Atatürk Dönemi’ndeki Dış Siyasi Gelişmeler Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Atatürk'ün dış politika vizyonunu analiz eden bir araştırmacı: "Türkiye Cumhuriyeti, Lozan'da çözülemeyen veya aleyhine sonuçlanan meseleleri, revizyonist (statükoyu zorla değiştirmek isteyen) devletlerin aksine, askeri saldırganlıkla değil; değişen küresel dengeleri, diplomatik fırsatları ve uluslararası hukuku ustaca kullanarak kendi lehine revize etmeyi başarmıştır." demiştir. Aşağıdaki dış siyasi gelişmelerden hangisi, araştırmacının bahsettiği "uluslararası konjonktürün yarattığı diplomatik fırsatları barışçı yollarla kendi lehine çevirme" stratejisine en net örnektir?

   • A) İngiltere'nin baskısıyla Musul'un Irak sınırları içerisinde bırakılmasının kabul edilmesi
   • B) Fransa ve İtalya'nın silahlanma yarışına girmesi üzerine Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar Komisyonu'nun kaldırılmasının sağlanması
   • C) Yunanistan ile yaşanan nüfus mübadelesi krizinin askeri müdahale tehdidiyle çözülmesi
   • D) Doğu sınırlarını korumak amacıyla Sovyetler Birliği ile askeri bir savunma ittifakı kurulması
   • E) Osmanlı borçlarının ödenmesinin tamamen durdurularak iç pazara aktarılması

2. Atatürk Dönemi Türk dış politikasında gerçekleştirilen hamleler incelendiğinde, Türkiye'nin uluslararası sistemde yalnızca bir güvenlik tüketicisi değil, aynı zamanda bölgesel barışın inşasında aktif bir güvenlik üreticisi rolü üstlendiği görülmektedir. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Türkiye'nin uluslararası sistemde çok taraflı iş birliğine dayalı, barışçı ve aktif bir "bölgesel aktör" olarak konumunu doğrudan pekiştiren hamlelerden biri olarak gösterilemez?

   • A) Balkan devletleriyle bir araya gelerek sınır güvenliğini sağlayan Balkan Antantı'nı kurması
   • B) İtalya'nın Doğu Akdeniz'deki tehditlerine karşı Akdeniz Paktı'na dahil olması
   • C) Yabancı Okullar Sorunu'nda yabancı devletlerin müzakere taleplerini reddederek tek taraflı iç hukuk kararlarını uygulaması
   • D) Orta Doğu'da barışı korumak amacıyla İran, Irak ve Afganistan ile Sadâbad Paktı'nı imzalaması
   • E) Boğazlar rejimini değiştirmek için ilgili devletleri diplomatik konferansa davet edip Montrö'yü imzalatması

3. Fransa'nın Suriye üzerindeki manda yönetimini sonlandırarak çekilme kararı alması, Hatay (Sancak) bölgesinin geleceği konusunda Türkiye'yi harekete geçirmiştir. Mustafa Kemal Atatürk, "Hatay benim şahsi meselemdir" diyerek konuyu diplomatik ve askeri olarak çok yakından takip etmiş ve Hatay nihayetinde 1939 yılında ana vatana katılmıştır. Hatay'ın Türkiye'ye katılma sürecinde yaşanan kronolojik aşamalar göz önüne alındığında, Hatay Devleti'nin kurulmasından hemen önceki en kritik uluslararası diplomatik adım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ankara Antlaşması ile Hatay'ın Fransa kontrolündeki Suriye'ye bırakılması
   • B) Milletler Cemiyeti tarafından hazırlanan ve Hatay'a bağımsızlık/özel statü verilmesini öngören Sandler Raporu’nun kabul edilmesi
   • C) Hatay Millet Meclisi'nin oy birliği ile Türkiye'ye katılma kararı alması
   • D) Türk ordusunun Hatay sınırına askeri yığınak yaparak Fransa'ya nota vermesi
   • E) Adana görüşmelerinde İngiltere'nin Hatay konusunda Türkiye'ye destek sözü vermesi

4. Lozan Boğazlar Sözleşmesi'ne göre Boğazlar bölgesinin askersizleştirilmesi ve yönetimin uluslararası bir komisyona bırakılması, Türkiye’nin egemenlik haklarını ve ulusal güvenliğini kısıtlamaktaydı. 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile bu durum tamamen değiştirilmiştir. Buna göre, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile elde edilen aşağıdaki kazanımlardan hangisi doğrudan Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Karadeniz askeri jeopolitiğindeki caydırıcılığını en üst düzeye çıkarmıştır?

