bazı cümleler yapıca olumlu olmasına rağmen anlamca olumsuz bir yargı bildirir. 'Ne... ne...' bağlacının olumlu çekimli fiillerle kullanılması bu duruma örnektir. Buna göre bir psikoloji vaka raporundaki aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumlu, anlamca olumsuz'dur?
- A) Danışan, yaşadığı travmatik olayları terapistiyle paylaşmaktan çekinmedi.
- B) Birey bu süreçte ne ailesinin desteğini kabul etti ne uzman tavsiyelerine uydu.
- C) Grup seanslarına düzenli katılmasına rağmen belirgin bir ilerleme kaydedemedi.
- D) Uygulanan bilişsel terapi yöntemleri hastanın kaygı düzeyini düşürmedi.
- E) Test sonuçlarında beklenmedik herhangi bir anomalinin bulunmadığı açıklandı.
Bir seyyahın gezi günlüğünden alınan aşağıdaki cümlelerden hangisi 'yükleminin yerine göre devrik, yapısına göre girişik birleşik' bir cümledir?
- A) Dar sokaklarda dolaşırken eski taş konakların güzelliğine hayran kaldık.
- B) Akşam serinliği çökünce limandaki balıkçı lokantaları dolup taştı.
- C) Görkemli kalenin burçlarına çıktık ve kenti kuşbakışı seyrettik.
- D) Karşıladı bizi vadinin girişinde heybetle yükselen ulu çınarlar.
- E) Dağ köyündeki ahşap evlerin pencerelerinden rengârenk sardunyalar sarkıyordu.
Bir sanat tarihi kataloğundaki eser açıklamaları incelenmektedir. Aşağıdaki cümlelerden hangisi 'yükleminin türüne göre diğerlerinden farklı'dır?
- A) Bu minyatür, saray nakkaşlarının incelikli zevkini yansıtan eşsiz bir şaheserdir.
- B) Ressam, tuvalinde doğanın canlanışını sıcak renk tonlarıyla resmetti.
- C) Heykeltıraş, mermer bloğu sabırla yontarak figürün detaylarını belirginleştirdi.
- D) Sergi küratörü, dönemin sanat akımlarını kronolojik sırayla anlattı.
- E) Restorasyon uzmanları yıpranan freskleri hassas kimyasallarla temizledi.
Bir tiyatro yönetmeni, oyuncularına verdiği talimatta nesnesi ortak olan bağımlı sıralı bir cümle kullanmak istemektedir. Buna göre yönetmenin aşağıdaki talimatlarından hangisi 'nesnesi ortak bağımlı sıralı' bir cümledir?
- A) Oyuncu sahneye hızlıca girdi, seyircileri heyecanla selamladı.
- B) Işıklar aniden söndü, salonda büyük bir sessizlik hâkim oldu.
- C) Yeni tiradı dikkatle okuyun, prova boyunca iyice ezberleyin.
- D) Dekor görevlileri sahneyi düzenledi, perde alkışlarla kapandı.
- E) Yönetmen salona girdi, oyuncular hemen yerlerine geçti.
Farsçadan dilimize geçen 'ki' bağlacıyla birbirine bağlanan cümlelere 'ki'li birleşik cümle' veya 'bağlantılı birleşik cümle' denir. Bir astronomun gözlem notlarında yer alan aşağıdaki cümlelerden hangisi 'ki'li birleşik cümledir?
- A) Gökyüzündeki bulutlar dağılınca teleskobu hemen odakladık.
- B) Yıldız kümesindeki parlaklık, beklediğimizden çok daha fazlaydı.
- C) Gece boyunca gözlem yaptık ve kayıtları merkeze ilettik.
- D) Gözlem evindeki cihazlar düzenli olarak kalibre edilmelidir.
- E) Anladım ki bu gizemli kuyruklu yıldız yörüngesinden sapmış.
Yüklemi söylenmemiş, tamamlanması okuyucunun zihnine bırakılmış cümlelere 'eksiltili cümle' denir. Bir şairin günlüğünden alınan aşağıdaki parçaların hangisinde eksiltili bir cümle kullanılmıştır?
- A) Yağmurun ardından açan güneş, toprağın taze kokusunu etrafa yaydı.
- B) Ufukta süzülen martılar, dalgaların kıyıya vuran hırçın sesi ve uzakta bir fener...
- C) Gece yarısı odama sızan sokak lambasının solgun ışığı beni uyandırdı.
- D) Eski defterlerin sararmış sayfalarında gençlik anılarımı arıyordum.
- E) Kalemimden dökülen her mısra içimdeki derin hüznü anlatıyordu.
