Soğuk Savaş Dönemi’nin Başlangıcından İtibaren Türkiye’nin Dış Politikası Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Soğuk Savaş Dönemi'nin başlarında, Sovyetler Birliği lideri Stalin'in Türkiye'den Kars ve Ardahan'ı talep etmesi ve Boğazlar'da askeri üs istemesi üzerine Ankara, Batı ittifakına yakınlaşma politikasını hızlandırmıştır. Batı savunma sistemine dahil olmak isteyen Türkiye'nin bu talebi başlangıçta coğrafi ve kültürel nedenlerle çekinceyle karşılansa da bir Uzak Doğu krizine asker göndermesiyle bu engeller aşılmıştır. Türkiye'nin müttefiklik sadakatini kanıtlamak amacıyla asker gönderdiği ve neticesinde 1952'de NATO'ya kabul edilmesini sağlayan bu savaş aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Vietnam Savaşı
   • B) Körfez Savaşı
   • C) Süveyş Krizi
   • D) Kore Savaşı
   • E) Sovyet-Afgan Savaşı

2. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgal etmesi ve Dağlık Karabağ bölgesindeki sivil halka yönelik gerçekleştirdiği katliamlar, Güney Kafkasya'da istikrarsızlığa yol açmıştır. Türkiye, bu süreçte Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü savunarak Ermenistan'a sınır kapılarını kapatmış ve diplomatik baskı uygulamıştır. Azerbaycan'ın yaklaşık otuz yıllık Ermeni işgaline son vererek Karabağ'ı büyük ölçüde özgürleştirdiği ve Türkiye'nin de askeri-teknolojik olarak güçlü destek verdiği askeri harekat aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) 2016 Nisan Savaşları
   • B) İkinci Karabağ Savaşı (44 Günlük Vatan Muharebesi)
   • C) Tovuz Çatışmaları
   • D) Karabağ Terörle Mücadele Tedbirleri
   • E) Birinci Karabağ Savaşı

3. Türkiye ve Yunanistan arasında Soğuk Savaş boyunca ve sonrasında devam eden krizlerin temelinde Ege Denizi'nin kendine has coğrafi yapısı yer almaktadır. İki ülke arasında zaman zaman askeri çatışma riskini artıran; karasularının genişliği, kıta sahanlığı sınırlandırması ve Doğu Ege adalarının silahsızlandırılmış statüsünün ihlali gibi sorunlar yaşanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan Ege Denizi'ndeki egemenlik hakları ve hava sahası anlaşmazlıklarından kaynaklanan kriz başlıklarından biri değildir?

   • A) FIR (Uçuş Bilgi Bölgesi) Hattı Uyuşmazlığı
   • B) Kardak Kayalıkları Krizi
   • C) Kıta Sahanlığı ve Petrol Arama Hakları Sorunu
   • D) Maraş (Kapalı Maraş) Bölgesinin İskan ve Statü Sorunu
   • E) Gayriaskerî Statüdeki Adaların Silahlandırılması Tartışması

4. 1990'lı yılların başında Yugoslavya'nın dağılma sürecinde Bosna-Hersek'te yaşanan insanlık dramı ve Sırp güçlerinin gerçekleştirdiği soykırım karşısında uluslararası toplum uzun süre sessiz kalmıştır. Türkiye, Balkanlar'daki bu trajedinin son bulması için hem diplomatik alanda yoğun çaba sarf etmiş hem de askeri olarak barış gücüne katkı sunmuştur. Bosna Savaşı'nı resmen sonlandıran ve Bosna-Hersek'in bağımsız bir devlet olarak varlığını güvenceye alan barış antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Dayton Antlaşması
   • B) Rambouillet Antlaşması
   • C) Paris Barış Antlaşması
   • D) Kumanova Anlaşması
   • E) Ohri Çerçeve Anlaşması

5. Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte Kafkasya ve Orta Asya'da bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleri, Türkiye'nin dış politikasında yepyeni bir stratejik alan açmıştır. Türkiye, bu kardeş ülkelerle tarihi, kültürel, ekonomik ve siyasi ilişkileri kurumsal bir çatı altında toplamak amacıyla girişimlerde bulunmuştur. Bu amaçla, Türk dünyası arasındaki iş birliğini sistematik hale getirmek için günümüzde "Türk Devletleri Teşkilatı" adını alan yapının ilk kurumsal temeli olan konsey hangisidir?