   • A) Boğazlardan geçecek ticaret gemilerinden alınan harçların artırılması
   • B) Boğazlar Komisyonu'nun kaldırılarak görevlerinin Türk makamlarına devredilmesi ve Türkiye'ye boğazları silahlandırma hakkının verilmesi
   • C) Karadeniz'e kıyısı olmayan ülkelerin savaş gemilerine tonaj ve süre sınırı getirilmesi
   • D) Savaş durumunda boğazların kapatılması yetkisinin sadece Milletler Cemiyetine verilmesi
   • E) Boğaz geçiş protokolünün uluslararası deniz hukuku kurallarına göre yeniden düzenlenmesi

5. 1930'lu yıllarda İtalya'nın Akdeniz ve Habeşistan'daki yayılmacı politikası ile Almanya'nın hızla silahlanarak Avrupa'daki güç dengesini sarsması, Türkiye'yi bölgesel güvenlik önlemleri almaya yöneltmiştir. Bu kapsamda Türkiye, batı ve doğu sınırlarını güvence altına almak için bölgesel ittifaklar kurmuştur. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde, Türkiye'nin batı ve doğu sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla üye olduğu paktlar ve bu paktlara katılmayan sınır komşuları doğru eşleştirilmiştir?

   • A) Batı: Sadâbad Paktı (Suriye katılmadı) / Doğu: Balkan Antantı (Irak katılmadı)
   • B) Batı: Balkan Antantı (Bulgaristan katılmadı) / Doğu: Sadâbad Paktı (Suriye katılmadı)
   • C) Batı: Locarno Paktı (Yunanistan katılmadı) / Doğu: Sadâbad Paktı (Sovyetler Birliği katılmadı)
   • D) Batı: Balkan Antantı (Arnavutluk katılmadı) / Doğu: Kellog Paktı (İran katılmadı)
   • E) Batı: Montrö İttifakı (Yunanistan katılmadı) / Doğu: Sadâbad Paktı (Afganistan katılmadı)

6. Atatürk Dönemi dış politikasının temel felsefesi "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesine dayanmaktadır. Türkiye, cumhuriyetin ilk yıllarında sınır sorunlarını barışçı yollarla çözmeye çalışmış, uluslararası iş birliğine önem vermiş ve bu doğrultuda 1932 yılında Milletler Cemiyetine üye olmuştur. Türkiye’nin Milletler Cemiyetine üye olma süreciyle ilgili diğer devletlerden ayrılan ve egemenlik haklarına verilen değeri gösteren en özgün durum aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Türkiye’nin cemiyete kendi başvurusuyla değil, cemiyetin daveti üzerine üye olması
   • B) Cemiyete üye olan ilk Asya devleti ünvanını alması
   • C) Üyelik şartı olarak boğazlar üzerindeki tam egemenliğinin tanınmasını istemesi
   • D) Sovyetler Birliği ile ilişkilerini tamamen sonlandırarak cemiyete katılması
   • E) Cemiyette daimi veto yetkisine sahip tek kurucu üye olarak kabul edilmesi

7. İngiltere ile yaşanan Musul Sorunu, Lozan'da çözülemeyerek ikili görüşmelere bırakılmış, ardından konu Milletler Cemiyetine taşınmıştır. Türkiye, kendi lehine bir karar beklerken cemiyet İngiltere'nin etkisi altında kalarak Musul'un Irak'a bırakılması yönünde tavsiye kararı almıştır. Bu süreçte içeride çıkan Şeyh Sait İsyanı da Türkiye’nin askeri bir müdahale yapmasını zorlaştırmıştır. Bu tarihsel süreç analiz edildiğinde, Musul Sorunu'nun İngiltere lehine çözülmesinde rol oynayan iç ve dış dinamikler hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?

