CBS ve Tematik Haritalar Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Web tabanlı CBS portalları üzerinden afet yönetimi, şehir planlama, çevre koruma gibi birçok alanda anlık kararlar alınabilmektedir. Web tabanlı CBS teknolojilerinin küresel ölçekte bu kadar yaygınlaşmasının ve toplumsal düzeyde karar verme süreçlerini demokratikleştirmesinin en temel sosyo-teknolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Sadece coğrafya öğretmenleri tarafından kullanılabilir olması
   • B) Coğrafi bilgiye ve mekansal verilere erişimi, özel yazılım eğitimlerine gerek kalmadan internet kullanan herkes için açık, kolay ve anlaşılır hale getirmesi
   • C) Bilgisayarlarda veri depolama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırması
   • D) Sadece üç boyutlu arazi modellemesi yapabilmesi
   • E) Kağıt harita kullanımını tüm dünyada yasaklaması

2. Bir CBS uzmanı, web tabanlı CBS uygulamasında hazırladığı heyelan duyarlılık haritasını kontrol listesi kullanarak değerlendirmiş ve heyelan noktalarının dik yamaçlar yerine düz ovalara yerleştiğini fark etmiştir. Bu hatanın giderilebilmesi için uzmanın harita oluşturma sürecinde hangi işlem adımına veya katman özniteliğine geri dönüp düzenleme yapması gerekir?

   • A) Altlık haritanın projeksiyon açısını büyütmeye
   • B) Eğimi temsil eden topografya (yükseklik/eğim) katmanındaki yükseklik verileri ile heyelan noktalarının konum eşleşmesine
   • C) Haritanın renk skalasındaki kırmızı ton miktarını azaltmaya
   • D) Arama çubuğuna yeni bir anahtar kelime eklemeye
   • E) Heyelan alanlarını nokta yerine sadece çizgi nesnesi olarak kaydetmeye

3. İklim değişikliğinin göller üzerindeki etkisini araştıran öğrenciler, web CBS üzerinde Beyşehir Gölü'nün yıllara göre su yüzey alanı değişimini analiz etmektedir. Öğrencilerin bu çalışmada harita okuma, çözümleme ve çıkarım yapma basamaklarını başarıyla tamamlayabilmesi için öncelikle hangi iki katmanı zaman serisi analiziyle karşılaştırması gerekir?

   • A) Farklı yıllara ait göl kıyı çizgisi sınırları (poligon/çizgi) ile sıcaklık/buharlaşma verilerini
   • B) Türkiye fay hatları haritası ile göldeki balık türleri dağılımını
   • C) Göle yakın karayolu uzunlukları ile bölgedeki maden ocaklarının konumunu
   • D) Bölgenin toprak türü katmanı ile tarımsal sulama kooperatif sayısını
   • E) Türkiye'nin komşu sınırları ile gölün ortalama derinlik değerini

4. Web tabanlı bir CBS arayüzünde 'Katman Ekle' butonu kullanılarak sisteme yeni bir vektör veri yüklenecektir. Bu yükleme işleminde sisteme aktarılacak dosyanın koordinat referans sistemi (CRS) hatalı tanımlanırsa, harita ekranında nasıl bir teknik aksaklık yaşanması beklenir?

   • A) Eklenen yeni katmandaki coğrafi detaylar dünya üzerinde yanlış ve alakasız bir konumda görüntülenir.
   • B) Web CBS tarayıcısı tamamen kapanır ve bilgisayar çöker.
   • C) Sadece altlık haritanın renk tonları değişir.
   • D) Vektör veriler otomatik olarak raster (hücresel) veriye dönüşür.
   • E) Katman yöneticisindeki diğer tüm katmanların isimleri silinir.

