Hücrenin Organizasyonu Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Biyoloji dersinde ses dalgalarının algılanarak organizmanın çevreye uyumlu tepki vermesini modelleyen bir çalışmada; tek bir titrek tüylü mekanoreseptör hücresinin sadece yerel bir zar potansiyeli ürettiği, bu hücrelerin destek hücreleriyle birleşerek frekans ayrımı yapan işitme dokusunu oluşturduğu, dokuların yardımcı yapılarla bir araya gelerek ses titreşimlerini mekanik olarak yükselten kulak organını meydana getirdiği ve kulağın sinir merkezleriyle eşgüdüm içinde çalışarak canlının yönelim ile iç dengesini koruduğu aşamalandırılmıştır. İncelenen bu basamaksal düzende, alt birimlerin tek başına gerçekleştiremediği yeni ve bütüncül yeteneklerin hiyerarşik birliktelik sayesinde basamak basamak kazanıldığı belirlenmiştir. Buna göre hazırlanan temsil modelindeki örüntüden yola çıkılarak çok hücreli canlılardaki biyolojik organizasyonun işleyişine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Çok hücreli canlılarda basitten karmaşığa ilerleyen her organizasyon basamağı, alt birimlerin tek başlarına sergileyemediği yeni nitelikler kazanarak organizmanın kararlı iç dengesini sürdürmesini sağlar.
   • B) Biyolojik organizasyon basamaklarındaki işlevsel ilerleme, yalnızca alt basamaklardaki benzer hücrelerin sayıca çoğalmasıyla ortaya çıkan niceliksel bir artıştan ibarettir.
   • C) Organizasyonda organ düzeyine ulaşıldığında kazanılan bütüncül işlevler, en alt basamaktaki tek bir hücre tarafından da eksiksiz olarak yerine getirilebilir.
   • D) Canlıdaki her bir sistem diğer tüm sistemlerden bağımsız olarak çalıştığı için üst basamaklardaki işlevsel aksamalar organizmanın genel dengesini etkilemez.
   • E) Organizasyon basamakları hücreden sisteme doğru karmaşıklaştıkça canlı, çevre değişimlerine karşı iç ortamını kararlı tutma yeteneğini kademeli olarak yitirir.
2. 2.

   Bir biyoloji araştırma grubunun elektriksel deşarj üreten çok hücreli bir omurgalıyı temel alarak hazırladığı hiyerarşik modelde; tek bir elektrosit hücresinin yalnızca 0,15 voltluk yerel potansiyel üretmesi, bu hücrelerin düzenli dizilimiyle oluşan elektrik dokusunun akımı yönlendirmesi, dokuların damar ve bağ dokuyla birleştiği elektrik organının gerilim depolaması ve bu yapının sinir sistemiyle eşgüdümlü çalışarak avlanma tepkisini yönetmesi aşamalandırılmıştır. İncelenen modelde, alt basamaklardaki bağımsız birimlerin tek başlarına bu yüksek voltajlı etkiyi ve savunma davranışını oluşturamadıkları görülmektedir. Buna göre araştırmacıların oluşturduğu modeldeki basamaksal örüntüden yola çıkılarak canlılardaki biyolojik organizasyonun genel işleyişine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Biyolojik organizasyondaki her üst basamak, alt birimlerin yalnızca sayısal toplamından ibaret olup yeni bir nitelik veya işlev barındırmaz.
   • B) Canlılardaki organizasyon basamakları yükseldikçe alt birimlerin tek başına gerçekleştiremediği yeni ve bütüncül işlevler ortaya çıkarak canlının yaşamsal başarısını destekler.
   • C) Canlıdaki en karmaşık fizyolojik süreçler hücresel düzeyde tamamlandığından üst basamaklar yalnızca mekanik destek sağlar.
   • D) Bir sistemin işlevsel olabilmesi için onu oluşturan tüm doku ve organların aynı genetik anlatıma ve özdeş hücresel yapılara sahip olması gerekir.
   • E) Hücreden sisteme doğru ilerlendikçe yapısal çeşitlilik azalarak canlının tüm dokuları aynı metabolik görevi üstlenir.
3. 3.

