Su Kaynakları Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Yer altı sularının mineralce zengin, sıcak ve şifalı olanlarına jeotermal kaynaklar denir. Bu kaynaklar genellikle kırıklı yer yapısının yaygın olduğu genç oluşumlu bölgelerde görülür. Türkiye'nin tektonik yapısı göz önüne alındığında, aşağıdaki bölümlerin hangisinde jeotermal kaynak potansiyeli en yüksektir?

   • A) Konya Bölümü
   • B) Kıyı Ege Bölümü
   • C) Ergene Bölümü
   • D) Orta Fırat Bölümü
   • E) Yıldız Dağları Bölümü

2. Bir bölgedeki akarsuların akım düzeni (rejimi), o bölgenin iklim koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Yağışın yıl boyu düzenli olduğu bölgelerde akarsu rejimleri de düzenlidir. Buna göre, aşağıdaki nehirlerden hangisinin rejimi, havzasındaki yağış rejiminin düzenli olmasına bağlı olarak daha dengelidir?

   • A) İndus
   • B) Colorado
   • C) Kongo
   • D) Ganj
   • E) Amuderya

3. Dünya genelinde buzullar kutup bölgelerinde ve yüksek dağlık alanlarda yoğunlaşmıştır. Küresel ısınma nedeniyle bu tatlı su depoları hızla eriyerek okyanuslara karışmakta ve kullanılamaz hale gelmektedir. Aşağıdaki ülkelerin hangisinde, coğrafi konumundan dolayı geniş buzul örtülerine bağlı tatlı su rezervi diğerlerine göre çok daha fazladır?

   • A) Mısır
   • B) Danimarka (Grönland)
   • C) Avustralya
   • D) Brezilya
   • E) Suudi Arabistan

4. Fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre su kaynakları sınıflandırılırken suyun sıcaklığı da önemli bir ölçüttür. Yer altından gelen sıcak sular fay hatlarına paralel dağılış gösterirken, soğuk sular yüzey sularının sızmasıyla oluşur. Buna göre, aşağıdaki kaynak türlerinden hangisinin su sıcaklığı yıl içinde diğerlerine göre daha fazla değişim gösterir?

   • A) Yamaç (vadi) kaynağı
   • B) Kaplıca
   • C) Gayzer
   • D) Ilıca
   • E) Artezyen

5. Yeraltı suları yüzeye kendiliğinden çıkabildiği gibi insanlar tarafından sondaj yapılarak da çıkarılabilir. İki geçirimsiz tabaka arasındaki geçirimli tabakada biriken suların sondajla basınçlı bir şekilde fışkırarak çıkmasıyla oluşan kaynaklara artezyen denir. Aşağıdaki alanların hangisinde artezyen kaynağı elde etme olasılığı en yüksektir?

   • A) Aktif volkan konilerinin yamaçlarında
   • B) Eğimli karstik aşınım düzlüklerinde
   • C) Çanak şeklindeki senklinal kıvrım havzalarında
   • D) Kar kalınlığının fazla olduğu dağ zirvelerinde
   • E) Okyanus kıyısındaki aktif delta ovalarında

6. İstasyon tekniği uygulanan bir coğrafya dersinde öğrenciler, "Gelecekte Su Kıtlığı" senaryosunu ele alarak slogan, poster ve öykü üretmişlerdir. Bu etkinlikte öğrencilerin su kaynaklarının azalmasının tarımsal üretime etkileri üzerine yoğunlaştığı görülmüştür. Buna göre, su kaynaklarındaki azalmanın tarım sektörü üzerindeki en tehlikeli dolaylı sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Tarımda makineleşme oranının hızla düşmesi
   • B) Gıda güvenliğinin tehlikeye girmesi ve küresel açlık riskinin artması
   • C) Tarım topraklarının kimyasal gübrelerle aşırı kirlenmesi
   • D) Kırsal kesimde tarımsal ürün çeşitliliğinin yapay olarak artması
   • E) Tarım alanlarının tamamının ormanlık alanlara dönüştürülmesi

