Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Afet yönetimi paneline katılan bir uzman, 'Gelişigüzel büyüyen kıyı kasabalarımız, tsunami ve fırtına kabarmalarına karşı son derece savunmasızdır. Oysa kentsel kıyı tampon bölgeleri oluşturulup yerleşmeler gerideki yüksek sekilere kurulmalıdır.' önerisini sunmuştur. Uzmanın önerdiği bu mekânsal organizasyonun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Deniz turizmini tamamen sonlandırmak
   • B) Tarım alanlarını sanayi bölgelerine dönüştürmek
   • C) Afet risklerini azaltarak dirençli ve güvenli yaşam alanları inşa etmek
   • D) Kıyıdaki balıkçılık faaliyetlerinin gelirini artırmak
   • E) Ulaşım maliyetlerini minimuma indirmek

2. Türkiye'de yerleşmelerin hiyerarşik kademelenmesi analiz edildiğinde; köy altı yerleşmelerinin köylere, köylerin ilçelere, ilçelerin ise illere bağlı olduğu görülür. Bu hiyerarşi, kaynakların idaresi ve hizmetlerin ulaştırılmasında büyük öneme sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi yerleşmeler arasındaki bu bağlantı ve hiyerarşiyi doğrudan etkileyen beşerî bir mekânsal unsurdur?

   • A) Ulaşım ağlarının sıklığı ve kalitesi
   • B) Yıllık ortalama sıcaklık değerleri
   • C) Toprak altındaki linyit yataklarının derinliği
   • D) Çevredeki göllerin tuzluluk oranı
   • E) Karstik mağaraların turizme açık olması
3. 

   İki farklı ülkedeki tarımsal yerleşme desenini gösteren yukarıdaki hava fotoğraflarında, sol taraftaki yerleşmenin plansız ve dağınık parçalı tarlalardan oluştuğu, sağ taraftakinin ise simetrik yollarla bölünmüş kare parsellerden oluştuğu görülmektedir. Sağ taraftaki yerleşmede görülen bu düzenli geometrik desenin arkasındaki temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Doğal çevre şartlarının kendi kendine düzen oluşturması
   • B) Bölgenin çok yoğun yağış alması
   • C) Arazi toplulaştırılması ve planlı/radyal mekânsal organizasyon tasarımı
   • D) Tarımda geleneksel yöntemlerin korunması
   • E) Nüfus artış hızının aniden sıfıra düşmesi

4. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) analizleri, afet risk haritaları ile mevcut yerleşme desenlerini çakıştırarak riskli binaları tespit edebilmektedir. Dere yataklarına kurulan doğrusal yerleşmelerin, taşkın risk haritalarında kırmızı bölgede kaldığı görülür. Bu duruma göre, afetlere karşı dirençli bir mekânsal organizasyon tasarlamak isteyen bir şehir plancısının öncelikle yapması gereken analiz aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Jeolojik zemin etütleri ile hidrolojik risk sınırlarının mekânsal olarak çakıştırılması
   • B) Kentteki toplam araç sayısının yolların uzunluğuna bölünmesi
   • C) Şehirdeki binaların dış cephe renklerinin analiz edilmesi
   • D) Tarım ürünlerinin pazar değerlerinin yıllık değişim grafiğinin çıkarılması
   • E) Bölgedeki rüzgâr türbinlerinin elektrik üretim kapasitesinin ölçülmesi

5. Türkiye'de Erzurum-Kars Platosu'ndaki bir 'Kom' yerleşmesi ile Ege kıyılarındaki bir 'Dalyan' yerleşmesi karşılaştırıldığında, mekânsal organizasyonu belirleyen temel ekonomik faaliyetlerin tamamen farklı olduğu görülür. Buna göre, bu iki geçici yerleşme tipinin temel ekonomik işlevleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • A) Ormancılık - Madencilik
   • B) Büyükbaş Hayvancılık - Balıkçılık
   • C) Sanayi Ticareti - Turizm
   • D) Tahıl Tarımı - Bağcılık
   • E) Arıcılık - İpek Böcekçiliği