   Bir bitkide besin taşınmasını modelleyen bir öğrenci; şeker ileten tek bir kalburlu boru hücresinin, bu hücrelerin birleşerek oluşturduğu floem dokusunun, floemin diğer dokularla bir araya geldiği gövde organının ve gövdenin yapraklarla iş birliği yaptığı sürgün sisteminin aşamalarını incelemiştir. Öğrenci, tek bir hücrenin yalnızca yerel madde aktarımı yapabildiğini, ancak basamaklar ilerledikçe alt birimlerin tek başına üstlenemediği bütüncül bir besin dağıtım mekanizmasının ortaya çıktığını saptamıştır. Buna göre öğrencinin hazırladığı modeldeki örüntüden yola çıkarak çok hücreli canlılardaki biyolojik organizasyona ilişkin yapacağı tümevarımsal genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Farklı dokulardan oluşan organlar kendi yapısal kararlılıklarını diğer sistemlerden bağımsız biçimde tek başlarına sürdürür.
   • B) Organizasyon basamakları yükseldikçe ortaya çıkan işlevler, alt birimleri oluşturan hücrelerin özelliklerinin basit bir sayısal toplamından ibarettir.
   • C) Hiyerarşik basamaklar basitten karmaşığa ilerledikçe alt birimlerin tek başına sahip olmadığı yeni bütüncül işlevler belirerek canlının dengesini sağlar.
   • D) Çok hücreli canlılarda özelleşmiş hücrelerin sayısı arttıkça doku ve organ düzeyinde ihtiyaç duyulan iş bölümü ve uyum giderek azalır.
   • E) Bir sistemin canlılığı koruyabilmesi için o sistemi oluşturan tüm alt birimlerin tamamen aynı yapısal ve işlevsel özelliklere sahip olması gerekir.
4. 4.

   Aşırı tuzlu ortamlarda yaşayan çok hücreli canlıların iç ortam dengesini koruma mekanizmalarını araştıran bir bilim insanı, incelediği biyolojik süreçleri şu aşamalarla modellemiştir: • Fazla tuz iyonlarını kandan aktif olarak ayıran özelleşmiş salgı hücreleri • Bu hücrelerin belirli bir dizilimle oluşturduğu ve iyon geçişini yöneten salgı epiteli dokusu • Salgı epiteli, kılcal damar ağları ve bağ dokunun birleşmesiyle meydana gelen tuz bezi organı • Tuz bezlerinin dolaşım ve sinir mekanizmalarıyla eşgüdüm içinde çalışarak vücut sıvı dengesini kararlı kılan osmoregülasyon sistemi Araştırmacının oluşturduğu modeldeki basamaksal örüntüden yola çıkılarak canlılardaki biyolojik organizasyon ilkelerine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Tek bir hücrenin yürüttüğü özelleşmiş faaliyet, sistem düzeyinde yürütülen toplam yaşamsal işlevin niteliğini ve kapsamını tek başına belirler.
   • B) Doku düzeyinden organ düzeyine geçildikçe iş bölümü azalır ve her hücre tüm fizyolojik süreçleri bağımsızca üstlenir.
   • C) Benzer yapı ve görevdeki hücrelerin bir araya gelmesiyle başlayan basamaklı organizasyon, her düzeyde yeni işlevler kazanarak canlının iç dengesini koruyan sistemik bir bütünlük oluşturur.
   • D) Canlılardaki hiyerarşik yapılanmanın her aşaması, alt basamaktaki hücrelerin farklı kalıtsal bilgiye sahip olması sayesinde yeni görevler kazanır.
   • E) Bir organı oluşturan doku tiplerinin her biri, tek başınayken de ilgili organın üstlendiği fizyolojik görevin tamamını eksiksiz gerçekleştirebilir.
5. 5.

   Bir biyoloji etkinliğinde uyarılara karşı verilen tepkiyi modelleyen bir şemada; uyarıyı algılayıp elektriksel sinyale dönüştüren tek bir duyu nöronu hücresi, bu nöronların birleşimiyle uyarıyı taşıyan sinir dokusu, dokuların bir araya gelmesiyle kararları yöneten omurilik organı ve çevre sinirleriyle bağlantı kurarak koruyucu kaçma tepkisi oluşturan sinir sistemi basamaklandırılmıştır. Şemadaki basamaksal ilerleyiş incelendiğinde, tek bir nöronun sadece yerel bir sinyal üretebildiği, ancak basamaklar yükseldikçe bireyin tehlikeden korunmasını sağlayan koordineli ve kapsamlı bir cevabın oluştuğu saptanmıştır. Bu temsil modelindeki örüntüden yola çıkılarak çok hücreli canlılardaki biyolojik organizasyonun işleyişine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Organizasyon basamaklarında yukarı çıkıldıkça ortaya çıkan tüm işlevler, alt basamakta yer alan hücrelerin tekil yeteneklerinin basit bir toplamından ibarettir.
   • B) Hiyerarşik basamaklar basitten karmaşığa doğru ilerledikçe her yeni düzeyde, alt bileşenlerin tek başına sergileyemediği organizmanın dengesini sağlayan bütüncül işlevler ortaya çıkar.
   • C) Bir sistemin organizma düzeyinde işlev gösterebilmesi için basamaklar ilerledikçe hücrelerin gen dizilimlerinde kalıcı yapısal değişiklikler meydana gelmelidir.
   • D) Organizasyon basamakları geliştikçe hücrelerin özelleşme derecesi azalır ve her doku bağımsız olarak tüm vücudun ihtiyacını karşılar.
   • E) Çok hücreli canlılardaki işlevsel uyum, yalnızca benzer hücrelerin doku oluşturmasıyla sınırlı olup organ ve sistem basamaklarında yeni bir nitelik kazanmaz.
6. 6.

