Geleceğin Dünyasında Coğrafya Bilimi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Yarı kurak bir havzada yer alan tuz gölünün çevresinde kontrolsüz sulamalı tarım yapılması gölün %80 oranında kurumasına yol açmıştır. Rüzgârlar, kuruyan göl tabanındaki tuzlu tozları çevre ilçelere taşıyarak tarım topraklarını çoraklaştırmakta ve insanlarda akciğer hastalıklarına sebep olmaktadır. Bu durum karşısında havza ölçeğinde geliştirilecek bütüncül bir havza yönetim planında ilk adım ne olmalıdır?

   • A) Göl tabanını tamamen betonla kaplayarak tuz tozlarının uçmasını engellemek
   • B) Çevre ilçelerdeki tüm nüfusu başka şehirlere kalıcı olarak göç ettirmek
   • C) Havzanın su bütçesini çıkararak su tüketimi yüksek ürünlerden, az su isteyen yerel türlere geçişi zorunlu kılmak
   • D) Göl çevresine rüzgârı engellemek için yapay metal bariyerler inşa etmek
   • E) Çoraklaşan topraklarda suni gübre miktarını artırarak verim elde etmeye çalışmak

2. Gelişmekte olan bir ülkede, yeni kurulan maden ocaklarının çevresel etkileri analiz edilmeden ruhsat verilmiştir. Madenlerden sızan ağır metaller yeraltı su kaynaklarına karışmış, bu durum tarımsal sulama yoluyla besin zincirine dahil olmuştur. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanan bir uzman, bu mekânsal sorunun çözümüne nasıl bir katkı sağlayabilir?

   • A) Maden ocaklarında çalışan işçilerin sendikal haklarını düzenleyerek
   • B) Kirli su kaynaklarının, tarım alanlarının ve yerleşim yerlerinin çakıştırma analizleriyle risk haritalarını üreterek
   • C) Ağır metallere maruz kalan hastaların tıbbi tedavilerini hastanelerde bizzat yaparak
   • D) Madencilik şirketlerinin hisse senedi değerlerini borsada takip ederek
   • E) Çıkarılan madenlerin dünya pazarındaki satış fiyatlarını belirleyerek

3. Bir ülkenin kıyı şeridinde yer alan deltalar, aşırı kum alımı, nehirler üzerine kurulan barajların alüvyon tutması ve yeraltı suyunun aşırı çekilmesi nedeniyle deniz istilasına uğramakta ve tuzlanmaktadır. Bu kıyısal mekân sorununun çözümü için disiplinler arası bir çalışma yürüten coğrafyacının, iş birliği yapacağı alanlar ve nedenleri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   • A) Jeoloji - Delta tabanındaki çökmeleri ve zemin yapısını incelemek için
   • B) Hidroloji - Barajların su ve sediman tutma kapasitelerini belirlemek için
   • C) Klimatoloji - Bölgedeki rüzgâr ve sıcaklık değişimlerinin kıyı çizgisine etkisini ölçmek için
   • D) Astronomi - Ay'ın evrelerinin kıyı erozyonu üzerindeki tek başına olan yıllık etkilerini netleştirmek için
   • E) Tarım Ekonomisi - Toprak tuzlanmasının çiftçilerin gelir düzeyine etkisini belirlemek için

4. Yoğun göç alan bir metropolün çeperindeki tarım alanları ve orman sınırları, kaçak yapılaşma ile hızla yok olmaktadır. Coğrafyacılar, bu durumu engellemek için yerel yönetimlere "kentsel büyüme sınırı" ve yeşil kuşak projeleri önermektedir. Bu önerinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kentteki sanayi kuruluşlarının üretim kapasitelerini sınırlandırmak
   • B) Kentsel alanın kontrolsüz yayılmasını önleyerek doğal çevreyi ve kaynakları korumak
   • C) Kent merkezindeki nüfusu tamamen kırsal alanlara geri göç ettirmek
   • D) Tarım alanlarını tamamen kamulaştırarak devlet çiftliklerine dönüştürmek
   • E) Şehirdeki ulaşım ağlarını sadece raylı sistemlerle sınırlandırmak