5. Bir ülkenin istatistik kurumu, web tabanlı CBS haritaları üzerinden illere göre göç oranlarını gösteren tematik bir harita yayınlamıştır. Bu haritayı inceleyen bir coğrafyacı, göç veren illerin işsizlik oranları katmanını da haritaya ekleyerek iki veri arasındaki mekansal ilişkiyi analiz etmiştir. Coğrafyacının yaptığı bu çalışma, CBS'nin hangi temel gücünü ve işlevini doğrudan yansıtır?

   • A) Sadece görsel grafik tasarlama yeteneğini
   • B) Farklı coğrafi katmanları üst üste çakıştırarak neden-sonuç ilişkileri kurma ve analiz etme becerisini
   • C) Koordinatsız harita çizimlerini dijital ortama aktarma hızını
   • D) Ülke sınırlarını gerçeğe yakın ölçme hassasiyetini
   • E) Haritaları sadece statik (sabit) resim dosyası olarak kaydetme özelliğini

6. Web tabanlı bir CBS projesinde, Karadeniz Bölgesi'nin heyelan riski yüksek alanları kırmızı poligonlarla, tarihi köprüler ise mavi noktalarla sembolize edilmiştir. Proje yürütücüsü, sistemdeki verileri güncellerken yanlışlıkla 'Heyelan Alanları' katmanını sistemden tamamen silmiş ancak 'Tarihi Köprüler' katmanına dokunmamıştır. Bu hata sonucunda web harita ekranında nasal bir değişim meydana gelir?

   • A) Köprülerin konumları haritadan silinir, sadece heyelan alanları görünür kalır.
   • B) Haritadaki tüm vektörel veriler silinir ve sadece altlık uydu görüntüsü kalır.
   • C) Kırmızı poligonlar ekrandan kaybolur, mavi noktalar ise altlık harita üzerinde görünmeye devam eder.
   • D) Haritanın ölçeği otomatik olarak küçülür ve koordinat sistemi değişir.
   • E) Köprülerin sembolleri kırmızı poligon şekline dönüşür.

7. Bir grup öğrenci afet yönetimi dersinde AFAD'ın web tabanlı CBS portalını kullanarak deprem toplanma alanlarını analiz etmektedir. Öğrenciler sisteme giriş yaptıktan sonra sırasıyla; kendi mahallelerini aratmış, mahalledeki toplanma alanlarının noktalarını seçmiş ve bu noktaların kapasite bilgilerini sorgulamışlardır. Öğrencilerin bu süreçte sırasıyla kullandığı arayüz bileşenleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • A) Çizim Ekranı - Nesne Gezgini - Katman Yöneticisi
   • B) Arama Çubuğu - Harita Ekranı (Nokta Nesnesi) - Öznitelik/Bilgi Kartı
   • C) Araç Çubuğu - Koordinat Paneli - Projeksiyon Seçici
   • D) Katman Yöneticisi - Çizim Ekranı - Ölçek Çubuğu
   • E) Nesne Gezgini - Menü Çubuğu - Veri Ekleme Paneli

8. Ege kıyılarındaki koy ve körfezlerin zamana bağlı kıyı çizgisi değişimini izlemek isteyen bir CBS uzmanı, web tabanlı CBS yazılımına son 20 yıla ait Sentinel uydu görüntülerini katman olarak eklemiştir. Uzmanın kıyı çizgisindeki daralma veya genişlemeleri en doğru şekilde ölçüp analiz edebilmesi için web arayüzündeki hangi araç setini aktif olarak kullanması gerekir?

   • A) Çizim ve Ölçme (Mesafe/Alan) Araçları
   • B) Katman Sembolojisi ve Renk Paleti Değiştirici
   • C) Koordinat Projeksiyonu Seçim Paneli
   • D) Veri Tabanı Tablo Ekleme Sihirbazı
   • E) 3 Boyutlu Arazi Kabartma Filtresi

9. Aşağıdaki tabloda bilgisayar tabanlı (masaüstü) CBS ile web tabanlı CBS uygulamalarının bazı özellikleri karşılaştırılmıştır: I. Masaüstü CBS yüksek işlemci gücü gerektirirken, Web CBS tarayıcı üzerinden çalışır. II. Masaüstü CBS'de veri paylaşımı zordur, Web CBS'de ise veriler eş zamanlı paylaşılır. III. Masaüstü CBS'de katman eklenemezken, Web CBS sadece tek bir katmandan oluşur. Tablodaki karşılaştırma maddelerinden hangileri doğru bilgiler içermektedir?