   Biyoloji dersinde çok hücreli canlıların yapısal düzenini araştıran bir öğrenci; aynı işleve sahip hücre gruplarının bir araya gelerek dokuları, farklı doku tiplerinin ortak bir görev etrafında birleşerek organları, organların ise eşgüdümlü çalışarak sistemleri oluşturduğunu gösteren bir organizasyon modelini incelemektedir. Öğrenci; tek bir hücrenin gerçekleştirebileceği madde ve enerji değişimlerinin sınırlı olduğunu, ancak basamaklar yükseldikçe ortaya çıkan iş bölümünün tüm organizmanın iç ortamını dengede tutacak bir kapsama ulaştığını saptamıştır. Buna göre öğrencinin incelediği hiyerarşik modeldeki örüntüden yola çıkarak canlılardaki organizasyon ilkelerine ilişkin yapacağı tümevarımsal genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Çok hücreli canlılarda farklılaşan her doku türü, yalnızca tek tip hücreden meydana gelerek organların birbirinden bağımsız çalışmasını sağlar.
   • B) Canlılardaki organizasyon basamakları ilerledikçe hücrelerin çevreye bağımsız olarak uyum sağlama ve tek başına yaşama kapasitesi giderek artar.
   • C) Sistem düzeyindeki organizasyonun temel amacı, her hücrenin diğer vücut birimlerinden yalıtılmış biçimde kendi metabolizmasını yürütmesini sağlamaktır.
   • D) Organizasyon basamaklarındaki yapısal çeşitlilik, her üst basamakta yer alan hücrelerin DNA nükleotit diziliminin kalıcı olarak değişmesiyle ortaya çıkar.
   • E) Hücreden sisteme uzanan hiyerarşik yapılanma, artan iş bölümü ve yapısal eşgüdüm sayesinde canlının kararlı iç dengesini sürdüren bütüncül bir işleyiş sağlar.
7. 7.

   Bir biyoloji etkinliğinde, çok hücreli bir bitkide besin depolanması ve su dengesinin korunmasını temsil eden hiyerarşik bir model oluşturulmuştur. Bu modelde; glukozu nişastaya dönüştüren tek bir parankima hücresinin, bu hücrelerin oluşturduğu depo dokusunun, dokuların iletim demetleriyle birleşerek meydana getirdiği kazık kök organının ve kök sisteminin bitkinin kurak dönemde hayatta kalmasını sağladığı gösterilmiştir. Modeldeki basamaksal ilerleyiş incelendiğinde, her üst düzeyde alt bileşenlerin tek başına gerçekleştiremediği yeni ve bütüncül bir fonksiyonun ortaya çıktığı görülmektedir. Buna göre, hazırlanan temsil modelindeki örüntüden yola çıkılarak canlılardaki biyolojik organizasyonun genel işleyişine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Bir organizmanın uyum yeteneği ve iç dengesi, yalnızca hücrelerin sayıca artışına ve bölünme hızına bağlı olarak gerçekleşir.
   • B) Doku ve organları oluşturan tüm hücreler aynı yapı ve işleve sahip olduğundan üst düzey basamaklarda yeni biyolojik roller belirmez.
   • C) Alt basamaklardaki yapıların özelleşerek bir araya gelmesi, her üst düzeyde tekil birimlerin gerçekleştiremediği yeni işlevler kazandırarak organizmanın kararlı iç dengesini sağlar.
   • D) Canlılardaki hiyerarşik yapılanmada yer alan her bir düzey, diğer düzeylerin işleyişinden bağımsız ve yalıtılmış olarak görev yapar.
   • E) Canlılarda iç dengeye katkı sağlama yetisi yalnızca sistem basamağında başlar; hücre ve doku düzeylerinin bu süreçte hiçbir rolü yoktur.
8. 8.