   • A) İç Dinamik: Aşar vergisinin kaldırılması / Dış Dinamik: Balkan Antantı'nın kurulması
   • B) İç Dinamik: Kabotaj Kanunu'nun kabulü / Dış Dinamik: Briand-Kellogg Paktı'na üyelik
   • C) İç Dinamik: Çok partili hayata geçiş denemeleri / Dış Dinamik: Nüfus Mübadelesi krizi
   • D) İç Dinamik: Şeyh Sait İsyanı / Dış Dinamik: Milletler Cemiyetinin taraflı tutumu
   • E) İç Dinamik: Terakkiperver Fırkası'nın kapatılması / Dış Dinamik: Locarno Antlaşması

8. Türkiye, 1929 yılında başlayan Büyük Dünya Bunalımı'nın (Büyük Buhran) yıkıcı ekonomik etkileriyle mücadele ederken, Osmanlı Devleti'nden kalan dış borçların ödenmesi konusunda alacaklı devletlerin başında gelen Fransa ile ciddi bir kriz yaşamıştır. Türkiye'nin bu küresel ekonomik krizi gerekçe göstererek dış borçlar konusunda elde ettiği diplomatik başarı ve borçların yeniden yapılandırılmasını sağlayan uluslararası gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Hoover Moratoryumu’nun şartlarından yararlanarak borçları taksitlendirmek
   • B) Milletler Cemiyetine başvurarak borçların tamamen silinmesini sağlamak
   • C) Sadâbad Paktı üyesi ülkelerden finansal destek almak
   • D) Düyun-ı Umumiye idaresinin Türkiye'de yeniden kurulmasına izin vermek
   • E) İngiltere ile yeni bir ticaret ve borç ödeme antlaşması imzalamak

9. Bir tarih öğretmeni, öğrencilerinden Türkiye ile Yunanistan arasında yaşanan nüfus mübadelesi konusunu insani boyutlarıyla incelemelerini istemiştir. Öğrenciler hazırladıkları raporda, İstanbul’daki Rumlar ile Batı Trakya’daki Türklerin yerleşik (etapli) sayılarak göçten muaf tutulduğunu, ancak bu durumun iki ülke arasında uzun süren hukuki ve siyasi gerilimlere yol açtığını belirtmişlerdir. Buna göre, iki ülke arasında yaşanan "etapli" (yerleşik) anlaşmazlığının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ege Adaları'nın silahlandırılmasıyla askeri dengenin bozulması
   • B) Yunanistan'ın İstanbul'da daha fazla Rum nüfus bırakarak siyasi nüfuzunu korumak istemesi
   • C) Türkiye'nin Batı Trakya'daki Türk nüfusu tamamen Anadolu'ya çekmek istemesi
   • D) Milletler Cemiyetinin mübadele kararlarına her iki ülkenin de karşı çıkması
   • E) Karadeniz'deki Rum nüfusun göç etmek istememesi

10. Lozan Antlaşması sonrasında Türkiye ile Fransa arasında gerginliğe yol açan Yabancı Okullar Sorunu sürecinde, Türk hükûmeti bu okulların Millî Eğitim Bakanlığına bağlanmasını ve Türkçe, tarih, coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından okutulmasını şart koşmuştur. Fransa bu kararı uluslararası bir platforma taşımak istemiş ancak Türkiye bunu kesin bir dille reddetmiştir. Türkiye’nin bu meseleyi uluslararası bir müzakere konusu yapmayarak doğrudan kendi kanunlarını uygulaması, yeni devletin dış politikada öncelikle hangi ilkeye ödün vermeden bağlı kaldığını kanıtlar?

    • A) Bölgesel ittifakları güçlendirme
    • B) Batı dünyasıyla entegrasyonu hızlandırma
    • C) Tam bağımsızlık ve ulusal egemenlik
    • D) Ekonomik dış borçlanmayı durdurma
    • E) Komşu ülkelerle sıfır sorun politikası

11. Atatürk Dönemi Türk dış politikası, emperyalist emeller taşımayan, milli sınırları korumaya yönelik ve uluslararası hukuka saygılı bir çizgide yürütülmüştür. Bu bağlamda, Lozan Antlaşması'ndan kalan pürüzlerin barışçıl yollarla çözülmesi, çok taraflı paktlara öncülük edilmesi ve sınır güvenliğinin bölgesel iş birlikleriyle korunması, Türkiye'nin dünya kamuoyunda aşağıdaki rollerden hangisini üstlendiğini kesin olarak kanıtlar?

