Kurtuluş Savaşı Muharebeler Dönemi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Doğu ve Güney Cepheleri

   Kurtuluş Savaşı'nda askerî harekât üç ana cephede yürütülmüştür. Doğu Cephesi, TBMM Hükûmetinin ilk askerî ve diplomatik zaferini kazandığı alandır. Kâzım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu, Ermenistan kuvvetlerini mağlup ederek 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması'nı imzalatmıştır. Bu antlaşma ile TBMM ilk kez uluslararası bir belgede tanınmış ve Sevr Antlaşması fiilen geçersiz kılınmıştır. Doğu sınırının nihai hâli ise sırasıyla Moskova (1921) ve Kars (1921) antlaşmalarıyla kesinleşmiştir.

   Güney Cephesi'nde düzenli ordu birlikleri yerine Kuva-yı Milliye ve yerel halk direnişi belirleyici olmuştur. Maraş, Antep ve Urfa'da Fransız işgaline ve beraberindeki Ermeni lejyonerlere karşı sürdürülen mücadele, Sakarya Zaferi sonrasında imzalanan 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması ile sonuçlanmış, Hatay hariç bugünkü Suriye sınırımız çizilerek Fransız birlikleri bölgeden çekilmiştir.

   Batı Cephesi'nde Savunma Evresi

   Gediz Taarruzu'nun başarısızlıkla sonuçlanması, Kuva-yı Milliye birliklerinin düzenli orduya dönüştürülmesini zorunlu kılmıştır. İsmet Paşa ve Refet Paşa komutasında teşkilatlanan düzenli ordu, Yunan taarruzlarına karşı savunma pozisyonu almıştır.

   • I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk askerî başarısıdır. Bu zafer, Londra Konferansı'nın toplanmasına, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması'na ve Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun kabulüne zemin hazırlamıştır.
   • II. İnönü Muharebesi (23 Mart - 1 Nisan 1921): İtilaf Devletleri arasındaki görüş ayrılıklarını derinleştirmiş, İtalya Anadolu'dan kademeli olarak çekilmeye başlamıştır.
   • Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921): Düzenli ordunun tek yenilgisidir. Türk ordusu taktiksel bir kararla Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiş; Afyon, Kütahya ve Eskişehir geçici olarak kaybedilmiştir.

   Milletçe Seferberlik ve Stratejik Kırılma

   Kütahya-Eskişehir yenilgisi sonrasında Meclis'te doğan bunalım, Mustafa Kemal Paşa'ya 5 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Yetkisi'nin verilmesiyle aşılmıştır. Hemen ardından yayımlanan Tekalif-i Milliye Emirleri ile milletin tüm kaynakları cephe gerisinden ordu emrine tahsis edilmiş, topyekûn savaş konsepti hayata geçirilmiştir.

   Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921):

   • Mustafa Kemal Paşa'nın "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." direktifiyle alan savunması uygulanmıştır.
   • 1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri devam eden Türk geri çekilişi son bulmuş, stratejik inisiyatif Türk tarafına geçmiştir.
   • Muharebenin ardından Mustafa Kemal Paşa'ya Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verilmiştir.
   • Fransa ile Ankara, Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalanarak cepheler kademeli biçimde teke indirilmiştir.

   Nihai Darbe ve Mudanya Ateşkesi

   Sakarya Zaferi'nden sonra yaklaşık bir yıllık hazırlık evresi geçirilmiştir. Ordunun lojistik, eğitim ve cephane ihtiyaçları tamamlandıktan sonra taarruz planı gizlilikle yürütülmüştür.

   1. Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26-30 Ağustos 1922): Afyon Kocatepe'den başlatılan kuşatma taarruzu, Dumlupınar'da Yunan ordusunun ana gövdesinin imhasıyla sonuçlanmıştır.
   2. Takip Harekâtı (1-9 Eylül 1922): Türk ordusu 9 Eylül 1922'de İzmir'e girerek Batı Anadolu'yu işgalden tamamen temizlemiştir.

   Askerî başarı, diplomaside kesin zaferi beraberinde getirmiştir. 11 Ekim 1922 Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya, Boğazlar ve İstanbul savaş yapılmadan diplomatik yolla kurtarılmış; Osmanlı Devleti'nin hukuken sona erdiği uluslararası alanda tescillenerek Lozan Barış Konferansı sürecine geçilmiştir.