   Çok hücreli bir canlıda zararlı metabolik maddelerin etkisizleştirilmesini modelleyen bir araştırmacı şu aşamaları belirlemiştir: Kandan yabancı kimyasalları alıp dönüştüren tek bir karaciğer hücresi, bu hücrelerin damar ağlarıyla dizilerek oluşturduğu karaciğer lobül dokusu, dokuların bir araya gelerek vücudun kimyasal arıtma merkezi gibi çalışan karaciğer organı ve karaciğerin dolaşım ile boşaltım organlarıyla eşgüdümlü çalışarak kan içeriğini temiz tuttuğu sistemik bütünlük. Araştırmacının bu model temsilindeki hiyerarşik örüntüden yola çıkarak yapacağı en kapsamlı tümevarımsal genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Çok hücreli canlılarda her hücre grubu bağımsız çalıştığından, organ düzeyindeki işlevler tek bir hücrenin metabolik yeteneklerinin sayısal toplamından ibarettir.
   • B) Çok hücreli canlılarda alt düzeydeki yapıların iş bölümüyle bütünleşmesi, her üst basamakta tekil parçaları aşan yeni işlevler üreterek iç dengenin korunmasını sağlar.
   • C) Canlılardaki organizasyon basamakları ilerledikçe hücresel özelleşme ortadan kalktığından, biyolojik kararlılık yalnızca sistem düzeyinde ortaya çıkar.
   • D) Bir organın görevini tam olarak yürütebilmesi için farklı dokuların iş birliği yerine, yalnızca tek bir hücre çeşidinin çoğalması yeterlidir.
   • E) Hücreden sisteme uzanan hiyerarşide yapısal karmaşıklık arttıkça enerji verimliliği düştüğünden, üst basamakların iç dengeye doğrudan bir katkısı bulunmaz.
9. 9.

   Bir araştırmacı, çok hücreli canlılardaki organizasyon basamaklarını açıklamak için görme olayına ait şu temsil basamaklarını belirlemiştir: • Işığı soğurarak elektriksel sinyale dönüştürebilen tek bir fotoreseptör hücre • Farklı ışık dalga boylarını işleyen fotoreseptör ve destek hücrelerinin oluşturduğu retina dokusu • Retina, mercek, kornea ve iris gibi dokuların odaklama ve ışık denetimi için birleştiği göz organı • Göz, görme sinirleri ve beyin merkezlerinin eşgüdümle çalışarak görüntüyü algılayan duyu-sinir sistemi Araştırmacının sunduğu bu temsil modelindeki basamaklar arası ilişki incelendiğinde, canlılardaki biyolojik organizasyonun işleyişine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Alt basamaklardaki yapıların belirli bir düzenle bir araya gelmesi, tekil bileşenlerin tek başına gerçekleştiremediği yeni ve bütüncül işlevlerin ortaya çıkmasını sağlayarak canlının uyum ve dengesine katkı sunar.
   • B) Sistem düzeyindeki karmaşık biyolojik faaliyetlerin eksiksiz yürütülmesi, alt basamaklarda görev alan özelleşmiş hücrelerin birbirinden bağımsız ve serbestçe çalışmasıyla gerçekleşir.
   • C) Organizasyon basamakları basitten karmaşığa doğru ilerledikçe her bir yapının harcadığı toplam enerji miktarı azalırken hücrelerin işlevsel çeşitliliği tamamen kaybolur.
   • D) Doku ve organ düzeyinde ortaya çıkan tüm yapısal özellikler, en alt basamaktaki tek bir hücrenin metabolik kapasitesi ve tekil görev sınırları ile sınırlıdır.
   • E) Canlı yapısındaki hiyerarşik kademelenme yalnızca fiziksel bir büyüme sağlayıp üst basamaklarda niteliksel veya işlevsel bir yenilik oluşturmaz.
10. 10.

    Bir araştırmacı, çok hücreli bir canlıda kan glukoz düzeyinin dengelenmesini temsil eden basamakları sırasıyla listelemiştir: glukoz algılayıp insülin üreten tek bir beta hücresi, bu hücrelerin oluşturduğu endokrin doku, farklı dokuların bir araya gelerek oluşturduğu pankreas organı ve vücuttaki diğer bezlerle eşgüdümlü çalışan endokrin sistem. Bu temsil modelindeki örüntüyü inceleyen bir öğrencinin, hücreden sisteme uzanan yapılanmaya ilişkin yapacağı tümevarımsal genelleme hangisidir?