7. Bir ülkedeki göllerin sularının tatlı, tuzlu veya sodalı olmasında; gölün derinliği, gölü besleyen kaynakların kimyasal yapısı, bölgenin iklim özellikleri ve en önemlisi gölün bir gideyeninin (göl ayağı) olup olmaması belirleyicidir. Buna göre, bir gölün sularının kesinlikle tatlı olmasını sağlayan temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Göl çanağının çok derin ve geniş olması
   • B) Gölün sadece eriyen kar sularıyla beslenmesi
   • C) Gölün dışa akışını sağlayan bir gideyeninin bulunması
   • D) Göl çevresindeki bitki örtüsünün çok gür olması
   • E) Gölün yüksek dağlık bir alanda yer alması

8. Coğrafya dersinde "Su Kaynaklarının Sınıflandırılması" konusunu işleyen öğretmen, tahtaya bir kavram haritası çizmiş ve bazı kutucukları boş bırakmıştır. Bu kutucuklar su kaynaklarının kimyasal özelliklerine göre eşleştirilecektir. Kavram haritasında "Tuzlu Sular" ve "Tatlı Sular" başlıkları altında doğru bir gruplandırma yapmak için aşağıdakilerden hangisi kullanılmalıdır?

   • A) Tuzlu Sular: Okyanuslar, Göllerin tamamı / Tatlı Sular: Akarsular, Buzullar
   • B) Tuzlu Sular: Denizler, Kapalı Havza Gölleri / Tatlı Sular: Açık Havza Gölleri, Yeraltı Suları (Açık sistem)
   • C) Tuzlu Sular: Buzullar, Denizler / Tatlı Sular: Akarsular, Gayzerler
   • D) Tuzlu Sular: Artezyen Kaynakları, Okyanuslar / Tatlı Sular: Karstik Kaynaklar, Bataklıklar
   • E) Tuzlu Sular: Kar suları, Lagünler / Tatlı Sular: Denizler, Baraj gölleri

9. Küresel iklim değişikliği ve hızlı nüfus artışı, tatlı su kaynakları üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Bu durum, gelecekte sınır aşan nehirlerin paylaşımı konusunda ülkeler arasında jeopolitik gerginliklerin yaşanabileceğini göstermektedir. Aşağıdaki akarsu çiftlerinden hangileri, havzasındaki ülkeler arasında geçmişten günümüze su paylaşımı sorunlarına ve diplomatik krizlere en fazla konu olan nehirlerdendir?

   • A) Amazon - Kongo
   • B) Volga - Tuna
   • C) Mississippi - Yenisey
   • D) Fırat - Nil
   • E) Obi - Mackenzie

10. Yer altı suları, yağışlarla sızan suların geçirimsiz bir tabaka üzerinde birikmesiyle oluşur ve beslenme kaynaklarına göre kimyasal farklılıklar gösterir. Özellikle kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay eriyebilen kayaçların yaygın olduğu sahalarda yer altı sularının yapısı belirgin bir karaktere bürünür. Bu tür kolay eriyebilen kayaçların yaygın olduğu bir bölgede oluşan yer altı suları için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) Erimiş mineral ve kireç miktarı oldukça yüksektir.
    • B) Sıcaklıkları her mevsim dış ortamdan bağımsız olarak çok yüksektir.
    • C) Derinlerde sıkışmış gaz basıncıyla yeryüzüne fışkırarak çıkarlar.
    • D) Tarımsal sulamada kullanıldığında topraktaki tuzlanmayı tamamen önlerler.
    • E) Sadece volkanik faaliyetlerin aktif olduğu alanlarda bulunurlar.
11. 

    Aşağıdaki grafikte dünya genelindeki su kaynaklarının tuzluluk ve kullanılabilirlik durumuna göre genel dağılım oranları şematize edilmiştir. Sınırlı miktardaki tatlı suyun büyük kısmı buzullarda kilitli durumdadır. Grafikte verilen oranlar ve tatlı suyun doğadaki dağılımı analiz edildiğinde, insanoğlunun doğrudan ve kolayca erişebildiği sıvı haldeki yüzey üstü tatlı suların toplam su varlığı içindeki payı hakkında hangi değerlendirme yapılabilir?

