Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar Yeni Nesile Geçiş Test Çöz
12. Sınıf İnkılap Tarihi dersi "Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar" konusu için MEB müfredatına uygun 20 soruluk yeni nesile geçiş testi. Yeni nesil sorulara hazırlayan geçiş soruları. Testi çözdükten sonra doğru cevapları, çözümleri ve kazanım analizini görebilirsin.
Soruları aşağıda inceleyebilir, yanıtlamak ve sonuçlarını görmek için testi başlatabilirsin.
Sorular
Osmanlı Devleti’nin 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile dışa bağımlı açık bir pazar haline gelmesiyle Cumhuriyet’in korumacı-devletçi politikaları taban tabana zıttır. Atatürk Dönemi’ndeki devletçilik ilkesinin temel felsefesiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Cumhuriyet Dönemi Ekonomi Politikaları: I. Aşar Vergisinin Kaldırılması (1925) II. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın Uygulanması (1934) III. Türkiye İş Bankası’nın Kurulması (1924) Yukarıdaki gelişmelerden hangileri doğrudan devletçi iktisat politikaları kapsamında, devletin bizzat planlayıcı ve kurucu aktör olarak ekonomiye yön vermesiyle gerçekleştirilmiştir?
Osmanlı Devleti’nde II. Mahmud Dönemi’nde kurulan Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye gibi kurumlar sanayi ve bayındırlık işlerini düzenlemeye çalışsa da kurumsal süreklilik sağlanamamıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde ise tarımsal üretimi güvence altına almak, hububat piyasasını düzenlemek ve üreticiyi korumak amacıyla 1938 yılında kurulan devlet kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
1930'lu yılların başından itibaren Türkiye’de planlı sanayileşme modeline geçilerek devletçilik politikası kararlılıkla uygulanmıştır. Bu dönemde dokuma, demir-çelik, şeker ve kimya gibi temel sanayi kollarını kurmak ve koordine etmek amacıyla kurulan, hem bir yatırım bankası hem de sanayi kuruluşu olarak işlev gören en önemli devlet organı aşağıdakilerden hangisidir?
Osmanlı Devleti’nin son döneminde yerli sanayiyi kurma çabaları (örneğin feshane ve dökümhaneler) teknoloji yetersizliği, yabancı kapitülasyonlar ve koruyucu gümrük duvarlarının olmaması nedeniyle sürdürülememiştir. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti ise iktisadi bağımsızlığı kazanmak için İzmir İktisat Kongresi’nde önemli kararlar almıştır. Kongrede kabul edilen ve yerli üretimi, tasarrufu ve milli kaynakların kullanımını teşvik eden ilke bütününün adı nedir?
Atatürk’ün devletçilik ilkesi, özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin doğrudan yatırım yapmasını öngörür. Ancak bu politika liberal ekonomiyi tamamen dışlamaz, aksine özel teşebbüsü destekleyen bir model sunar. Bu doğrultuda, devletçilik ilkesinin zorunlu bir ekonomik model olarak uygulamaya konulmasında etkili olan en önemli küresel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Atatürk Dönemi’nde, ulusal sanayiyi finanse edecek ve yerli tüccarı destekleyecek güçlü bir finansal kuruluşun eksikliği hissedilmiştir. Bu eksikliği gidermek ve milli bir burjuvazi oluşturulmasına katkı sağlamak amacıyla 1924 yılında bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatı ve sermaye desteğiyle kurulan Türkiye’nin ilk özel milli bankası aşağıdakilerden hangisidir?
Osmanlı Devleti’nin II. Mahmud Dönemi’nden itibaren dış ticaret dengesini kaybetmesi ve ardından 1881 yılında Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi’nin kurulması, ülkenin ekonomik bağımsızlığına büyük bir darbe vurmuştur. Cumhuriyet Dönemi’nde bu bağımlılıktan kurtulmak amacıyla atılan ve Türk denizlerinde gemi işletme hakkını (kabotaj) sadece Türk vatandaşlarına ve Türk bayraklı gemilere tanıyarak deniz ticaretini millileştiren kanun aşağıdakilerden hangisidir?
Cumhuriyet’in ilk yıllarında köylünün üzerindeki ağır vergi yükünü hafifleterek tarımsal üretimi artırmak ve milli ekonominin temeli olan tarımı modernize etmek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti’nden kalan ve üreticiden alınan ürün üzerinden vergi kesilmesi esasına dayanan, bütçe gelirlerinin önemli bir kısmını oluşturmasına rağmen halkın refahı için 1925 yılında kaldırılan vergi aşağıdakilerden hangisidir?
Osmanlı Devleti’nin son döneminde uygulanan ithalata dayalı serbest ticaret politikaları yerli sanayiyi koruyamazken, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yerli üreticiyi teşvik etmek ve gümrük bağımsızlığını sağlamak temel hedef haline gelmiştir. Bu hedef doğrultusunda 1927 yılında sanayiciye ucuz ham madde, taşıma indirimi ve vergi muafiyeti sağlamak amacıyla çıkarılan ancak özel sektörde yeterli sermaye birikimi olmaması nedeniyle beklenen başarıya ulaşamayan yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
Bir tarih öğretmeni sınıfta şu bilgiyi vermiştir: "Osmanlı Devleti’nin son döneminde kurulan yerli dokuma fabrikaları ve sanayi komisyonları, dış borçlar ve yabancı imtiyazları yüzünden çökmüştür. Atatürk Dönemi’ndeki devletçi politikalar ise bu acı tecrübelere karşı bir koruma kalkanı vazifesi görmüştür." Öğretmenin bu ifadesine göre, Cumhuriyet’in devletçi iktisat politikası Osmanlı tecrübesine kıyasla hangi temel başarıyı sağlamıştır?