    • A) Bir sistemin düzenli çalışabilmesi, onu oluşturan tüm organ ve dokuların aynı genetik görevle tıpatıp benzer hücresel yapılardan kurulmasını gerektirir.
    • B) Hiyerarşide üst düzeylere doğru ilerlendikçe hücresel özelleşmeler kaybolur ve yaşamsal faaliyetlerin tamamı bağımsız dokularca yürütülür.
    • C) Alt düzeylerde bulunan özelleşmiş hücreler, bağımsız haldeyken de ait oldukları organın üstlendiği karmaşık düzenleme işlevini tek başlarına yürütebilir.
    • D) Benzer yapı ve görevdeki birimlerin kademeli olarak örgütlenmesi, alt basamakların tek başlarına gerçekleştiremeyeceği yeni ve bütüncül işlevleri ortaya çıkarır.
    • E) Canlıda kararlı iç dengenin korunabilmesi, doku düzeyindeki iş bölümünün sonlandırılarak organların birbirinden yalıtılmış halde çalışmasıyla sağlanır.
11. 11.

    Bir biyoloji etkinliğinde vücut sıcaklığının dengelenmesini modelleyen bir şemada; keratinosit hücrelerinin koruyucu protein üretmesi, bu hücrelerin oluşturduğu epitel dokusunun mekanik bariyer kurması, epitel, bağ ve kas dokularının birleşimiyle deri organının terlemeyle ısı yönetimi yapması ve örtü sisteminin organizmanın iç sıcaklığını kararlı tutması aşamalandırılmıştır. Şemadaki bu basamaksal ilerleyiş incelendiğinde, her üst düzeyde alt düzeylerin tek başına gerçekleştiremediği yeni ve bütüncül bir fonksiyonun ortaya çıktığı görülmektedir. Buna göre öğrencilerin hazırlanan şemadaki örüntüden yola çıkarak biyolojik organizasyonun genel işleyişine ilişkin ulaşabileceği en kapsamlı tümevarımsal genelleme hangisidir?

    • A) Alt basamaklardaki özelleşmiş birimlerin iş bölümü ve uyumlu birlikteliği, basamaklar ilerledikçe bağımsız parçaların tek başına üstlenemeyeceği daha karmaşık kontrol mekanizmalarını ortaya çıkararak iç dengenin sürdürülmesini sağlar.
    • B) Sistem düzeyinde ulaşılan homeostazik denge, organizmayı meydana getiren tüm hücrelerin aynı genetik ifadeyle tamamen özdeş metabolik görevleri üstlenmesiyle gerçekleşir.
    • C) Canlılarda hücreden sisteme doğru her basamak geçişinde enerji ihtiyacı azaldığı için üst düzey yapılar dokulara kıyasla daha dar kapsamlı işlevler yürütür.
    • D) Organ düzeyindeki işlevsel aksaklıkların sistem düzeyinde hissedilmemesi, üst organizasyon basamaklarının alt birimlerin bütünlüğünden bağımsız işlediğini gösterir.
    • E) Hücreden organizmaya doğru gidildikçe işlevsel uzmanlaşma sona erer ve tüm yapılar tek tip bir kimyasal tepkimeyi gerçekleştirecek biçimde yalınlaşır.
12. 12.

    Bir öğrenci çok hücreli canlılardaki organizasyonu incelemek amacıyla hazırladığı şemada; osteositlerin mineral depolamasını, bu hücrelerin oluşturduğu kemik dokusunun sert bir zemin oluşturmasını, kemik dokusunun kıkırdak ve bağ dokularıyla birleşerek uyluk kemiğini meydana getirmesini ve kemiklerin kaslarla birlikte çalışarak canlının yer değiştirmesini sağlamasını aşamalandırmıştır. Öğrencinin bu model temsilindeki örüntüden yola çıkarak yapacağı en kapsamlı tümevarımsal genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Bir dokuyu meydana getiren hücrelerin her biri, ait olduğu organ ve sistemin yürüttüğü bütün fizyolojik görevleri tek başına eksiksiz gerçekleştirebilir.
    • B) Organizasyon hiyerarşisinde sistem basamağına yaklaştıkça görev alan hücrelerin yapısal çeşitliliği azalır ve hücreler giderek bağımsızlaşır.
    • C) Çok hücreli organizmalarda yapısal basamaklar basitten karmaşığa doğru ilerledikçe her yeni düzey, alt basamakların tek başına yerine getiremediği yeni ve bütüncül işlevler kazanarak canlının yaşamını sürdürmesine hizmet eder.
    • D) Canlılarda doku ve organların oluşturulması yalnızca hücre sayısının artmasıyla sağlanan niceliksel bir büyüme sürecidir.
    • E) Karmaşık sistemlerin varlığı yalnızca iç iskelete sahip hayvanlara özgü olup diğer çok hücreli canlılarda doku ve organ düzeyinde bir yapılanma görülmez.
13. 13.