    • A) Doğu ile Batı arasında sadece ekonomik bir köprü rolü üstlendiğini
    • B) Bölgesel askeri müdahaleler yapan caydırıcı bir nükleer güç olduğunu
    • C) Küresel sömürgecilik faaliyetlerine dolaylı destek veren bir aktör olduğunu
    • D) Bölge ve dünya barışına aktif katkı sunan, güvenilir bir devlet olduğunu
    • E) Batı ittifakı dışında kalan ülkelerle tamamen izole bir yaşam sürdüğünü

12. Aşağıdaki tabloda Atatürk Dönemi Türk dış politikasında yaşanan bazı önemli gelişmeler ve bu gelişmelerin Türkiye'nin uluslararası alanındaki konumuna etkileri eşleştirilmiştir: I. Balkan Antantı → Batı sınırlarının güvenliğinin sağlanması II. Montrö Boğazlar Sözleşmesi → Doğu Akdeniz ve Karadeniz'de jeopolitik gücün artması III. Hatay'ın Ana Vatana Katılması → Misak-ı Milli sınırlarına ulaşma yolunda önemli bir adım atılması IV. Sadâbad Paktı → Sınır dışı askeri operasyonlar için yasal zemin kazanılması Bu eşleştirmelerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

    • A) Yalnız I
    • B) Yalnız IV
    • C) II ve III
    • D) I ve IV
    • E) III ve IV

13. Atatürk, Hatay Meselesi için şahsi davası olduğunu belirterek 'Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde kalamaz' sözünü söylemiş ve hastalığına rağmen Adana seyahatine çıkarak kararlılığını göstermiştir. Türkiye'nin izlediği bu aktif siyaset ve diplomasi sonucunda Hatay'ın önce bağımsız bir cumhuriyet olması, ardından ana vatana katılması hangi gelişmenin yarattığı güvenlik kaygılarıyla Fransa'nın bölgeden çekilmesinin bir sonucudur?

    • A) İkinci Dünya Savaşı tehlikesinin yaklaşması üzerine Fransa'nın Suriye üzerindeki mandasını kaldırması
    • B) Milletler Cemiyeti'nin Türkiye lehine zorunlu askeri müdahale kararı alması
    • C) İngiltere'nin Hatay konusunda Türkiye'ye açık askeri destek vermesi
    • D) Fransa'da yaşanan ekonomik çöküş nedeniyle sömürgelerinden vazgeçmesi
    • E) Balkan Antantı üyelerinin Suriye sınırına askeri yığınak yapması

14. Lozan Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar bölgesinin silahsızlandırılması ve yönetimin uluslararası bir komisyona bırakılması Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyordu. Türkiye, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile bu komisyonu kaldırarak Boğazlar üzerinde tam egemenlik sağlamıştır. Türkiye'nin bu diplomatik başarıyı elde etmesinde dünyadaki hangi gelişme etkili olmuştur?

    • A) Amerika Birleşik Devletleri'nin Monreo Doktrini'ni ilan etmesi
    • B) 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın sona ermesi
    • C) Milletler Cemiyeti'nin tüm askeri yaptırımları kaldırması
    • D) Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin yeni gerçekleşmesi
    • E) Avrupa'da yükselen militarizm ve yeni bir savaş tehlikesinin belirmesi

15. 1930'lu yıllarda İtalya'nın Doğu Akdeniz ve Habeşistan'daki yayılmacı politikası ile Almanya'nın hızla silahlanması, Türkiye'nin sınır güvenliğini korumak için bölgesel güvenlik paktlarına yönelmesine neden olmuştur. Bu doğrultuda Türkiye'nin batı ve doğu sınırlarını güvence altına almak için sırasıyla üye olduğu paktlar aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sadâbad Paktı - Balkan Antantı
    • B) Varşova Paktı - Kuzey Atlantik Paktı
    • C) Balkan Antantı - Sadâbad Paktı
    • D) Akdeniz Paktı - Bağdat Paktı
    • E) Briand-Kellogg Paktı - Locarno Antlaşması

16. 1926 Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşturulan Irak sınırı ve Musul Sorunu neticesinde Musul, İngiliz mandasındaki Irak'a bırakılmış; Türkiye ise buradaki petrol gelirlerinin %10'unu 25 yıl süreyle almayı kabul etmiştir. Türkiye'nin bu tavizkar çözümü kabul etmek zorunda kalmasında iç politikada yaşanan hangi gelişme doğrudan etkili olmuştur?