5. Akdeniz iklim bölgesinde yer alan turistik bir yörede, ormanlık alanlar imara açılarak lüks villalar yapılmıştır. Ancak bölgenin heyelan ve orman yangını risk analizi haritaları incelendiğinde, bu villaların en riskli bölgelerde yer aldığı görülmüştür. Bu hatalı mekânsal kararın temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Bölgedeki turizm gelirlerinin tarım gelirlerinden az olması
   • B) Doğal risk analizlerinin arazi kullanım planlamasında göz ardı edilmesi
   • C) Villaların mimari yapılarının Akdeniz tarzına uygun olmaması
   • D) Ormanlık alanlardaki ağaç türlerinin yangına karşı çok dayanıklı olması
   • E) Bölgedeki nüfus yoğunluğunun Türkiye ortalamasının altında kalması

6. Bir havzadaki hızlı sanayileşme sonucunda nehir suyu kirlenmiş ve nehrin döküldüğü kıyıda yer alan lagündeki balıkçılık faaliyetleri tamamen çökmüştür. Bu durum kıyı kasabalarındaki halkın büyük şehirlere göç etmesine yol açmıştır. Bu durum, coğrafyanın hangi temel ilkesinin mekânsal sorunları anlamadaki rolünü açıkça ortaya koymaktadır?

   • A) Olayların sadece lokal düzeyde kalıp çevreye yayılmaması
   • B) Doğal olayların beşerî faaliyetler üzerindeki etkisinin her zaman olumlu olması
   • C) Beşerî sistemlerin doğal sistemlerden tamamen bağımsız çalışması
   • D) Coğrafi olayların mekânsal olarak birbirine bağlılığı ve zincirleme reaksiyon oluşturması
   • E) Teknolojik gelişmelerin doğadaki tüm kirliliği kendiliğinden temizlemesi

7. Dağlık bir bölgede inşa edilen yeni otoyol, vadi tabanındaki mikroklimal iklim alanlarını ve yabani hayvan geçiş koridorlarını bölmüştür. Bunun sonucunda endemik bitki türleri azalmış ve yaban hayatı ölümleri artmıştır. Bu mekânsal sorunu hafifletmek amacıyla ekolojik coğrafya perspektifiyle önerilecek en rasyonel çözüm hangisidir?

   • A) Otoyolun her iki tarafını yüksek çelik tellerle tamamen kapatmak
   • B) Hayvan göç yolları üzerine ekolojik köprüler ve viyadükler inşa etmek
   • C) Yabani hayvanları bölgeden uzaklaştırarak koruma parklarına taşımak
   • D) Otoyoldaki araç hız sınırlarını sadece gece saatlerinde düşürmek
   • E) Bölgedeki tüm endemik bitkileri söküp laboratuvarda çoğaltmak

8. Hızlı nüfus artışı yaşayan bir kentte yeşil alanlar hızla betonlaşmış, asfalt yüzeylerin artması nedeniyle şehir merkezinde "ısı adası" etkisi oluşmuştur. Bu durum yaz aylarında enerji tüketimini ve sağlık sorunlarını ciddi şekilde artırmaktadır. Isı adası etkisini azaltmak amacıyla geliştirilecek sürdürülebilir bir şehir planlamasında hangisinin yapılması beklenmez?

