Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Bir teknoloji şirketi, kamu arşivlerindeki binlerce Osmanlı mahkeme kaydını sayısallaştırıp yapay zekayla özetlemiş ve bu veritabanına erişimi yüksek ücretli bir üyelik modeline bağlamıştır. Bu durum, dijital tarih çalışmalarında karşılaşılan hangi temel etik ve yasal tartışmayı doğrudan gündeme getirmektedir?

   • A) Kamu malı olan kültürel mirasın dijitalleştirilmesinde fırsat eşitliği ve açık erişim hakkı
   • B) Kişisel verilerin gizliliği ve devlet sırlarının ifşa edilmesi riski
   • C) Sayısallaştırılmış belgelerin orijinalliğinin kimyasal analizle tespit edilememesi
   • D) Yapay zeka kullanımının tarihçilerin mesleki alanlarını tamamen yok etme tehlikesi
   • E) Dijital arşivlerin siber saldırılara karşı fiziksel koruma kalkanlarının yetersizliği

2. Geleneksel tarih araştırmalarında temel sorun bilgiye ve belgeye 'ulaşamamak' iken, dijital tarih araştırmalarında temel sorun binlerce dijital veri arasından 'doğru ve temiz veriyi seçip yapılandırabilmektir'. Bu tespitten yola çıkarak, dijitalleşmenin tarih araştırma yöntemlerine getirdiği en köklü dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Tarihçinin arşivlere gitme zorunluluğunun tamamen ortadan kalkması ve sadece blog yazılarının kaynak kabul edilmesi
   • B) Belge kıtlığına dayalı derinlemesine analizden, yoğun veri yönetimi ve algoritmik analiz süreçlerine geçiş
   • C) Doğuştan dijital kaynakların, arşivlerdeki ıslak imzalı belgelerden her zaman daha güvenilir kabul edilmesi
   • D) Tarih yazımının tamamen bireysel bir uğraş haline gelerek kurumsal araştırmaların önemini kaybetmesi
   • E) Geçmişe ait tüm analog belgelerin sayısallaştırılarak fiziksel arşivlerin tamamen kapatılması gerekliliği

3. Bir dijital tarihçi, Kara Ölüm salgınının 14. yüzyıl Avrupa'sındaki yayılımını ticaret yolları ve ölüm oranlarıyla ilişkilendirerek coğrafi bilgi sistemleri (CBS) yardımıyla hareketli ve etkileşimli bir harita haline getirmiştir. Tarihçinin gerçekleştirdiği bu çalışma, dijital tarih araştırma sürecinin hangi aşamalarını doğrudan temsil eder?

   • A) Verilerin toplanması ve temizlenmesi
   • B) Araştırma amacının belirlenmesi ve veri madenciliği
   • C) Yakın okuma ve analog veri analizi
   • D) Modellerin oluşturulması ve sonuçların görselleştirilmesi
   • E) Büyük verinin yapılandırılması ve yasal izinler

4. Bir araştırmacı, 18. yüzyıl Osmanlı antlaşmalarının tamamını bilgisayar programıyla taratmış ve 'barış' kelimesinin sıklığından yola çıkarak dönemin barışçıl geçtiği sonucuna varmıştır. Ancak metinlerin detayına bakıldığında bu kelimelerin çoğunlukla 'barışın bozulması' bağlamında kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu durum, dijital tarih çalışmalarında hangi yöntemin tek başına kullanılmasının yaratabileceği riski örnekler?

   • A) Sayısallaştırmanın yetersizliği
   • B) Veri madenciliğinin aşırı hızlı olması
   • C) Yakın okuma yapılmadan sadece uzak okuma yapılması
   • D) Büyük veri setlerinin eksik olması
   • E) Doğuştan dijital verilerin manipüle edilmesi

5. Klasik tarihçilikte bir araştırmacı dipnotlu tek bir kitap yazarken, günümüzde birçok tarihçi internet üzerinden belgeleri birbirine bağlayan bağlantılarla (linklerle) dolu ortak tarih portalları oluşturmaktadır. Bu durum, geleneksel ve dijital tarih yazımının sırasıyla hangi yönlerden karşılaştırılmasına örnektir?