   • A) Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Keneşi)
   • B) Türk Dünyası Belediyeler Birliği
   • C) TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı)
   • D) Türk Akademisi
   • E) Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü

6. Türkiye, Soğuk Savaş Dönemi'nden itibaren yönünü Batı dünyasına dönmüş ve bu entegrasyonun en önemli adımı olarak ekonomik entegrasyonu hedeflemiştir. Bu doğrultuda, 1959 yılında yapılan ortaklık başvurusunun ardından, 1963 yılında imzalanan ve Türkiye ile o zamanki adıyla Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında hukuki bağ kurarak bugünkü Gümrük Birliği sürecine giden yolu açan temel anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Roma Antlaşması
   • B) Maastricht Antlaşması
   • C) Helsinki Nihai Senedi
   • D) Brüksel Protokolü
   • E) Ankara Anlaşması

7. 1970'li yılların ortalarından itibaren Türk diplomasisi, yurt dışındaki temsilciliklerine ve diplomatlarına yönelik sistemli bir şiddet dalgasıyla karşı karşıya kalmıştır. Tarihsel gerçekleri tahrif ederek asılsız Ermeni iddialarını dünyaya zorla kabul ettirmek ve Türkiye'den toprak-tazminat talep etmek amacıyla kurulan, çok sayıda Türk diplomatını şehit eden bu terör örgütü aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) EOKA
   • B) Taşnak
   • C) ASALA
   • D) Hınçak
   • E) PKK

8. Soğuk Savaş sonrasında küresel jeopolitiğin yeniden şekillenmesi, Türkiye’nin denizler üzerindeki egemenlik haklarını tanımlayan doktrinleri de zorunlu kılmıştır. Karadeniz, Ege ve Akdeniz’deki uluslararası hukuktan doğan kıta sahanlığı, münhasır ekonomik bölge ve karasuları haklarını kapsayan ve Türkiye'nin deniz jeopolitiğindeki haklarını korumayı amaçlayan "Mavi Vatan" kavramı günümüzde büyük bir öneme sahiptir. Buna göre, Türkiye'nin Mavi Vatan stratejisinin Akdeniz'deki meşruiyet zeminini ve hukuki sınırlarını en çok güçlendiren stratejik hamle aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Mutabakat Muhtırası'nın imzalanması
   • B) Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Karadeniz'e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerine uyguladığı kısıtlamaların sürdürülmesi
   • C) Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'nın bölgesel kalkınma projelerini finanse etmesi
   • D) Ege Denizi'ndeki kara sularının 6 mil sınırında tutulması yönündeki diplomatik uzlaşma arayışları
   • E) Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında kurulan Birleşmiş Milletler Yeşil Hat sınırının korunması

9. Bir uluslararası ilişkiler uzmanı, Türkiye'nin sınır ötesi askeri ve siyasi stratejilerini analiz ederken şu tespiti yapmıştır: "Türkiye, Soğuk Savaş yıllarındaki savunma odaklı statükocu politikasını zamanla esnetmiş; özellikle Kıbrıs’taki Türk varlığına yönelik tehditlerin tırmanmasıyla birlikte uluslararası antlaşmalardan doğan garantörlük haklarını fiilen sahaya yansıtan proaktif bir çizgiye geçiş yapmıştır." Uzmanın bahsettiği bu paradigma değişiminin ve Türkiye'nin askeri caydırıcılık kapasitesini bağımsız olarak kullanabileceğinin ilk somut tarihsel kanıtı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Balkan Antantı'nın imzalanmasıyla batı sınırlarının güvence altına alınması
   • B) Kore Savaşı'na askeri birlik gönderilerek küresel güvenliğe katkı sunulması
   • C) Sadabat Paktı ile Orta Doğu'daki bölgesel iş birliklerine öncülük edilmesi
   • D) 1974 yılında gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı ile adanın kuzeyinde güvenli bir bölge oluşturulması
   • E) Kardak Kayalıkları krizinde donanmanın bölgeye sevk edilerek egemenlik iradesinin gösterilmesi