   • A) Yalnız I
   • B) Yalnız III
   • C) I ve II
   • D) II ve III
   • E) I, II ve III

10. Bir araştırmacı, web tabanlı bir CBS arayüzünde çalışırken sol menüdeki 'Katman Yöneticisi' panelinden heyelan bölgelerini kapatmış, ancak arama çubuğuna 'aktif heyelanlar' yazdığında ekranda yine de sonuçlar listelenmiştir. Bu durum web tabanlı CBS platformlarının hangi iki temel bileşeninin birbiriyle entegre çalıştığını kanıtlar?

    • A) Donanım ve Kullanıcı Deneyimi
    • B) Kartografik Çizim Ekranı ve Baskı Modülü
    • C) Coğrafi Veri Tabanı (Öznitelik) ve Görsel Harita Katmanları
    • D) Piksel Çözünürlüğü ve Uydu Yörünge Bilgisi
    • E) Projeksiyon Sistemi ve Koordinat Dönüştürücü

11. Bir bölgedeki turizm faaliyetlerini canlandırmak amacıyla web tabanlı CBS üzerinden tarihi eserler, oteller ve ulaşım ağlarını gösteren interaktif bir harita tasarlanmıştır. Bu haritanın kullanıcılar tarafından arama motorları üzerinden kolayca sorgulanabilmesi, konum bilgilerine anında erişilmesi ve mobil cihazlardan da açılabilmesi hedeflenmiştir. Tasarlanan bu projenin masaüstü CBS yazılımlarına kıyasla sunduğu en büyük avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Verilerin internet tarayıcıları vasıtasıyla her yerden, her cihazla kolayca erişilebilir ve sorgulanabilir olması
    • B) Web CBS'nin verileri sadece kağıt üzerine basarak sunabilmesi
    • C) Sistemlerin lisans ücretlerinin masaüstü yazılımlardan her zaman daha pahalı olması
    • D) Web CBS veri tabanlarında grafik olmayan hiçbir sözel bilginin saklanamaması
    • E) Kullanıcıların harita üzerinde hiçbir şekilde katman açıp kapatamaması

12. Selin, web tabanlı CBS arayüzünü kullanarak okulunun çevresindeki bisiklet yollarını gösteren bir harita tasarlamaktadır. Selin bisiklet rotalarını çizerken araç çubuğundaki hangi geometrik veri tipini tercih etmeli ve veri tabanına bu rotaların uzunluklarını hangi özellik (öznitelik) alanına kaydetmelidir?

    • A) Nokta (Point) - Yükseklik Verisi
    • B) Poligon (Alan) - Genişlik Değeri
    • C) Çizgi (Line) - Uzunluk Verisi
    • D) Nokta (Point) - Koordinat Bilgisi
    • E) Poligon (Alan) - Nüfus Yoğunluğu

13. Bir şehir plancısı, web tabanlı CBS uygulamasında yeni kurulacak bir sanayi sitesi için yer seçimi analizi yapacaktır. Bu amaçla 'Verimli Tarım Arazileri', 'Fay Hatları' ve 'Rüzgar Yönü' katmanlarını sisteme yüklemiştir. Plancının sanayi sitesini çevreye en az zarar verecek ve en güvenli alana kurabilmesi için CBS arayüzünde uygulaması gereken en doğru işlem basamağı hangisidir?