Atatürk Dönemi’nde uygulanan devletçilik ilkesi; katı, dogmatik bir sosyalist devletçilik değil, Türkiye’nin o dönemki tarihsel ve sosyal şartlarından doğmuş özgün bir modeldir. Devlet, bir yandan özel sektörü desteklerken diğer yandan büyük yatırımları bizzat üstlenmiştir. Bu durum dikkate alındığında, Türk devletçilik modeli hakkında yapılabilecek en doğru değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
II. Mahmud Dönemi’nden itibaren Osmanlı Devleti'nde yerli üretimi canlandırmak için Meclis-i Ziraat ve Ticaret gibi bayındırlık meclisleri kurulmuş ancak Baltalimanı Ticaret Antlaşması ve Düyûn-ı Umûmiyye gibi dış baskılar bu kurumların işlevini yitirmesine neden olmuştur. Cumhuriyet kadroları ise geçmişteki bu başarısızlıklardan ders çıkararak millî bir duruş sergilemiştir. Atatürk Dönemi devletçilik ilkesinin, Osmanlı dönemi modernleşme ve sanayileşme çabalarından en temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?
1929 yılında tüm dünyayı sarsan Büyük Buhran, Türkiye’nin henüz emekleme aşamasındaki sanayisini ve tarımını derinden etkilemiştir. Bu kriz, Türkiye’nin planlı sanayileşmeye geçişini hızlandırmış ve devletçilik modelinin somut birer adımı olan kamu kurumlarının doğmasını sağlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi, bu krizin etkilerini azaltmak ve devletçi ekonomi modelini hayata geçirmek için kurulan kamu kuruluşlarından biridir?
Osmanlı’dan devralınan tarım düzeninde üretici korumasızdı ve piyasadaki dalgalanmalar karşısında eziliyordu. 1930'lu yılların devletçi iktisat politikaları gereği, tarımsal üretimi desteklemek, üreticinin emeğini korumak ve piyasada fiyat istikrarı sağlamak amacıyla yeni bir kurum faaliyete geçirilmiştir. Bu amaçla Atatürk Dönemi’nde kurulan ve günümüzde de faaliyetini sürdüren kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Cumhuriyet’in ilk yıllarında özel sektörü teşvik etmek amacıyla 1927 yılında Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Ancak halkın elinde yeterli sermayenin bulunmaması, teknik bilgi eksikliği ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı bu kanunun beklenen başarıya ulaşmasını engellemiştir. Bu başarısızlık üzerine, Türk modernleşme sürecinde ekonomi politikasında nasıl bir köklü değişim yaşanmıştır?
Osmanlı Devleti’nde köylünün üzerinde büyük bir yük olan ve üretimi doğrudan engelleyen geleneksel aşar vergisi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında bütçenin en büyük gelir kalemlerinden biri olmasına rağmen kaldırılmıştır. Devletin çok ciddi bir gelir kaybını göze alarak aşar vergisini kaldırmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde özel teşebbüsün elinde yeterli sermaye ve birikim bulunmaması, tarıma dayalı ekonominin modernleşmesini zorlaştırıyordu. Bu tıkanıklığı aşmak amacıyla, Türk girişimcilere kredi sağlamak ve millî bir sermaye sınıfı oluşturmak için Atatürk’ün direktifiyle bir adım atılmıştır. Bahsedilen bu finansal ve yapısal sorunu çözmek amacıyla kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk özel bankası aşağıdakilerden hangisidir?
Osmanlı Devleti, II. Mahmud Dönemi’nden itibaren sanayileşmek amacıyla adımlar atmış, fabrikalar kurmuş ve ticaret meclisleri oluşturmuştur. Ancak bu çabalar, Batılı devletlerin açık pazarı hâline gelinmesi ve dış borçların ödenememesi sonucu kurulan Düyûn-ı Umûmiyye ile büyük sekteye uğramıştır. Bu tarihsel süreç dikkate alındığında, yeni Türk devletinin ekonomik bağımsızlığını tam olarak tescillemek için gerçekleştirdiği ilk büyük hamle aşağıdakilerden hangisidir?
Osmanlı Devleti’nin son döneminde yerli sanayiyi korumak amacıyla kurulan meclisler ve fabrikalar, yabancı devletlerin ekonomik ayrıcalıkları (kapitülasyonlar) nedeniyle uzun ömürlü olamamıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra ise bu bağımlılık zincirini kırmak adına denizlerde millileşmeyi sağlayan çok önemli bir adım atılmıştır. Buna göre, Osmanlı’dan devralınan ekonomik bağımsızlık sorununu doğrudan çözmeye yönelik olarak Atatürk Dönemi’nde gerçekleştirilen inkılap aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.