10. 1960’lardan itibaren yoğunlaşan Kıbrıs Sorunu sürecinde, Türkiye’nin Batı ittifakıyla imzaladığı güvenlik anlaşmalarına rağmen müttefiklerinin Doğu Akdeniz’deki krizlerde taraflı ve engelleyici tutumlar sergilemesi Ankara'da ciddi bir hayal kırıklığı yaratmıştır. Bu durum, Türk dış politikasında tek bir bloka tam bağımlı kalmanın getirdiği riskleri net bir şekilde ortaya koymuş ve çok yönlü diplomasi arayışlarını hızlandırmıştır. Bu kırılmanın ardından Türkiye'nin egemenlik haklarını koruma ve diplomatik yalnızlıktan kurtulma amacıyla attığı adımlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi dış politikadaki bu 'stratejik eksen genişlemesinin' doğrudan bir göstergesi olamaz?

    • A) Sovyetler Birliği ile ekonomik iş birliğini artırarak İskenderun Demir-Çelik Fabrikası gibi büyük sanayi yatırımlarına zemin hazırlanması
    • B) 1952 yılında Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) resmen üye olunarak Batı savunma şemsiyesine dahil olunması
    • C) İslam İşbirliği Teşkilatı (İslam Konferansı Örgütü) toplantılarına katılım sağlanarak Orta Doğu ülkeleriyle ilişkilerin geliştirilmesi
    • D) Bağlantısızlar Hareketi üyesi olan Üçüncü Dünya ülkelerinin Birleşmiş Milletler'deki oylarını kazanmaya yönelik diplomatik açılımlar yapılması
    • E) Bölgesel güvenlik ve ekonomik iş birliğini güçlendirmek amacıyla RCD (Kalkınma İçin Bölgesel İşbirliği) gibi bölgesel örgütlerin canlandırılması

11. Soru 10: Türkiye’nin deniz yetki alanlarını (kara suları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge) tanımlayan ve çevre denizlerdeki egemenlik haklarını korumayı hedefleyen doktrin "Mavi Vatan" olarak adlandırılmaktadır. Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşım mücadelesi dikkate alındığında, Türkiye'nin Libya ile 2019 yılında imzaladığı "Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Mutabakatı" hangi amaca hizmet etmektedir?

    • A) Ege Adaları'nın silahsızlandırılması sürecini tamamen durdurmak
    • B) Türkiye'yi Antalya Körfezi'ne hapsetmeyi amaçlayan Seville (Sevilla) Haritası iddialarını hukuken geçersiz kılmak
    • C) Karadeniz'deki Montrö Boğazlar Sözleşmesi hükümlerini Doğu Akdeniz'e uyarlamak
    • D) Avrupa Birliği’ne tam üyelik müzakerelerini hızlandırmak için taviz vermek
    • E) Süveyş Kanalı üzerindeki tüm uluslararası geçiş geçitlerini denetim altına almak

12. Soru 9: Ermenistan’ın 1990’ların başında Azerbaycan toprağı olan Dağlık Karabağ’ı işgal etmesi ve Hocalı’da katliam yapması üzerine Türkiye, Ermenistan ile diplomatik ilişkilerini kesmiş ve sınır kapılarını kapatmıştır. Bu politika, Azerbaycan toprak bütünlüğünü kazanana kadar kararlılıkla sürdürülmüştür. Bu durum, Türk dış politikasının aşağıdaki ilkelerinden hangisi bağlamında "süreklilik" gösterdiğinin en net kanıtıdır?