    • A) Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması
    • B) Şeyh Sait İsyanı'nın çıkması
    • C) Menemen Olayı'nın yaşanması
    • D) Kabotaj Kanunu'nun kabul edilmesi
    • E) İzmir Suikast Girişimi'nin bastırılması

17. Türkiye, Musul meselesinin çözümü için İngiltere ile yaptığı ikili görüşmelerden sonuç alamayınca konu Milletler Cemiyetine taşınmış fakat cemiyet İngiliz çıkarlarına uygun bir karar vermiştir. Bu olumsuz tecrübeye rağmen Türkiye'nin 1932 yılında Milletler Cemiyetine üye olmayı kabul etmesi, Türk dış politikasının hangi temel niteliğini kanıtlar?

    • A) Sorunları barışçı ve diplomasiye dayalı yöntemlerle çözme kararlılığını
    • B) Bölgesel askeri ittifaklardan tamamen uzak durma tercihini
    • C) Sınırların genişletilmesi için fırsat kollayan yayılmacı tutumunu
    • D) İngiltere ile olan askeri ittifakını daha da güçlendirme arzusunu
    • E) Batı dünyasından koparak tamamen Doğu Bloku'na yakınlaşma niyetini

18. Nüfus Mübadelesi sürecinde Türkiye ve Yunanistan arasında yaşanan 'etablis' (yerleşik) anlaşmazlığı, iki ülke ilişkilerini savaşın eşiğine getirse de 1930 Ankara Antlaşması ile çözülmüştür. Bu çözümün ardından iki ülke arasında başlayan dostluk rüzgarları, sonraki dönemde hangi bölgesel savunma iş birliğinin kurulmasına zemin hazırlamıştır?

    • A) Sadâbad Paktı'nın imzalanmasına
    • B) Kuzey Atlantik Paktı'nın kurulmasına
    • C) Akdeniz Paktı'nın genişletilmesine
    • D) Balkan Antantı'nın kurulmasına
    • E) Bağdat Paktı'nın hayata geçirilmesine

19. Lozan sonrasında Türkiye ile Fransa arasında kriz yaratan Osmanlı dış borçlarının ödeme planı, 1929 yılında başlayan Büyük Dünya Bunalımı nedeniyle sekteye uğramış ve Hoover Moratoryumu kapsamında yeniden yapılandırılmıştır. Bu durum, Türkiye'nin dış borçlar sorununu çözerken aşağıdakilerden hangisini göz önünde bulundurmak zorunda kaldığını gösterir?

    • A) Boğazlar üzerindeki askeri denetim haklarını sınırlandırmayı
    • B) Hatay'ın bağımsızlık sürecini hızlandırma hedefini
    • C) Küresel ekonomik krizin ulusal maliye üzerindeki olumsuz etkilerini
    • D) Musul petrolleri üzerindeki haklarından tamamen vazgeçmeyi
    • E) Balkan Antantı'na üye devletlerin ekonomik yardım taleplerini

20. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Lozan Antlaşması sonrasında yabancı okullar meselesini bağımsız bir devlet anlayışıyla ele alarak doğrudan kendi iç hukukuyla çözüme kavuşturmuştur. Türkiye'nin dış müdahalelere kapıyı kapatarak attığı bu kararlı adım, uluslararası hukukta aşağıdaki egemenlik ilkelerinden hangisine doğrudan dayandırılabilir?

    • A) Devletlerin egemen eşitliği ve iç işlerine karışılmaması ilkesine
    • B) Sınırların değişmezliği ve toprak bütünlüğü ilkesine
    • C) Milletlerarası hakemlik yolunun zorunlu tutulmasına
    • D) Ekonomik imtiyazların yabancı devletlere paylaştırılmasına
    • E) Çift taraflı askeri ittifak anlaşmalarının önceliğine

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.