   • A) Analog veri - Doğuştan dijital veri karşılaştırması
   • B) Arşiv taraması - Çevrim içi arama karşılaştırması
   • C) Yakın okuma - Uzak okuma karşılaştırması
   • D) Yapılandırılmış veri - Yoğun veri karşılaştırması
   • E) Bireysel yazma ile iş birlikli yazma - Metin ile hiper metin karşılaştırması

6. Bir tarih öğrencisi, hazırladığı web sitesinde Osmanlı fermanlarının arşivden alınan yüksek çözünürlüklü dijital kopyalarını ve günümüz tarihçilerinin bu konudaki blog yazılarını izin almadan doğrudan paylaşmıştır. Bu durum, dijital tarih araştırmalarında hangi etik ve yasal sorumluluğun ihlal edildiğini gösterir?

   • A) Açık erişim lisansları ve telif hakları yasaları
   • B) Kişisel verilerin korunması kanunu
   • C) Arşiv belgelerinin gizliliği esası
   • D) Bilgi edinme hakkı kanunu
   • E) Dijital mülkiyet ve patent yasaları

7. Avrupa genelinde son 500 yıla ait milyonlarca tarımsal üretim ve hava durumu kaydı dijital ortama aktarılarak aralarındaki gizli ilişkiler keşfedilmeye çalışılmaktadır. Bu kadar büyük ölçekli ve karmaşık bir tarihsel veri kümesi içinden anlamlı örüntüler çıkarma süreci sırasıyla hangi kavramlarla açıklanabilir?

   • A) Sayısallaştırma - Yakın okuma
   • B) Doğuştan dijital veri - Yapılandırılmış veri
   • C) Büyük veri - Veri madenciliği
   • D) Yoğun veri - Veri analizi
   • E) Büyük veri - Hiper metin

8. Tarihçi Ahmet, Çanakkale Savaşı'na katılan beş askerin günlüklerini kelime kelime inceleyerek ruh hallerini analiz ederken; Zeynep ise bilgisayar yazılımı kullanarak on binlerce asker mektubunda 'vatan' kelimesinin geçme sıklığını taramıştır. Ahmet ve Zeynep'in kullandığı tarihsel okuma yöntemleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Uzak okuma - Yapılandırılmış okuma
   • B) Yakın okuma - Veri madenciliği
   • C) Yoğun okuma - Geniş okuma
   • D) Yakın okuma - Uzak okuma
   • E) Büyük veri analizi - İçerik analizi

9. Osmanlı son dönemi gazeteleri üzerinde dijital analiz yapmak isteyen bir tarihçi, optik karakter tanıma (OCR) yöntemiyle taranmış metinlerdeki hatalı karakterleri ve ilgisiz reklam alanlarını ayıklamaktadır. Tarihçinin gerçekleştirdiği bu işlem, dijital tarih araştırması sürecinin hangi aşamasına denk gelmektedir?

   • A) Araştırma amacının belirlenmesi
   • B) Verilerin temizlenmesi
   • C) Modellerin oluşturulması
   • D) Sonuçların görselleştirilmesi
   • E) Veri analizi

10. Tarih araştırması yapan Elif, internette Çanakkale Savaşı ile ilgili taranmış orijinal asker mektuplarını ve bu mektupları inceleyen güncel bir blog yazısını bulmuştur. Elif'in ulaştığı bu iki dijital kaynağın türü sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru tanımlanmıştır?

    • A) Sayısallaştırılmış veri - Yapılandırılmış veri
    • B) Büyük veri - Yoğun veri
    • C) Doğuştan dijital veri - Büyük veri
    • D) Uzak okuma - Yakın okuma
    • E) Sayısallaştırılmış veri - Doğuştan dijital veri
11. 

    Dijital tarih çalışmalarında kullanılan temel kavramlar araştırmanın niteliğini belirler. Görseldeki kavram haritasında boş bırakılan (?) yerine hangi dijital tarih kavramı getirilmelidir?

    • A) Sözlü Gelenek
    • B) Üst Veri (Metadata)
    • C) Arkeolojik Kazı
    • D) Nümizmatik
    • E) Filoloji
12. 

    Mert, 'Milli Mücadele' konulu araştırmasında geleneksel kütüphane yöntemleri ile dijital arşivleri karşılaştırıyor. Görseldeki verilere göre dijital tarih araştırmasının geleneksel araştırmaya göre sağladığı temel avantaj nedir?

    • A) Bilgiye erişim hızını ve veri miktarını artırması
    • B) Kaynakların doğruluğunu garanti altına alması
    • C) Fiziksel kütüphane ihtiyacını tamamen ortadan kaldırması
    • D) Sadece görsel materyallere erişim sunması
    • E) Tarihçinin yorum gücüne olan ihtiyacı azaltması

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.