    Biyoloji dersinde vücut savunmasını modelleyen bir öğrenci grubu; tek bir akyuvar hücresinin mikroorganizmaları fagositozla etkisizleştirdiğini, bu hücrelerin oluşturduğu lenf dokusunun bölgesel süzme yaptığını, lenf düğümü organının doku sıvısını filtreleyerek temizlediğini, bağışıklık ve dolaşım sistemlerinin ise tüm vücudu enfeksiyonlardan koruyarak iç dengeyi sağladığını belirlemiştir. Grup, incelenen her basamağın bir öncekinden daha geniş kapsamlı bir savunma faaliyeti yürüttüğünü ve en üst düzeydeki kararlı durumun bu kademeli birliktelikle korunduğunu saptamıştır. Öğrencilerin bu temsil üzerinden tümevarımsal bir akıl yürütmeyle ulaşabileceği en kapsamlı genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Hücresel düzeydeki savunma faaliyetleri, doku ve organların bütünsel yapısından tamamen bağımsız olarak yürütülür.
    • B) Üst organizasyon basamaklarına geçildikçe hücrelerin özelleşme düzeyi düşer ve hücreler tek tip yapısal özellik kazanır.
    • C) Bir organın görevini eksiksiz yapabilmesi, yapısındaki tüm hücre ve dokuların aynı kimyasal tepkimeyi eş zamanlı gerçekleştirmesine bağlıdır.
    • D) Hücreden sisteme doğru hiyerarşik olarak birleşen her basamak, alt basamakların toplamını aşan yeni işlevler kazanarak organizmanın kararlı iç dengesini sağlar.
    • E) Canlıdaki sistemler, alt basamaklarındaki yapıların doğrudan katılımı olmaksızın kendi başına homeostazi yönetimini üstlenir.
14. 14.

    Bir araştırmacı, çok hücreli canlılarda azotlu atıkların vücuttan uzaklaştırılmasını incelediği bir modellemede; tek bir tübül hücresinin iyon taşımasını, bu hücrelerin oluşturduğu epitel dokusunun madde geri emilimini, farklı dokuların birleştiği böbreğin kanı süzmesini ve boşaltım sisteminin vücut su dengesini korumasını aşamalandırmıştır. Araştırmacı, her bir aşamanın bir öncekinden daha karmaşık ve kapsamlı bir işleve sahip olduğunu belirlemiştir. Bu modeldeki örüntüden yola çıkılarak çok hücreli canlıların organizasyonuna ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Sistem düzeyine ulaşıldığında hücresel düzeydeki yapısal farklılıklar ortadan kalkar ve tüm hücreler aynı görevi üstlenir.
    • B) Hücreden başlayıp sistemlere uzanan hiyerarşik yapılanmada, alt birimlerin eşgüdümlü birleşimi tek bir birimin yürütemeyeceği yeni işlevler ortaya çıkararak iç dengeyi sağlar.
    • C) Dokulardan organlara geçiş sürecinde hücrelerin enerji ihtiyacı azaldığından canlıdaki madde iletimi doğrudan sistemler tarafından yürütülür.
    • D) Her organizasyon basamağı kendi işlevini diğer yapılardan tamamen yalıtılmış olarak sürdürerek canlının bütünsel dengesini bağımsız şekilde korur.
    • E) Homeostazinin sürdürülmesi yalnızca sistem düzeyindeki mekanizmaların kontrolünde olup hücresel metabolizma bu süreçte etkisiz kalır.
15. 15.

