Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Dış Politikanın Esasları

   Atatürk Dönemi Türk dış politikası, Milli Mücadele sürecinde elde edilen bağımsızlığın korunması ve Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası sistemde saygın, egemen bir aktör olarak yer alması hedefi üzerine inşa edilmiştir. Bu politikanın şekillenmesinde ideolojik dogmalar yerine gerçekçilik ve akılcılık belirleyici olmuştur.

   Temel İlkeler

   • Tam Bağımsızlık: Siyasi, ekonomik, adli ve askeri alanlarda hiçbir dış müdahale veya vesayeti kabul etmeme esasıdır.
   • Yurtta Sulh, Cihanda Sulh: Bölgesel ve küresel barışın korunmasını temel alan, yayılmacılığı ve maceraperestliği reddeden anlayıştır.
   • Uluslararası Hukuka Bağlılık: Uyuşmazlıkların diplomasi, barışçıl müzakereler ve ahde vefa ilkesi doğrultusunda çözümlenmesi amaçlanmıştır.
   • Milli Menfaat ve Gerçekçilik: Ülkenin hedefleri ve kaynakları arasında denge kurularak hayalperest yaklaşımlardan uzak durulmuştur.

   Lozan Barış Antlaşması Sonrası Gelişmeler

   1923-1930 yılları arasındaki temel öncelik, Lozan Barış Antlaşması'nda çözülemeyen veya uygulaması sırasında pürüz çıkan ikili meselelerin barışçıl yollarla neticelendirilmesidir.

   Öne Çıkan Başlıklar

   • Musul Meselesi (Irak Sınırı): İngiltere ile yürütülen ikili görüşmeler sonuçsuz kalınca konu Milletler Cemiyetine intikal etmiştir. Şeyh Sait İsyanı'nın yarattığı iç istikrarsızlığın da etkisiyle Türkiye, 1926 Ankara Antlaşması ile Musul üzerindeki haklarından belirli tavizler karşılığında vazgeçmek zorunda kalmıştır.
   • Yabancı Okullar Meselesi: Fransa ve Papalık ile yaşanan bu gerilimde Türkiye, yabancı okulların Türk kanunlarına ve müfredatına uymasını şart koşmuş; konuyu bir iç mesele sayarak taviz vermemiştir.
   • Nüfus Mübadelesi (Etabli Sorunu): Yunanistan ile yaşanan yerleşik (etabli) sayılma anlaşmazlığı, 1930 yılında imzalanan Türk-Yunan Dostluk Antlaşması ile çözülmüş ve iki ülke arasında yakınlaşma başlamıştır.
   • Dış Borçlar ve Osmanlı Borçlarının Tasfiyesi: Duyun-ı Umumiye idaresinin kaldırılmasının ardından borçların taksimi ve ödeme planı 1928 Paris Anlaşması ile yeniden düzenlenmiştir.

   Revizyonist Tehditlere Karşı Diplomasi

   1930'lu yıllarda İtalya'nın Akdeniz'deki yayılmacı politikası ve Almanya'da Nasyonal Sosyalizmin yükselişi, uluslararası barışı tehdit etmeye başlamıştır. Türkiye bu dönemde çok taraflı iş birliklerine ve kolektif güvenlik mekanizmalarına öncülük etmiştir.

   Uluslararası Girişimler ve İttifaklar

   • Milletler Cemiyetine Giriş (1932): Türkiye, barışçıl ve tutarlı diplomasisi sayesinde cemiyetin davetiyle üye olan ilk ve tek devlet olmuştur.
   • Balkan Antantı (1934): Batı sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında Atina'da imzalanmıştır.
   • Sadabat Paktı (1937): İtalya'nın Doğu Akdeniz ve Kızıldeniz'deki emellerine karşı doğu sınırlarını korumak amacıyla Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Tahran'da kurulmuştur.

   Misakımilli Doğrultusunda Son Adımlar

   Atatürk'ün stratejik öngörüsü ve değişen uluslararası konjonktürü ustalıkla değerlendirmesi, Türkiye'nin egemenlik haklarını genişletmesini sağlamıştır.

   Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936)

   Lozan'da kurulan uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış, Boğazların her iki yakasındaki askersizleştirilmiş bölgeye Türk ordusu yerleşmiştir. Böylece Boğazlar üzerindeki Türk egemenliği tam anlamıyla tesis edilmiştir.

   Hatay Meselesi

   Fransa'nın 1936'da Suriye üzerindeki mandasını sona erdirme kararı alması üzerine Türkiye harekete geçmiştir. Konu Milletler Cemiyetine taşınmış, 1938'de bağımsız Hatay Cumhuriyeti kurulmuş ve meclisin aldığı kararla 1939 yılında Türkiye'ye katılmıştır. Atatürk, hastalığının en ağır döneminde dahi bu meseleyi bizzat takip etmiştir.