   • A) Bina çatılarında yeşil çatı uygulamalarının yaygınlaştırılması
   • B) Şehirsel hava koridorlarının açık kalması için rüzgâr yönüne uygun caddeler tasarlanması
   • C) Şehir merkezindeki tüm boş arazilerin yüksek katlı alışveriş merkezlerine dönüştürülmesi
   • D) Yansıtıcı özelliği yüksek (açık renkli) kaplama malzemelerinin tercih edilmesi
   • E) Kent içi parkların ve dikey ormancılık uygulamalarının artırılması

9. Bir bölgede rüzgâr enerjisi santrali kurulması planlanmaktadır. Coğrafyacılar, kuş göç yollarını, hâkim rüzgâr yönünü, yerleşim alanlarına olan mesafeyi ve arazinin eğim durumunu analiz ederek en uygun yerleri belirlemişlerdir. Bu çalışmada coğrafya biliminin mekânsal planlamaya sağladığı en büyük katkı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Yenilenebilir enerji kaynaklarının maliyetini minimuma indirmek
   • B) Doğal ve beşerî faktörleri birlikte analiz ederek çevreyle uyumlu yer seçimi sağlamak
   • C) Bölgedeki rüzgâr hızını yapay yöntemlerle artıracak çözümler üretmek
   • D) Üretilen elektriğin hangi şehirlere ne kadar fiyata satılacağını belirlemek
   • E) Göçmen kuşların yollarını değiştirmek için ses bariyerleri tasarlamak

10. Küresel iklim değişikliğine bağlı olarak yağış rejimi değişen yarı kurak bir bölgede, çiftçiler yoğun şekilde yeraltı suyu kullanarak aşırı su tüketen yonca ve mısır gibi ürünleri ekmeye devam etmektedir. Bu durum obrukların oluşumunu hızlandırmış ve tarım arazilerini tehlikeye atmıştır. Bu mekânsal sorunun çözümü için coğrafyacıların geliştireceği stratejide aşağıdakilerden hangisi öncelikli olmalıdır?

    • A) Obrukların içini toprakla doldurarak tarımsal ekim alanlarını genişletmek
    • B) Bölgenye dışarıdan su taşımak için devasa açık kanallar inşa etmek
    • C) İklim koşulları ve su potansiyeline uygun, kuraklığa dayanıklı ürün planlaması yapmak
    • D) Yeraltı sularının kullanımını tamamen yasaklayıp tarımı sonlandırmak
    • E) Çiftçilere yüksek kapasiteli su pompaları satın almaları için hibe desteği vermek

11. Bir adanın hassas kıyı ekosisteminde turizm faaliyetlerini canlandırmak amacıyla devasa oteller inşa edilmiş, kıyı kumulları tahrip edilerek beton yürüyüş yolları yapılmıştır. Ancak bu durum, deniz kaplumbağalarının yumurtlama alanlarının yok olmasına ve kıyı erozyonunun hızlanmasına neden olmuştur. Ekolojik sürdürülebilirlik ilkeleri dikkate alındığında, bu adada yapılması gereken en doğru mekânsal planlama hamlesi hangisidir?

    • A) Turist sayısını artırmak için yeni limanlar ve havalimanı inşa etmek
    • B) Kıyı erozyonunu önlemek amacıyla denizin içine beton dalgakıranlar yerleştirmek
    • C) Turistik tesislerin kapasitelerini belirleyerek kıyı kuşağını koruma ve tampon bölgelerle sınırlandırmak
    • D) Nesli tükenen kaplumbağaları yapay havuzlarda yetiştirip adadan uzaklaştırmak
    • E) Kıyıdaki kumulları korumak için otellerin önüne suni çimlendirme yapmak

12. Verimli alüvyal topraklara sahip bir ovanın ortasına büyük bir organize sanayi bölgesi kurulmuş, çevreye yayılan kimyasallar toprak ve yeraltı sularını kirletmiştir. Bu durumun önüne geçmek için coğrafya biliminin sunacağı en etkili sürdürülebilir mekânsal çözüm önerisi hangisi olmalıdır?