    • A) Toplam su varlığının neredeyse yarısını oluşturmaktadır.
    • B) Yer altı sularından daha fazla bir hacme sahiptir.
    • C) %1'den çok daha küçük, son derece kısıtlı bir paya sahiptir.
    • D) Küresel ısınmaya bağlı olarak her yıl düzenli bir şekilde artış göstermektedir.
    • E) Atmosferdeki nem miktarından her zaman daha az yer kaplamaktadır.

12. Kullanılabilir tatlı su kaynaklarının hızla tükenmesi üzerine bir okulda "Su Tasarrufu ve Geleceğimiz" temalı üç farklı çalışma grubu (afiş, slogan ve kısa hikaye) kurulmuştur. Öğrenciler bu çalışmalarda su kıtlığının yaratacağı olası psikolojik ve sosyolojik etkileri empati kurarak işlemeye çalışmışlardır. Bu çalışmalarda yer alan aşağıdaki ifadelerden hangisi, su kıtlığının doğrudan "beşerî ve toplumsal" etkisine dikkat çeken bir empati ve farkındalık yaklaşımı içerir?

    • A) Göllerin kurumasıyla su kuşlarının göç yolları tamamen değişecek ve ekosistem çökecektir.
    • B) Yeraltı su seviyesinin düşmesi, tarım alanlarında devasa obrukların oluşmasına yol açacaktır.
    • C) Akarsuların debisinin azalması, barajlardaki hidroelektrik enerji üretim kapasitesini düşürecektir.
    • D) Temiz suya ulaşmak için her gün kilometrelerce yürümek zorunda kalan çocukların eğitim hakkından mahrum kalması en büyük adaletsizliktir.
    • E) Deniz suyunun arıtılarak tatlı suya dönüştürülmesi tesisleri ülke ekonomilerine aşırı mali yük getirecektir.

13. Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili ve zengin akarsu ağlarına sahip bir ülke görünümünde olsa da aslında "su stresi" çeken ülkeler arasında yer almaktadır. Ülkemizde kişi başına düşen kullanılabilir tatlı su miktarı her geçen yıl azalmaktadır. Türkiye'nin su zengini bir ülke olmamasının ve su stresi yaşamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sanayi tesislerinin tamamının tatlı su kaynakları çevresine kurulması
    • B) Yarı kurak iklim özelliklerine bağlı olarak yağışın zamana ve mekâna düzensiz dağılması
    • C) Tarımda sulama gerektiren ürünlerin ekim alanlarının devlet tarafından sürekli genişletilmesi
    • D) Komşu ülkelerle yaşanan sınır aşan sular sorunu nedeniyle suların akış yönünün değiştirilmesi
    • E) Ülkedeki tüm göllerin tektonik kökenli olup yüksek oranda soda ve tuz içermesi
14. 

    Bir coğrafya öğretmeni, dünya haritası üzerinde kuraklık riski yüksek ve tatlı su kaynakları kısıtlı olan bölgeleri işaretleyerek öğrencilerine bu alanlardaki su krizini sormuştur. Öğrenciler, su kısıtlılığının fiziki nedenlerinin yanı sıra beşerî sonuçlarını da tartışmışlardır. Harita bilgisi düşünüldüğünde, aşağıdaki bölgelerin hangisinde fiziki şartlara bağlı tatlı su yetersizliğinin toplumsal ve ekonomik çatışmalara yol açma riski en yüksektir?

    • A) I
    • B) II
    • C) III
    • D) IV
    • E) V

15. Su kaynakları; sıcaklık, tuzluluk, erimiş gaz miktarı gibi fiziksel ve kimyasal özelliklerinin yanı sıra bulundukları coğrafi konuma göre de sınıflandırılır. Bu özellikler suyun hem ekolojik dengesini hem de ekonomik olarak kullanılabilirliğini doğrudan belirler. Aşağıdaki su kaynaklarından hangisi, hem kimyasal yapısı (tuzluluk oranı) hem de bulunduğu yer (yüzey/yer altı) bakımından diğerlerinden tamamen farklı bir sınıfta yer alır?