    • A) Bölgesel sorunlarda her koşulda tarafsız kalma ilkesi
    • B) Batılı müttefiklerin aldığı kararlara ön koşulsuz uyma prensibi
    • C) "Tek millet, iki devlet" anlayışıyla kardeş Azerbaycan'ın haklı davasını ve toprak bütünlüğünü savunma kararlılığı
    • D) Sadece ekonomik çıkarlara dayalı pragmatik ittifaklar kurma yönelimi
    • E) Sınır komşularıyla sorunları askeri tehdit yoluyla çözme doktrini

13. Soru 8: 1990'ların başında Yugoslavya'nın parçalanma sürecinde Bosna-Hersek'te Sırp güçleri tarafından Boşnak halkına yönelik sistematik bir soykırım ve etnik temizlik harekatı başlatılmıştır. Dönemin uluslararası toplumunun sessizliği karşısında Türkiye, aktif bir dış politika izlemiştir. Türkiye’nin Bosna Savaşı sırasında izlediği dış politikanın temel sütunlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sorunu sadece ikili diplomatik ilişkilerle çözmeye çalışıp uluslararası örgütleri devre dışı bırakmak
    • B) NATO ve Birleşmiş Milletler nezdinde diplomatik girişimler yürüterek barış gücü operasyonlarına askeri katkı sağlamak
    • C) Savaşın yayılmasını önlemek amacıyla Balkan ülkeleriyle olan tüm ticari sınırları kapatmak
    • D) Sırbistan ile askeri bir ittifak kurarak Bosna yönetimini uzlaşmaya zorlamak
    • E) Adriyatik Denizi'nde tek taraflı güvenlik koridoru ilan edip deniz sınırlarını genişletmek

14. Soru 7: 1989 yılında Doğu Bloku’nun çökmesi ve 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Kafkasya ve Orta Asya’da yeni Türk devletleri bağımsızlıklarını kazanmıştır. Türkiye, bu tarihi dönüşüme hazırlıksız yakalanmamak ve kardeş cumhuriyetlerle çok boyutlu ilişkiler geliştirmek amacıyla hızlı adımlar atmıştır. Bu dönemde Türk dünyası ile ilişkileri kurumsal, kültürel ve ekonomik bir çatı altında koordine etmek amacıyla kurulan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)
    • B) Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA)
    • C) Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ)
    • D) Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)
    • E) Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT)

15. Soru 6: 1970'li ve 1980'li yıllarda Ermeni terör örgütü ASALA, Türk diplomatlarını ve dış temsilciliklerini hedef alan çok sayıda suikast gerçekleştirmiştir. Bu terör eylemleri, asılsız Ermeni iddialarını uluslararası kamuoyuna şiddet yoluyla kabul ettirme stratejisinin bir parçası olmuştur. Bu organize saldırılar karşısında Türk diplomasisinin yürüttüğü mücadelenin temel odak noktası aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Doğu Anadolu bölgesini yabancı yatırımlara tamamen kapatmak
    • B) Ermenistan ile olan tüm diplomatik sınır kapılarını kalıcı olarak ilhak etmek
    • C) İddiaları tarihçilerden oluşan bağımsız ortak arşiv komisyonları kurarak bilimsel zeminlerde çürütmek
    • D) Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda veto hakkı elde etmeye çalışmak
    • E) Avrupa Ekonomik Topluluğu üyeliği başvurularını askıya almak

16. Soru 5: Ege Denizi’nde kara sularının genişliği, kıta sahanlığı sınırları, hava sahası (FIR hattı) kontrolü ve gayriaskeri statüdeki adaların silahlandırılması meseleleri, Soğuk Savaş boyunca Türk-Yunan ilişkilerinde kriz unsuru olmuştur. Yunanistan’ın Ege’deki kara sularını 6 milden 12 mile çıkarma iddiasına karşı Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) 1995 yılında aldığı "casus belli" (savaş sebebi) kararı, Türkiye'nin hangi jeopolitik hassasiyetini korumayı amaçlamaktadır?