    • A) Ovadaki tarımsal faaliyetleri tamamen sonlandırarak sanayiyi büyütmek
    • B) Sanayi bölgesini verimsiz, tarıma elverişsiz ve jeolojik açıdan uygun alanlara kaydırmak
    • C) Kirlenen toprakları temizlemek için ovaya kimyasal ilaçlar uygulamak
    • D) Sadece geceleri üretim yaparak sanayi emisyonlarını gündüzden uzaklaştırmak
    • E) Ovanın etrafına yüksek duvarlar örerek kirliliğin yayılmasını engellemek

13. Bir coğrafyacı, büyük bir sanayi kentinde yaşanan hava kirliliğinin mekânsal dağılışını ve bu durumun solunum yolu hastalıkları üzerindeki etkilerini araştırmaktadır. Coğrafyacının bu araştırmada tıp doktorları ve meteoroloji uzmanlarıyla iş birliği yapmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Sanayi tesislerinin bacalarına filtre takılmasını zorunlu kılmak
    • B) Kentteki tüm meteoroloji istasyonlarının yönetimini üstlenmek
    • C) Hastanelerin acil servis kapasitelerini mekânsal olarak planlamak
    • D) Çok disiplinli bir yaklaşımla sorunun neden-sonuç ve dağılış ilişkilerini bütünüyle analiz etmek
    • E) Hava kirliliğine neden olan kimyasal gazların üretimini tamamen yasaklamak

14. Hızla büyüyen bir metropolde, şehrin içinden geçen fay hatları ve taşkın yatakları imara açılarak çok katlı konutlar inşa edilmiştir. Yaşanan ilk şiddetli depremde ve ardından gelen aşırı yağışlarda bu bölgelerde büyük can ve mal kayıpları yaşanmıştır. Bu mekânsal sorunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

    • A) Bölgedeki inşaat malzemelerinin kalitesiz seçilmesi
    • B) Şehirdeki nüfus artış hızının kontrol altında tutulamaması
    • C) Doğal çevre dinamikleri ile beşerî planlama kararlarının uyumsuzluğu
    • D) Bölgedeki iklim değişimlerinin tahmin edilemez düzeyde olması
    • E) Yerel yönetimlerin afet sonrası kriz yönetiminde yetersiz kalması

15. Bir bölgedeki heyelan riskini azaltmak için hazırlanan heyelan duyarlılık haritasında eğim, jeolojik yapı, bitki örtüsü ve yağış miktarı gibi çok sayıda veri katmanı üst üste çakıştırılmıştır. Coğrafya biliminin bu çalışmada kullandığı ve mekânsal sorunların çözümünde karar vericilere doğrudan rehberlik eden ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Karşılaştırma ilkesi
    • B) Dağılış ilkesi
    • C) Nedensellik ilkesi
    • D) Değişim ilkesi
    • E) İlgi ve bağlılık ilkesi

16. Hızla sanayileşen bir bölgede fabrikaların atık suları arıtılmadan yakınlardaki bir göle boşaltılmaktadır. Bu durum göldeki balık ölümlerine, çevredeki tarım arazilerinin tuzlanmasına ve bölge halkında solunum yolu hastalıklarının artmasına yol açmıştır. Coğrafya biliminin bu karmaşık sorunu ele alırken kullandığı ve onu diğer disiplinlerden ayıran en temel yaklaşım hangisidir?

    • A) Kimyasal atıkların laboratuvarda moleküler düzeyde analiz edilmesi
    • B) Doğal ve beşerî unsurlar arasındaki karşılıklı etkileşim bağlarının sentezlenmesi
    • C) Bölgedeki ekonomik büyüme oranlarının yıllık olarak hesaplanması
    • D) Hastalıkların genetik kökenlerinin tıp bilimiyle araştırılması
    • E) Göl suyunun asitlik derecesinin sadece fiziksel yöntemlerle ölçülmesi