6. Aşağıdaki tabloda, iki farklı yerleşme bölgesinin bazı coğrafi özellikleri verilmiştir. Buna göre, tablo analiz edildiğinde K bölgesi ve L bölgesi için çıkarılabilecek en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir? ÖzellikK BölgesiL Bölgesi Yer ŞekilleriEngebeli, DağlıkDüz, Sade Su KaynaklarıBol, YaygınKısıtlı, Noktasal Hâkim MalzemeAhşapKerpiç / Taş

   • A) K bölgesinde toplu, L bölgesinde dağınık yerleşme hâkimdir.
   • B) K bölgesi kurak, L bölgesi aşırı nemli ve yağışlıdır.
   • C) L bölgesinde ahşap işçiliği sanayisi çok gelişmiştir.
   • D) K bölgesinde dağınık, L bölgesinde ise toplu yerleşme deseni gelişmiştir.
   • E) Her iki bölgede de yerleşmeler çizgisel akarsu deseni sergiler.

7. Dünya üzerindeki yerleşmeler incelendiğinde, Nil Nehri kıyısında çizgisel, Paris Havzası'nda ise dairesel (ışınsal) bir mekânsal desen oluştuğu görülür. Bu iki farklı dünya örneğinde yerleşme desenini şekillendiren doğal ve beşerî faktör eşleştirmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • A) Nil: Akarsu yatağına bağımlılık / Paris: Merkezi ulaşım ağları ve düz arazi
   • B) Nil: Şiddetli rüzgarlar / Paris: Sık orman dokusu
   • C) Nil: Tarım alanlarının azlığı / Paris: Dağlık engebeli topoğrafya
   • D) Nil: Maden yataklarının dağılımı / Paris: Deniz kıyısı liman ticareti
   • E) Nil: Göçebe hayvancılık yolları / Paris: Yoğun karstik aşınma

8. Şehirlerin mekânsal gelişiminde zamanın ve kaynakların verimli kullanılması adına 'akıllı ve toplu taşıma odaklı' planlama modelleri geliştirilmektedir. Bu modellerde sanayi, konut ve yeşil alanlar dengeli dağıtılır. Aşağıdakilerden hangisi bu amaca uygun, iyi bir mekânsal organizasyon uygulaması olarak gösterilebilir?

   • A) Sanayi tesislerinin rüzgar yönü hesaba katılmadan konut alanlarının tam ortasına inşa edilmesi
   • B) Metro hatlarının geçtiği istasyon çevrelerinde yoğun ama yeşil alan dengeli alt merkezler oluşturulması
   • C) Tarım arazilerinin imara açılarak yatayda sınırsızca genişleyen banliyöler yapılması
   • D) Şehir merkezindeki tarihi yapıların yıkılarak devasa otoparklara dönüştürülmesi
   • E) Su havzalarının kenarlarına yüksek katlı lüks konut bloklarının dikilmesi

9. Bir araştırmacı, Ege Bölgesi'ndeki kıyı ovalarında yer alan köyler ile Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki yüksek platolarda kurulan geçici hayvancılık yerleşmelerini karşılaştırmıştır. Bu iki yerleşme grubunun mekânsal organizasyonunda gözlenen en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kıyı ovalarındaki köylerin yıl boyu kalıcı, platolardaki yerleşmelerin ise mevsimlik olması
   • B) Platolardaki konutların dikey mimariye sahip olması
   • C) Kıyı ovalarındaki köylerde ahşap malzemenin daha yaygın olması
   • D) Platolardaki yerleşmelerin çok daha yoğun nüfuslu olması
   • E) Kıyı ovalarında sadece hayvancılık faaliyetlerinin yapılması

10. Afet yönetimi dersinde öğretmen, 'Doğru planlanmayan mekânsal organizasyonlar, can ve mal kayıplarını artırır. Heyelan veya taşkın riski yüksek alanlardaki çizgisel veya kümelenmiş plansız yerleşmeler bunun en açık örneğidir.' demiştir. Buna göre, afetlere karşı dirençli yerleşmeler oluşturmak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