    • A) Gayzerler
    • B) Karstik kaynaklar
    • C) Artezyen kuyuları
    • D) Tektonik göller
    • E) Kaplıcalar

16. Yeryüzündeki toplam su varlığının yaklaşık %97 gibi ezici bir çoğunluğunu tuzlu sular oluştururken, insan yaşamı için hayati önem taşıyan tatlı su kaynakları sadece %3'lük bir paya sahiptir. Bu sınırlı tatlı su potansiyelinin de büyük bir kısmı katı hâlde veya ulaşılamayacak derinliklerde bulunmaktadır. Buna göre, yeryüzündeki tatlı su kaynaklarının en büyük kısmı aşağıdaki alanların hangisinde depolanmıştır?

    • A) Akarsular ve tatlı su gölleri
    • B) Derin yeraltı su akiferleri
    • C) Buzullar ve kalıcı kar örtüleri
    • D) Atmosferdeki su buharı ve bulutlar
    • E) Toprak nemi ve bataklıklar

17. Birleşmiş Milletler Su Raporu'na göre hazırlanan bir projede öğrencilerden dünya su rezervlerini bir 'su kovası' modeliyle canlandırmaları istenmiştir. Bu modele göre; dünyadaki toplam su miktarını 100 litrelik bir kova temsil ederse, bunun yaklaşık 97 litresi okyanus ve denizlerdeki tuzlu sudur. Geriye kalan 3 litrelik tatlı suyun ise yaklaşık %68'i kutup bölgelerindeki buzullarda donmuş halde, %30'u ise yerin derinliklerindeki akiferlerde (yer altı suyu) bulunmaktadır. İnsanların temel ihtiyaçlarını karşıladığı nehirler ve göller ise tatlı suyun çok küçük bir kısmını oluşturmaktadır. Bu bilgilere göre; dünya genelinde 'fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre yapılan su sınıflandırmasında', insan kullanımına en uygun ve doğrudan erişilebilir olan yer üstü tatlı su kaynaklarının, dünyadaki toplam su varlığına oranının %1'den bile çok daha düşük bir seviyede olduğu söylenebilir.

18. Birleşmiş Milletler'in hazırladığı küresel su raporuna göre, Dünya üzerindeki su rezervlerinin %97,5'i okyanus ve denizlerdeki tuzlu sulardan oluşurken, yalnızca %2,5'lik kısmı tatlı su kaynağıdır. Ancak bu %2,5'lik tatlı suyun da yaklaşık %68,7'si kutuplarda ve dağ zirvelerinde buzul halindedir, %30,1'i ise yer altında hapsolmuştur. İnsanların doğrudan erişebildiği nehirler, göller ve atmosferdeki suyun payı, toplam tatlı suyun sadece %1,2'sine tekabül etmektedir. Coğrafya dersinde bu verileri inceleyen bir grup öğrenci, 'Su Kıtlığı ve Gelecek Senaryoları' konulu bir tartışma yürütmektedir. Bu verilere ve su kaynaklarının yeryüzündeki dağılım özelliklerine dayanarak, tatlı su kaynaklarının yönetimiyle ilgili yapılabilecek en doğru ve kapsamlı çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Küresel ısınma sonucu buzulların erimesi, tatlı suyun okyanuslara karışmasını sağlayarak içilebilir su miktarını küresel ölçekte artıracaktır.
    • B) Yer altı suları en büyük tatlı su rezervini oluşturduğu için, su krizinin yaşandığı bölgelerde sınırsız bir şekilde kullanılmalıdır.
    • C) Yeryüzündeki tatlı su kaynaklarının %97,5'i tuzlu olduğu için, deniz suyunun arıtılması her ülke için tek ve en ucuz çözüm yoludur.
    • D) Nehir ve göllerin toplam su varlığı içindeki payının çok düşük olması, bu kaynakların ekosistem üzerindeki etkisinin ihmal edilebilir olduğunu kanıtlar.
    • E) İnsan kullanımına en uygun olan yüzeysel suların (nehir ve göller) toplam su potansiyeli içindeki payının çok kısıtlı olması, mevcut kaynakların tasarruflu kullanılmasını ve stratejik su yönetimini zorunlu kılmaktadır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.