17. Bir nehir havzasında tarımsal verimi artırmak amacıyla bataklıklar kurutulmuş ve nehir yatağı beton kanallarla düzleştirilmiştir. Ancak sonraki yıllarda havza genelinde ani sel felaketleri artmış ve yeraltı su seviyesi hızla düşmüştür. Coğrafya biliminin "nedensellik" ilkesi çerçevesinde bakıldığında, yapılan bu uygulamanın temel hatası aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Tarımsal ürün çeşitliliğinin iklim özelliklerine göre seçilmemesi
    • B) Akarsu debisinin mevsimsel dalgalanmalarının hesaplanamaması
    • C) Doğal drenaj sistemine müdahalenin hidrolojik döngüyü bozacağının öngörülememesi
    • D) Tarımda aşırı gübre kullanımının toprak yapısına zarar vermesi
    • E) Havzadaki yerleşim birimlerinin nehir yatağına çok yakın kurulması

18. Hızla büyüyen bir metropolün çeperinde yer alan ve geçmişte bataklık olan bir bölge, kurutularak toplu konut alanına dönüştürülmüştür. Ancak birkaç yıl sonra, aşırı yağışlar sırasında bölgedeki binaların bodrum katlarını su bastığı ve zemin yapısındaki oturmalar nedeniyle binalarda çatlaklar oluştuğu gözlemlenmiştir. Bu mekânsal sorunu inceleyen bir coğrafya heyeti; bölgenin topografik haritalarını, drenaj ağını ve geçmişteki taşkın yataklarını analiz ederek sorunun 'arazinin yanlış kullanımı'ndan kaynaklandığını raporlamıştır. Buna göre; coğrafya biliminin bu soruna yaklaşımı, diğer disiplinlerden farklı olarak sadece yapının teknik dayanıklılığına odaklanmak yerine; doğal ortamın (jeomorfoloji, hidroloji) potansiyeli ile insan faaliyetleri arasındaki etkileşimi 'dağılış, bağlantı ve neden-sonuç' ilkeleri çerçevesinde bütüncül bir bakış açısıyla analiz ederek uzun vadeli ve güvenli bir mekânsal planlama için temel oluşturmaktır.

19. Yeşilvadi şehri, son yirmi yılda yoğun göç alarak hızla büyümüş bir yerleşim merkezidir. Şehrin genişleme sürecinde, geçmişte tarım yapılan alüvyal ovalar sanayi tesislerine, şehrin su ihtiyacını karşılayan yer altı su havzalarının beslenme alanları ise çok katlı konutlara dönüştürülmüştür. Belediye yönetimi, son yıllarda artan sel baskınlarını ve yer altı sularının hızla kirlenmesini önlemek amacıyla mühendislik projelerine (barajlar, drenaj kanalları vb.) büyük yatırımlar yapmasına rağmen sorunların kronikleştiğini gözlemlemiştir. Şehir planlama kuruluna davet edilen bir coğrafyacı, sorunun sadece teknik bir altyapı eksikliği olmadığını, 'mekânsal organizasyon hatası' yapıldığını vurgulamıştır. Buna göre, Yeşilvadi'deki bu mekânsal sorunun çözümünde coğrafya biliminin diğer disiplinlerden farklı olarak sunduğu temel katkı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Bölgedeki ekonomik faaliyetlerin verimliliğini artırmak için yeni yatırım alanları belirleyerek şehrin büyüme hızını kontrol altında tutması.
    • B) Sel baskınlarını önlemek amacıyla kullanılacak betonarme yapıların dayanıklılık testlerini yaparak mühendislik verilerini güncellemesi.
    • C) Yerel yönetimin bütçe analizini yaparak altyapı yatırımlarının maliyet-fayda dengesini raporlaması ve kaynak yönetimini optimize etmesi.
    • D) Şehirdeki nüfus artış hızını projeksiyon yöntemleriyle hesaplayarak gelecekte ihtiyaç duyulacak konut sayısını istatistiksel olarak belirlemesi.
    • E) Doğal çevrenin potansiyeli ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşimi; dağılış, nedensellik ve ilgi ilkeleriyle bütüncül analiz ederek sürdürülebilir bir arazi kullanım stratejisi geliştirmesi.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.