    • A) Tüm kırsal nüfusu büyük şehirlere göç ettirmek
    • B) Konutları akarsu yataklarının yakınına çizgisel olarak dizmek
    • C) Arazi potansiyeline uygun mikro bölgeleme ve zemin etüt çalışmaları yapmak
    • D) Yerleşmelerin çevresindeki tüm ormanlık alanları tarıma açmak
    • E) Yapı malzemesi olarak sadece ahşap kullanımını zorunlu kılmak

11. Yerleşmelerin hiyerarşik yapısı incelenirken, sundukları hizmetlerin çeşitliliği ve etki alanlarının genişliği esas alınır. Örneğin bir metropolün etki alanı, küçük bir köy veya ilçeye göre çok daha geniştir. Buna göre, aşağıdaki yerleşmelerin hangisinde mekânsal hiyerarşi ve hizmet çeşitliliği en düşüktür?

    • A) İlçe Merkezi
    • B) Mezra
    • C) Belde Belediyesi
    • D) Bölgesel Merkez (İl)
    • E) Büyükşehir

12. Türkiye'de Akdeniz Bölgesi'nden İç Anadolu Bölgesi'ne doğru seyahat eden bir coğrafyacı, torosları aştıktan sonra yerleşmelerin ahşap malzemeden kerpiç malzemeye dönüştüğünü ve toplu yerleşme deseninin baskın hale geldiğini gözlemlemiştir. Bu gözlemden hareketle, iki coğrafi bölge arasındaki mekânsal geçişi sağlayan en belirgin sınır aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Akdeniz'in nemli iklimi ile İç Anadolu'nun karasal iklim sınırı
    • B) Akarsu havzalarının su bölümü çizgileri
    • C) Sanayi bölgeleri ile tarım bölgelerinin idari sınırı
    • D) Karayolları ile demiryollarının kavşak noktası
    • E) Kireçtaşı ve bazalt kayaçlarının jeolojik dokanak hattı

13. Aşağıda iki farklı yerleşme dokusunun havadan görünümü şematize edilmiştir. 1. yerleşmede konutlar bir akarsu yatağı ve yol boyunca çizgisel bir hat oluştururken, 2. yerleşmede dairesel bir meydanın etrafında ışınsal olarak yayılmaktadır. Buna göre, 1. yerleşmenin desenini belirleyen baskın mekânsal unsur aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Akarsu boyu veya ulaşım aksı (Doğrusal hat)
    • B) Maden ocağı ve sanayi bölgesi
    • C) Dağ zirveleri ve volkanik kraterler
    • D) Tarım arazilerinin mülkiyet sınırları
    • E) Hakim rüzgar yönünün estiği koridorlar

14. Bir grup öğrenci, İç Anadolu Bölgesi'ndeki bir köyün uydu görüntüsünü incelemiş ve evlerin tamamının bir cami ve köy meydanı etrafında sıkıca toplandığını fark etmiştir. Çevrede ise geniş boş düzlükler yer almaktadır. Öğrencilerin tespit ettiği bu kümelenmiş (toplu) yerleşme deseninin ortaya çıkış nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • A) Nemli iklim koşulları ve gür ormanların yerleşmeyi sınırlaması
    • B) Ulaşım hatlarının kesişim noktasında yer alması
    • C) Akarsu taşkınlarından korunma ihtiyacı
    • D) Su kaynaklarının yetersizliği ve tarım arazilerinin toplu olması
    • E) Turizm faaliyetlerinin ortak bir alanda toplanmak istenmesi

15. Aşağıdaki görselde, Doğu Karadeniz kıyı kuşağındaki dik yamaçlar üzerine kurulmuş kırsal yerleşmelerin havadan çekilmiş bir fotoğrafı yer almaktadır. Evlerin dik yamaçlara ve çay bahçelerine adeta rastgele serpiştirildiği görülmektedir. Bu yerleşme dokusunun oluşmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Geniş düzlüklerin bulunması ve sulu tarımın yaygın olması
    • B) Devletin planlı konut projeleri uygulaması
    • C) Engebeli arazi yapısı ve su kaynaklarının her yerde bulunabilmesi
    • D) Güçlü rüzgarlardan korunmak amacıyla korunaklı vadilerin seçilmesi
    • E) Güvenlik kaygısıyla evlerin yüksek kale çevrelerine kurulması