    • A) Ege'deki uluslararası karasuları ve açık denizlere serbest çıkış koridorlarını açık tutmak
    • B) Adalar Denizi’ndeki tüm adaların egemenliğini doğrudan devralmak
    • C) Batı Trakya Türk azınlığının dini özgürlüklerini güvence altına almak
    • D) Karadeniz ticaret yollarının güvenliğini tek başına kontrol etmek
    • E) NATO’nun güney kanadındaki askeri komuta zincirini tamamen üstlenmek

17. Soru 4: 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında ABD’nin Türkiye’ye uyguladığı silah ambargosu, Türk savunma sanayisinde dışa bağımlılığın yarattığı güvenlik zafiyetini gözler önüne sermiştir. Bu kriz, Türkiye’nin kendi kendine yetebilen bir savunma ekosistemi kurma kararı almasına yol açmıştır. Aşağıdaki kurumlardan hangisi, bu stratejik zihniyet değişiminin doğrudan bir sonucu olarak kurulmuştur?

    • A) Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA)
    • B) Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK)
    • C) Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)
    • D) Askeri Elektronik Sanayii (ASELSAN)
    • E) Türk Standartları Enstitüsü (TSE)

18. Soru 3: 1964 yılında ABD Başkanı Lyndon Johnson tarafından Başbakan İsmet İnönü’ye gönderilen ve Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahalesini engellemeyi amaçlayan mektupta, Türkiye’nin ABD silahlarını kullanamayacağı ve olası bir Sovyet müdahalesinde NATO’nun Türkiye’yi savunmayabileceği belirtilmiştir. Bu mektubun Türk dış politikasında yarattığı en önemli "süreklilik ve değişim" etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Türkiye'nin NATO'dan derhal ayrılarak Varşova Paktı'na üye olması
    • B) Kıbrıs davasının uluslararası platformlarda savunulmasından tamamen vazgeçilmesi
    • C) Batı'ya olan tek taraflı bağımlılığın sorgulanarak çok yönlü bir dış politika arayışına girilmesi
    • D) Ege Denizi'ndeki kara suları sınırlarının tek taraflı olarak 12 mile çıkarılması
    • E) ABD ile askeri ve ekonomik ilişkilerin tamamen ve kalıcı olarak kesilmesi

19. Soru 2: 1950'li yıllarda Kıbrıs adasının Yunanistan'a bağlanmasını amaçlayan Megali Idea ve Enosis faaliyetlerine karşı Türkiye, öncelikle "Kıbrıs Türktür Türk Kalacaktır" teziyle statükoyu savunmuştur. Ancak adadaki şiddet eylemlerinin artması üzerine Ankara, politikasını revize ederek adanın iki toplum arasında bölünmesini öngören "Taksim" tezini uygulamaya koymuştur. Bu durum, Türk dış politikasının değişimiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrular?

    • A) Türkiye’nin Kıbrıs politikasını uluslararası örgütlerin baskısıyla tamamen terk ettiğini
    • B) Dış politikanın ideolojik dogmalar yerine değişen şartlara ve güvenlik tehditlerine göre güncellendiğini
    • C) Yunanistan ile ilişkilerin askeri bir çatışma yaşanmadan kalıcı olarak çözüldüğünü
    • D) Batı Bloku ittifakının Kıbrıs konusunda ilk andan itibaren Türkiye'yi desteklediğini
    • E) Türkiye'nin adadaki tarihi egemenlik haklarından tamamen vazgeçtiğini

20. Soru 1: Türkiye, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği’nin toprak ve üs talepleriyle karşılaşınca geleneksel "denge politikasını" terk ederek Batı Bloku ile entegrasyonu hızlandırmıştır. Bu doğrultuda Türk askeri, uzak bir coğrafya olmasına rağmen Birleşmiş Milletler gücü bünyesinde Kore Savaşı’na gönderilmiştir. Türkiye’nin aldığı bu radikal kararın temel dış politika hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kore Yarımadası'ndaki zengin ham madde kaynaklarından pay almak
    • B) NATO'ya üye olarak ulusal güvenliği kolektif savunma şemsiyesi altına almak
    • C) Doğu Bloku ülkeleriyle olan ekonomik ilişkileri tamamen sonlandırmak
    • D) Birleşmiş Milletler Teşkilatı'nın kurucu üyeliğine kabul edilmek
    • E) Sadabat Paktı’nı canlandırarak Orta Doğu’da yeni bir askeri liderlik üstlenmek

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.