    • A) Sadece fay hatları katmanını görünür yapıp diğer tüm katmanları silmek
    • B) Tarım arazileri ve fay hatları dışındaki alanları filtreleyerek uygun yerleşim bölgelerini tespit etmek
    • C) Rüzgar yönü katmanını altlık harita olarak en alt katmana kilitlemek
    • D) Tüm harita katmanlarını şeffaflık ayarı yapmadan üst üste rastgele yerleştirmek
    • E) Çizim ekranını kullanarak tarım arazilerinin tamamını sanayi bölgesi ilan etmek

14. Bir web CBS portalında Türkiye'nin yıllık ortalama yağış haritası ile orman varlığı dağılışı haritası üst üste çakıştırılmıştır. Yapılan bu CBS analizinden elde edilen sonuçlar incelendiğinde, iki harita katmanı arasında doğrudan bir korelasyon (ilişki) tespit edilmiştir. Öğrencilerin bu iki katmanı üst üste çakıştırarak ulaştığı temel coğrafi çıkarım aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • A) Türkiye'de orman alanlarının sadece en yüksek dağlık zirvelerde toplandığı
    • B) Yıllık ortalama yağış miktarının fazla olduğu bölgelerde orman varlığının da yoğunlaştığı
    • C) Yağışın az olduğu İç Anadolu'da orman yangını riskinin en düşük olduğu
    • D) Ormanların ülke genelinde yağış rejiminden tamamen bağımsız yayıldığı
    • E) Karadeniz Bölgesi'nin en az yağış alan yer olmasından dolayı yapraklı ormanlara sahip olduğu

15. Bir coğrafya öğretmeni, öğrencilerinden web tabanlı bir CBS platformu kullanarak 'Akdeniz Bölgesi'ndeki Milli Parklar ve Heyelan Alanları' konulu dinamik bir harita tasarlamalarını istemiştir. Öğrencilerin süreç sonunda haritayı amaca uygun kullanabilmesi ve kendilerini öz değerlendirmeye tabi tutabilmesi için kullanması gereken en etkili araç ve yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Hazırlanan harita adımlarını öğretmen rehberliğindeki bir kontrol listesiyle değerlendirmek
    • B) Tasarlanan haritayı sadece yazıcıdan çıktı alarak panoya asmak
    • C) Katman yönetim panellerini haritadan tamamen kaldırmak
    • D) CBS platformunun arama çubuğunu devre dışı bırakarak analiz yapmak
    • E) Sadece tek bir nokta verisi kullanarak geniş alanları sorgulamak

16. Web tabanlı bir CBS uygulamasında harita katmanları analiz edilirken, altlık haritanın üzerinde sırasıyla 'Türkiye Deprem Hatları', 'Nüfus Yoğunluğu' ve 'Ulaşım Ağı' katmanları aktif hale getirilmiştir. Bu katmanların görünüm sıralamasında yapılacak bir hata, bazı verilerin ekranda tamamen kaybolmasına (arkada kalmasına) neden olabilmektedir. Buna göre, harita ekranında tüm katmanları en sağlıklı ve eksiksiz görebilmek için katman yöneticisindeki sıralama yukarıdan aşağıya doğru nasıl olmalıdır?

    • A) Nüfus Yoğunluğu (Poligon) - Ulaşım Ağı (Çizgi) - Deprem Hatları (Çizgi) - Altlık Harita
    • B) Deprem Hatları (Çizgi) - Ulaşım Ağı (Çizgi) - Nüfus Yoğunluğu (Poligon) - Altlık Harita
    • C) Altlık Harita - Nüfus Yoğunluğu (Poligon) - Ulaşım Ağı (Çizgi) - Deprem Hatları (Çizgi)
    • D) Nüfus Yoğunluğu (Poligon) - Altlık Harita - Deprem Hatları (Çizgi) - Ulaşım Ağı (Çizgi)
    • E) Altlık Harita - Deprem Hatları (Çizgi) - Ulaşım Ağı (Çizgi) - Nüfus Yoğunluğu (Poligon)

