Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. İstiklal Yolculuğunun İlk Adımları

   Mondros Ateşkes Anlaşması'nın (30 Ekim 1918) ardından Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, İtilaf Devletleri 7. ve 24. maddeleri gerekçe göstererek yurdun stratejik noktalarını işgale başlamıştır. Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla bölgedeki asayişi sağlamak ve Türk direnişini yatıştırmak amacıyla resmi görevle görevlendirilmiş, ancak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak bastığında asıl hedefi milli egemenliğe dayalı, tam bağımsız bir devlet kurmak olmuştur.

   Samsun Raporu ile bölgedeki karışıklıkların Rum çetelerinden kaynaklandığını İstanbul Hükümeti'ne bildiren Mustafa Kemal, ardından Havza'ya geçerek 28 Mayıs 1919'da ilk genelgesini yayımlamıştır:

   • İşgallerin haksızlığı miting ve protestolarla kınanmalıdır.
   • Büyük devletlerin temsilciliklerine ve İstanbul Hükümeti'ne uyarı telgrafları çekilmelidir.
   • Gösteriler sırasında Hristiyan ahaliye karşı taşkınlık yapılmamalı, haklıyken haksız duruma düşülmemelidir.

   Havza Genelgesi, ulusal bilinci uyandıran ilk resmi belge niteliğindedir ve Türk halkının teşkilatlanmasında kıvılcım rolü oynamıştır.

   Milli Mücadele'nin Amacı, Gerekçesi ve Yöntemi

   Mustafa Kemal Paşa; Rauf (Orbay), Refet (Bele) ve Ali Fuat (Cebesoy) beylerle birlikte hazırladığı, Kazım Karabekir ve Cemal Paşaların da onayını aldığı Amasya Genelgesi'ni (22 Haziran 1919) yayımlayarak mücadeleyi kişisellikten çıkarıp ulusal bir boyuta taşımıştır.

   Temel Kararlar ve Tarihsel Önemi:

   1. Gerekçe: "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." ve "İstanbul Hükümeti, üzerine düşen görevi yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş gibi göstermektedir."
   2. Amaç ve Yöntem: "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Bu madde, ilk kez milli egemenlik ilkesinden üstü kapalı biçimde bahsetmiş ve açık bir ihtilal çağrısı yapmıştır.
   3. Temsiliyet: Milletin haklarını dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurulun oluşturulması gerektiği vurgulanmıştır.
   4. Sivas Kongresi Çağrısı: Anadolu'nun en güvenli yeri olan Sivas'ta milli bir kongrenin toplanması kararlaştırılmıştır.

   Bu genelgenin ardından İstanbul Hükümeti tarafından resmi görevinden alınan Mustafa Kemal Paşa, 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlik mesleğinden istifa ederek mücadelesine "sine-i millette" bir fert olarak devam etmiştir.

   Teşkilatlanmanın Kurumsallaşması

   Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919):

   • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti'nin öncülüğünde toplanmıştır. Toplanış amacı bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusaldır.
   • "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." kararıyla ilk kez Misakımilli sınırlarından söz edilmiştir.
   • Manda ve himaye ilk kez reddedilmiş; padişah ve hilafet makamının korunması vurgulanarak iç birlik gözetilmiştir.
   • Doğu illerini temsilen Mustafa Kemal başkanlığında 9 kişilik bir Temsil Heyeti oluşturulmuştur.

   Sivas Kongresi (4 - 11 Eylül 1919):

   • Hem toplanış hem de aldığı kararlar bakımından tamamen ulusal bir kongredir.
   • Yurttaki bütün Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında tek merkezde birleştirilmiştir.
   • Manda ve himaye fikri kesin ve son kez reddedilmiştir.
   • Temsil Heyeti'nin üye sayısı artırılarak tüm yurdu temsil eder hale getirilmiş; Ali Fuat Paşa'nın Batı Cephesi Kuvayımilliye Komutanlığı'na atanmasıyla Temsil Heyeti ilk kez yürütme yetkisini kullanmıştır.
   • Milli Mücadele'nin yayın organı olarak İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmıştır.

   Temsil Heyeti'nin Hukuki Zaferi ve Bağımsızlık Andı

   Sivas Kongresi sonrasında Damat Ferit Paşa Hükümeti istifa etmek zorunda kalmış, yerine daha ılımlı olan Ali Rıza Paşa Hükümeti kurulmuştur. Bu gelişme, Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti'ne karşı kazandığı ilk siyasi başarıdır.

   Amasya Görüşmeleri (20 - 22 Ekim 1919)

   İstanbul Hükümeti adına Salih Paşa ile Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal Paşa arasında gerçekleşmiştir. Bu protokollerle İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını hukuken ve resmen tanımıştır. Görüşmelerde varılan en kritik uzlaşı, Osmanlı Mebusan Meclisi'nin yeniden açılmasıdır.

   Misakımilli'nin Kabulü (28 Ocak 1920)

   Ankara'ya taşınan Temsil Heyeti'nin yönlendirmesiyle Son Osmanlı Mebusan Meclisi toplanmış ve Felah-ı Vatan grubunun desteğiyle Misakımilli (Milli Ant) kararları kabul edilmiştir:

   • Sınırlar: Mondros mütarekesi imzalandığı sırada işgal edilmemiş Türk ve İslam çoğunluğunun bulunduğu yerler ayrılmaz bir bütündür.
   • Halk Oylaması (Plebisit): Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase), Batı Trakya ve Arap vilayetlerinde gerekirse halk oylamasına başvurulacaktır.
   • Boğazlar: İstanbul ve Marmara Denizi'nin güvenliği sağlandığı takdirde dünya ticaretine açılabilir.
   • Kapitülasyonlar: Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen sınırlamalar kesinlikle kabul edilemez.

   Misakımilli kararlarının ilan edilmesi üzerine İtilaf Devletleri, 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etmiş ve Meclis-i Mebusan'ı basarak dağıtmıştır. Bu gelişme, Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (23 Nisan 1920) açılmasına doğrudan zemin hazırlamıştır.