Bir yazılım geliştirici, yazdığı algoritmanın çalışma prensibini şartlı birleşik cümle ile ifade etmek istemektedir. Buna göre yazılımcının hazırladığı aşağıdaki yönergelerden hangisi şartlı birleşik bir cümledir?
- A) Kullanıcı şifresini hatalı girince sistem otomatik olarak kilitlenir.
- B) Güvenlik duvarı aşılırsa veritabanı yedeği sunucudan derhal silinir.
- C) Doğrulama kodunu girmek amacıyla telefonuna gelen mesajı açtı.
- D) Sunucu aşırı ısındığı için acil durum fanları devreye sokuldu.
- E) Program verileri işler, ardından raporları ekrana yansıtır.
Bir cümlenin başka bir cümle içinde nesne veya temel öge durumunda kullanılmasıyla 'iç içe birleşik cümle' oluşur. Buna göre bir hukuk müşavirinin raporunda yer alan aşağıdaki cümlelerden hangisi iç içe birleşik bir cümledir?
- A) Mahkeme heyeti, 'Sözleşme hükümleri geçerliliğini korumaktadır.' diyerek davayı sonlandırdı.
- B) Bilirkişi raporu hazırlandığında şirket yetkililerine resmî tebligat gönderildi.
- C) Avukat savunmasını yaptı ve müvekkilinin beraatini talep etti.
- D) Tarafların uzlaşmaya varması durumunda dosya arabuluculuk bürosuna iletilecek.
- E) Şahitlerin ifadeleri arasındaki çelişkiler hâkimin dikkatinden kaçmadı.
Biçimce olumsuz cümleler olumsuzluk eki (-ma/-me, -sız/-siz) veya olumsuzluk bildiren sözcükler (yok, değil) içerir; ancak cümlenin taşıdığı anlam bazen olumlu olabilir. Aşağıdaki eleştiri yazılarının hangisinde 'biçimce olumsuz, anlamca olumlu' bir cümle kullanılmıştır?
- A) Yazarın son denemesinde ele aldığı konular güncelliğini tamamen yitirmiş.
- B) Şiirdeki ahenk unsurları okuyucunun dikkatini hiçbir şekilde çekmiyor.
- C) Yönetmenin sinemadaki ustalığını bu son filmde takdir etmeyen yoktu.
- D) Roman kahramanının yaşadığı çelişkiler esere yeterince derinlik katmamış.
- E) Tiyatro metnindeki diyaloglar ne yazık ki sahne performansına uygun değildi.
Sıralı cümlelerde ögelerden en az biri ortaksa bu cümlelere 'bağımlı sıralı cümle', hiçbir öge ortak değilse 'bağımsız sıralı cümle' denir. Buna göre bir arkeoloğun günlüğünden alınan aşağıdaki cümlelerden hangisi bağımsız sıralı bir cümledir?
- A) Kazı ekibi erken saatlerde sahaya indi, güneş tepeleri yavaşça aydınlattı.
- B) Restoratör kırık vazoyu dikkatle temizledi, ardından müzeye teslim etti.
- C) Çıkarılan sikkeleri dikkatle saydı, tek tek özel kutulara yerleştirdi.
- D) Fotoğrafçı buluntuları özenle belgeledi, arşiv için sisteme yükledi.
- E) Çizim masasını hemen toparladı, yeni kazı alanına doğru koştu.
Bir bilim dergisinde yayımlanan makaleden alınan aşağıdaki cümleler yüklemin türüne ve yerine göre incelenmiştir. Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisi 'kurallı bir isim cümlesi'dir?
- A) Teleskoplar, derin uzaydaki galaksileri saniye saniye kaydetti.
- B) Yapay zekâ algoritmaları bu verileri hızla sınıflandırıyor.
- C) Önemlidir keşiflerin doğruluğunu titiz deneylerle sınamak.
- D) Biyoteknoloji, modern tıbbın geleceğini şekillendiren en güçlü alandır.
- E) Bilim insanları deney odasında saatlerce sessizce bekledi.
Bir haber editörü, bültendeki haber metinlerini yapısal açıdan incelemektedir. Editör, içerisinde tek bir yüklem bulunan ve fiilimsi barındırmayan basit yapılı cümleleri tespit etmek istemektedir. Buna göre editörün incelediği aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından basittir?
- A) Şehir merkezinde başlayan sağanak yağış, trafiği felç etti.
- B) Arkeoloji ekibi tarihi surların dibinde yeni bir kitabe buldu.
- C) Bakanlık yetkilileri, hazırlanan taslağı kamuoyu ile paylaştı.
- D) Uzmanlar, sıcaklıkların artmasıyla su tüketiminin önemini vurguluyor.
- E) Festival alanına gelen ziyaretçiler kapıda uzun kuyruklar oluşturdu.
Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.