16. Bir coğrafya öğretmeni, öğrencilerinden engebeli dağlık alanlar ile düz ovalık bölgelerdeki kırsal konutların dağılış desenlerini karşılaştırmalarını istemiştir. Karstik ve su kaynaklarının sınırlı olduğu kurak engebeli bölgelerde evlerin birbirine uzak, su kaynaklarının zengin olduğu ovalarda ise evlerin bir arada toplandığı görülür. Buna göre, yerleşmelerin dağınık (rassal) veya toplu (kümelenmiş) desenler göstermesinde rol oynayan temel coğrafi koşul çifti aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Bitki örtüsü ve toprak türü
    • B) Yer şekilleri ve su kaynakları
    • C) Sanayileşme oranı ve nüfus yoğunluğu
    • D) Ulaşım ağları ve maden yatakları
    • E) Tarım ürünlerinin çeşitliliği ve rüzgar yönü

17. Bir şehir bölge plancısı, Türkiye’nin iki farklı yerleşim dokusunu incelemektedir: Görsel (A Yerleşmesi): Dağlık bir arazide, evlerin rastgele ve birbirine çok yakın konumlandığı, ulaşımın dar ve dolambaçlı patikalarla sağlandığı bir kırsal yerleşme. Görsel (B Yerleşmesi): Düz bir ovada, birbirini dik kesen geniş caddelerin bulunduğu, konutların belirli bir hiyerarşi ve düzene göre yerleştirildiği (ızgara planlı) modern bir kent dokusu. Bu iki yerleşmenin mekânsal organizasyonu karşılaştırıldığında; B yerleşmesindeki düzenli desenin, sadece görsel bir estetik sunmakla kalmayıp aynı zamanda altyapı hizmetlerinin (su, kanalizasyon vb.) maliyetini düşürerek kaynak verimliliği sağladığı ve afet anında tahliye operasyonlarını kolaylaştırarak 'afete dirençli yerleşme' kriterlerine daha uygun olduğu savunulur.

18. 

    Bir şehir plancısı, Türkiye'nin iki farklı bölgesine ait uydu görüntülerini analiz ederek yerleşme desenleri üzerine bir rapor hazırlamaktadır. Raporda şu bulgular yer almaktadır: Bölge (Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçları): Yerleşme unsurları birbirinden uzak, engebeli arazi üzerine yayılmış 'dağınık' bir desen sergilemektedir. Bölge (İç Anadolu Platosu'nun güney kesimleri): Yerleşme unsurları su kaynağı ve ortak kullanım alanları etrafında sıkıca bir araya gelmiş 'kümelenmiş' bir desen sergilemektedir. MEB Maarif Modeli kapsamında yerleşmelerin mekânsal organizasyonu ve kaynakların verimli kullanımı ilkeleri dikkate alındığında, bu iki bölgeyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) 1. bölgedeki yerleşme deseni, modern şehircilik ilkelerine göre zamanın ve kaynakların yönetimi açısından 2. bölgeye göre daha avantajlıdır.
    • B) 2. bölgedeki kümelenmiş desen, sadece kültürel bir tercih olup doğal çevrenin yerleşme dokusu üzerindeki sınırlayıcı etkisini yansıtmamaktadır.
    • C) 1. bölgede yerleşme unsurlarının hiyerarşisi, ulaşım ağlarının gelişmiş olması ve düz arazi yapısı nedeniyle daha karmaşık bir yapı sunar.
    • D) Her iki bölgedeki yerleşme dokusu, afetlere karşı dirençli kentler oluşturma sürecinde aynı mimari ve mühendislik çözümleriyle organize edilmelidir.
    • E) 2. bölgedeki mekânsal organizasyon kamu hizmetlerinin ulaştırılmasında ve altyapı maliyetlerinde tasarruf sağlarken; 1. bölgedeki organizasyon hizmet erişim süresini ve maliyetini artırmaktadır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.