17. Bir okul projesinde anlık orman yangını risk analiz haritası hazırlamak isteyen beşerli bir öğrenci grubu, verileri sürekli güncelleyebilmek ve eş zamanlı olarak ortak çalışabilmek amacıyla web tabanlı bir CBS uygulaması seçmiştir. Öğrencilerin masaüstü (bilgisayar tabanlı) bir CBS programı yerine web tabanlı bir platform tercih etmesinin en temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Masaüstü CBS programlarının hiç harita üretememesi
    • B) Sadece masaüstü programlarda veri tabanı sorgulaması yapılabilmesi
    • C) Web tabanlı uygulamaların yüksek maliyetli donanımlara ihtiyaç duyması
    • D) Web tabanlı sistemlerin çoklu kullanıcıyla gerçek zamanlı veri paylaşımına ve iş birliğine imkan tanıması
    • E) Masaüstü CBS uygulamalarının internet bağlantısı olmadan kesinlikle çalışmaması

18. Bir belediyenin 'Sürdürülebilir Ulaşım' biriminde çalışan iki uzmandan biri sahada tablet kullanarak yeni bisiklet yollarının koordinatlarını sisteme girmekte, diğeri ise merkez ofiste bu verileri anlık olarak takip ederek trafik yoğunluk haritasıyla çakıştırmaktadır. Bu ekip, bilgisayarlarına herhangi bir yazılım kurmadan, yalnızca genel ağ tarayıcısı üzerinden eriştikleri bir arayüzü kullanmaktadır. Bu sistemde sol tarafta bulunan 'Katman Yöneticisi' sayesinde bisiklet yolları, duraklar ve arazi kullanımı gibi farklı veri gruplarını açıp kapatabilmekte, 'Araç Çubuğu'ndaki çizim araçlarıyla yeni rotalar oluşturabilmektedirler. Bu senaryodaki web tabanlı CBS uygulamasının, geleneksel masaüstü CBS yazılımlarına göre en büyük avantajı donanımdan bağımsız ve eş zamanlı iş birliğine imkan tanımasıdır; ancak web tabanlı bu arayüzler yapısı gereği masaüstü yazılımların sunduğu 'Katman Yönetimi' ve 'Sorgulama' gibi temel araçları kullanıcıya sunamaz.

19. 

    Bir şehir belediyesi, 'Mahallemizi Güzelleştiriyoruz' projesi kapsamında vatandaşların yaşadıkları sokaklardaki sorunları (bozuk yollar, eksik aydınlatmalar, park ihtiyacı) harita üzerinde işaretleyerek belediyeye anlık olarak iletmelerini istemektedir. Proje koordinatörü olan Elif Hanım, bu süreçte kullanılacak yazılımın; kullanıcıların özel bir kurulum yapmasına gerek kalmadan, akıllı telefon veya bilgisayarlarından kolayca erişebilecekleri ve aynı anda binlerce kişinin veri girişi yapabileceği bir yapıda olması gerektiğini belirtmiştir. Elif Hanım'ın bu kriterleri doğrultusunda bir CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) türü seçmesi gerekmektedir. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, Elif Hanım'ın web tabanlı bir CBS uygulamasını tercih etmesinin temel gerekçesini en iyi açıklar?

    • A) Donanım gücü sınırlı olan cihazlardan bile internet aracılığıyla erişilip, çoklu kullanıcıyla eş zamanlı veri paylaşımına olanak sağlaması.
    • B) İnternet bağlantısı koptuğunda dahi bulut sistemindeki verilerin yerel sürücülere otomatik olarak yedeklenmesi.
    • C) Masaüstü yazılımlara göre çok daha karmaşık ve derinlemesine jeostatistiksel analiz araçlarını bünyesinde barındırması.
    • D) Veri güvenliğini sağlamak amacıyla verilerin sadece kullanıcının kendi fiziksel bilgisayarında depolanmasına izin vermesi.
    • E) Harita üzerindeki katman yönetiminin sadece yönetici yetkisine sahip tek bir bilgisayar üzerinden yapılabilmesi.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.