    Bir öğrenci, bir omurgalıdaki gaz taşıma mekanizmasını (alyuvar hücresi → kan dokusu → damarlar → dolaşım sistemi) ile çiçekli bir bitkideki su iletim mekanizmasını (trake hücresi → ksilem dokusu → gövde → sürgün sistemi) modelleyen iki şematik temsil hazırlamıştır. Her iki modelde de en alt basamaktaki özelleşmiş bir hücrenin tek başına gerçekleştiremediği işlevlerin, basamaklar ilerledikçe kademeli olarak kazanıldığı ve canlının kararlı iç dengesine katkı sağladığı belirlenmiştir. Öğrencinin farklı canlı gruplarına ait bu modellerdeki örüntüden yola çıkarak yapacağı en kapsamlı tümevarımsal genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Farklı âlemlerdeki canlılarda organizasyon düzeyi yükseldikçe hücrelerin yapısal çeşitliliği azalır ve her organ yalnızca tek tip dokudan meydana gelir.
    • B) Çok hücreli canlılardaki organ ve sistemler birbirinden tamamen yalıtılmış olarak çalışır ve yalnızca kendi hücresel bileşenlerinin dengesini gözetir.
    • C) Farklı canlı gruplarında benzer ve özelleşmiş hücrelerle başlayan hiyerarşik yapılanma, her basamakta yeni işlevsel özellikler kazanarak canlının iç dengesini sağlar.
    • D) Çok hücreli canlıların yaşamını sürdürebilmesi, en temel basamaktaki her bir hücrenin tek başına bir organizma gibi tüm metabolik işlevleri eksiksiz yürütmesine bağlıdır.
    • E) Gelişmiş canlılardaki doku, organ ve sistemler; hücresel düzeyde hiçbir iş bölümü ve farklılaşma olmaksızın yalnızca hücre sayısının katlanmasıyla ortaya çıkar.
16. 16.

    Bir öğrenci, çok hücreli canlılardaki biyolojik organizasyonu açıklamak amacıyla sindirim sürecine ait şu aşamaları içeren bir temsil hazırlamıştır: I. Besin maddelerini zardan geçiren tek bir epitel hücresi II. Benzer özellikteki hücrelerin birleşmesiyle oluşan emici epitel dokusu III. Epitel, kas ve bağ dokularının birlikte çalışmasıyla kimyasal sindirim ve emilimi yürüten ince bağırsak IV. İnce bağırsak, mide, yemek borusu ve yardımcı bezlerin ortak çalışmasıyla besinleri kana kazandıran sindirim sistemi Öğrencinin bu model temsilindeki örüntüden yola çıkarak yapacağı en kapsamlı tümevarımsal genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Farklı düzeylerdeki yapısal birimler basitten karmaşığa hiyerarşik bir bütünlük içinde birleşerek organizmanın iç dengesini koruyan ortak bir amaca hizmet eder.
    • B) Bir üst organizasyon basamağının gerçekleştirdiği işlev, kendisini oluşturan tek bir hücrenin bireysel çalışmasıyla eksiksiz biçimde sağlanabilir.
    • C) Sistemleri oluşturan organların tamamı aynı tür dokulardan meydana gelir ve canlıda tek tip hücresel faaliyet yürütür.
    • D) Dokuların ve organların oluşumu yalnızca hücre sayısının artışına bağlı olup hücreler arasında yapısal veya işlevsel bir özelleşme gerçekleşmez.
    • E) Canlılarda sistem düzeyindeki organizasyon yalnızca besin emilimi ve sindirim gibi metabolik olaylara özgü olup diğer yaşamsal süreçlerde görülmez.
17. 17.

    Bir bitkinin yaprak yapısını inceleyen bir araştırmacı; ışığı soğurarak organik besin sentezleyen palizat parankiması hücrelerinin bir araya gelerek fotosentez tabakasını, bu tabakanın iletim demetleri ve koruyucu örtüyle birleşerek yaprağı, yaprakların ise kök ve gövdeyle iş birliği yaparak bitkinin büyüme ve madde iletim mekanizmasını meydana getirdiğini gözlemler. Araştırmacının ulaştığı bu basamaktan bütüne giden yapısal ilişki incelendiğinde, çok hücreli canlılardaki organizasyon basamaklarına ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisi doğru olur?

    • A) Benzer özellikteki hücrelerin iş bölümüyle üst düzey yapıları kurması, canlı bütününde dengeli ve sürdürülebilir bir yaşam düzeni sağlar.
    • B) Canlıyı oluşturan her bir alt birim, organizmanın bütününde yürütülen tüm metabolik faaliyetleri tek başına gerçekleştirecek kapasitededir.
    • C) Organizasyon basamakları yükseldikçe yapı birimleri arasındaki görev paylaşımı azalır ve hücreler bağımsız hareket etmeye başlar.
    • D) Yapıyı oluşturan hücrelerin genetik yapıları birbirinden tamamen farklı olduğu için her doku bağımsız bir organ gibi çalışır.
    • E) Canlı organizmalarda sistem düzeyindeki işlevler tamamlandıktan sonra hücre düzeyindeki canlılık faaliyetleri son bulur.
18. 18.

    Bir biyoloji dersinde öğretmen, organizasyon hiyerarşisini açıklamak için tahtaya "gaz alışverişi yapabilen tek bir alveol hücresi → gaz değişim yüzeyini oluşturan solunum epiteli dokusu → epitel, bağ ve damar dokularının birlikte çalıştığı akciğer organı → soluk alıp vermeyi denetleyen solunum sistemi → iç ortamındaki gaz dengesini koruyan organizma" zincirini yazar. Öğrencilerden bu temsil modelindeki basamaklar arası ilişkiyi inceleyerek genel bir sonuca ulaşmaları istenir. Bu temsil modelindeki örüntüden yola çıkıldığında, çok hücreli canlılardaki organizasyon ilkelerine ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Bir dokuyu meydana getiren hücrelerin her biri, ait olduğu sistemin yürüttüğü yaşamsal faaliyetin tamamını tek başına gerçekleştirebilir.
    • B) Üst organizasyon düzeylerine ulaşıldıkça birimlerin yapısal çeşitliliği azalır ve dokular bağımsız görev yapmaya başlar.
    • C) Basitten karmaşığa ilerleyen hiyerarşide alt birimler iş birliği yaparak bir üst düzeyde yeni işlevler kazanır ve organizmanın kararlı iç dengesini sağlar.
    • D) Canlılarda doku ve organların oluşumu, yalnızca aynı genetik yapıya ve biçime sahip tek tip hücrelerin çoğalmasıyla sınırlıdır.
    • E) Sistem düzeyinde bütünlük sağlandığında hücresel metabolizma sona erer ve tüm enerji harcaması sadece organ düzeyine aktarılır.
19. 19.

    Bir grup öğrenci, pasif taşıma hızına etki eden faktörleri incelemek amacıyla sadece küçük moleküllere geçirgen olan yapay bir bağırsak torbanın içerisine %5'lik glikoz çözeltisi koyup torbayı saf su bulunan bir behere daldırmıştır. Belirli aralıklarla beherden sıvı örnekleri alan öğrenciler, torbadan kaba geçen glikoz miktarını ölçerek difüzyon hızını kaydetmiştir. Öğrenciler, sistemin sıcaklığını değiştirmeden glikozun kaba difüzyon hızını başlangıçtakine göre daha da artırmak için yeni bir deney düzeneği kurmaya karar vermiştir. Buna göre öğrencilerin bağımsız değişken olarak aşağıdakilerden hangisini uygulaması bu amaca doğrudan hizmet eder?

    • A) Beherdeki saf suya torba içeriğiyle aynı derişimde glikoz çözeltisi eklemek
    • B) Bağırsak torbanın boyutunu değiştirmeden beherdeki saf su hacmini iki katına çıkarmak
    • C) Deneyde kullanılan bağırsak torbanın toplam yüzey alanını küçültmek
    • D) Bağırsak torba içerisine glikozun yanında zardan geçemeyen nişasta molekülleri ilave etmek
    • E) Bağırsak torbanın içerisine %5 yerine %15'lik glikoz çözeltisi doldurmak
20. 20.

    Bir grup öğrenci, kabuğu sirke yardımıyla tamamen eritilmiş ve yalnızca esnek yarı geçirgen zarı kalmış özdeş iki tavuk yumurtası ile bir ozmoz deneyi tasarlamıştır. Başlangıç kütleleri eşit olan yumurtalardan biri saf su bulunan I. kaba, diğeri ise yoğun şeker şurubu bulunan II. kaba bırakılarak oda sıcaklığında iki saat bekletilmiştir. Süre sonunda I. kaptaki yumurtanın şişerek kütlesinin arttığı, II. kaptaki yumurtanın ise büzülerek kütle kaybettiği ölçülmüştür. Buna göre öğrencilerin deneyi ve elde edilen verilerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • A) I. kaptaki kütle artışı, ortamdaki çözünmüş minerallerin yumurta zarına difüzyonla girmesinden kaynaklanmıştır.
    • B) II. kapta yumurtanın büzülmesi, yumurta içindeki su moleküllerinin ozmoz ile daha yoğun ortama geçmesiyle gerçekleşmiştir.
    • C) II. kaptaki şeker molekülleri yumurta zarına serbestçe difüzyon yaparak iki ortam arasındaki yoğunluğu eşitlemiştir.
    • D) I. kaba bırakılan yumurtanın kütle kazanması sürecinde zardaki taşıyıcı proteinler ATP harcayarak suyu içeri almıştır.
    • E) Deney ortamının sıcaklığı artırılsaydı moleküllerin kinetik enerjisi düşeceğinden her iki kaptaki kütle değişimi yavaşlardı.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.