Orta Çağ’daki Başlıca Devletlerin Yönetim ve Ordu Yapıları Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Doğu Roma ve Sâsânî İmparatorlukları yüzyıllar boyunca Mezopotamya ve Suriye hâkimiyeti için savaşmış, bu yıpratıcı çatışmalar her iki devletin de ekonomik, toplumsal ve askerî gücünü tüketmiştir. Bu uzun soluklu mücadelenin yarattığı askerî ve siyasi boşluğun Orta Çağ dünya tarihi açısından doğurduğu en köklü ve kalıcı jeopolitik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Çin'in batıya doğru ilerleyerek tüm Orta Doğu'yu kendi egemenliği altına alması
   • B) Avrupa'da feodalitenin sona ererek güçlü mutlak krallıkların derhal kurulması
   • C) Göktürklerin Bizans ile iş birliği yaparak Sâsânî İmparatorluğu'nu tamamen ortadan kaldırması
   • D) Akdeniz ticaretinin tamamen İskandinav kökenli Norman kavimlerinin eline geçmesi
   • E) İslam ordularının, her iki imparatorluğun zayıflamış sınır hatlarından hızla ilerleyerek kısa sürede geniş coğrafyalara yayılması

2. İslam Tarihi'nde Dört Halife Dönemi şûra sistemine dayalı bir yönetim sergilerken; Emeviler Dönemi hanedana dayalı ve Arap milliyetçisi bir imparatorluk yapısına, Abbasiler Dönemi ise kozmopolit ve bilim merkezli bir devlet modeline dönüşmüştür. Bu üç dönemin siyasi ve askerî örgütlenme modellerindeki köklü farklılıklar karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi savunulamaz?

   • A) Dört Halife Dönemi'nde yöneticilerin belirlenmesinde istişare ve liyakat ilkesinin ön planda olduğu
   • B) Emevilerin izlediği mevali politikası nedeniyle devlet kadrolarında Arap olmayan Müslümanlara öncelik tanındığı
   • C) Abbasilerin idari yapıda farklı kültür ve milletlerden (İranlılar, Türkler) faydalanarak daha kucaklayıcı olduğu
   • D) Askerî yapının zamanla kabile güçlerinden düzenli, maaşlı ve profesyonel ordulara doğru evrildiği
   • E) Yönetim modellerinin zaman içinde coğrafi genişlemeye ve siyasi ihtiyaçlara göre yapısal değişikliğe uğradığı

3. Nizamülmülk’ün Siyasetname adlı eserinde geçen "Hükümdar dinsiz olabilir ama adaletsiz olamaz; çünkü adalet devletin temelidir." sözü ile Göktürk kitabelerindeki "Fakir milleti zengin kıldım, az milleti çok kıldım." ifadesi karşılaştırılmıştır. Orta Çağ Türk ve İslam devlet felsefesine ait bu iki ortak yaklaşım değerlendirildiğinde, ideal devlet yönetiminin temel meşruiyet kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Askerî fetihlerin sürekli kılınarak sınırların genişletilmesi
   • B) Toplumun adaletle yönetilmesi, huzur ve sosyal refahının güvence altına alınması
   • C) Sadece belirli bir soylu zümrenin yönetimde mutlak söz sahibi olması
   • D) Vergi gelirlerinin artırılması için tarımsal alanların genişletilmesi
   • E) Ülkenin hanedan üyeleri arasında adil bir şekilde paylaştırılması
4. 

   Aşağıdaki haritada Orta Çağ'da Avrasya coğrafyasında hüküm süren Bizans, Sâsânî, Göktürk ve Çin imparatorluklarının sınırları ile aralarındaki ticaret hatları gösterilmiştir. Bu devletlerin coğrafi konumları ve sınır komşulukları analiz edildiğinde, İpek Yolu'nun kontrolü için kurulacak ittifaklarda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi en rasyonel askerî-siyasi gelişmedir?

   • A) Göktürklerin, İpek Yolu ticaretinde aracı olan Sâsânîleri devre dışı bırakmak için Bizans ile ittifak kurması
   • B) Bizans'ın, Sâsânîler ile birleşerek Çin üzerine ortak bir deniz seferi düzenlemesi
   • C) Çin'in, Göktürk gücünü kırmak amacıyla sadece Bizans ile kara sınırları üzerinden ittifak kurması
   • D) Sâsânîlerin, Akdeniz ticaretini tekeline almak için Çin ile doğrudan ortak donanma oluşturması
   • E) Göktürklerin, Bizans'ı tamamen ortadan kaldırmak için Sâsânîlerle kalıcı sınır birleşmesine gitmesi

5. Abbasiler Dönemi'nde, Emevilerin aksine mevali politikası terk edilmiş ve özellikle Türkler için Samarra adı verilen ordugah şehirler kurularak askerî yönetim bu topluluğa emanet edilmiştir. Bu askerî ve idari değişimin Abbasiler açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

   • A) İslam Devleti'nin başkentinin tekrar Şam'a taşınmak zorunda kalması
   • B) Emevi Hanedanı üyelerinin devlet yönetiminde tekrar etkin güç kazanması
   • C) Türklerin askerî yeteneklerinden faydalanılarak dış tehditlere karşı sınır güvenliğinin ve iç otoritenin sağlanması
   • D) Bizans İmparatorluğu ile kalıcı ve nihai bir barış anlaşmasının imzalanması
   • E) Ordu yapısındaki tüm piyade birliklerinin tamamen lağvedilmesi

6. Hz. Muhammed Dönemi'nde hazırlanan Medine Sözleşmesi, şehirdeki farklı dini ve etnik grupların haklarını güvence altına alırken, şehre yapılacak ortak bir dış saldırıda hep birlikte savunma yapılmasını hükme bağlamıştır. Bu belgenin içerdiği askerî ve siyasi boyutlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudan bu sözleşmenin bir amacı olamaz?

   • A) Şehir devletinin sınır güvenliğini ortak bir savunma ittifakıyla sağlamak
   • B) Farklı inanç gruplarını tek bir din çatısı altında zorla birleştirmek
   • C) Toplumsal barışı sağlayarak iç huzursuzlukları asgariye indirmek
   • D) Siyasi bir otorite etrafında çok kültürlü idari bir yapı kurmak
   • E) Medine'yi dış tehditlere karşı korunaklı ortak bir yurt hâline getirmek

7. Orta Çağ boyunca Çin İmparatorluğu, kuzeyindeki hareketli göçebe Türk ve Moğol boylarının ani ve yıpratıcı akınlarını durdurabilmek için Çin Seddi gibi devasa savunma hatları inşa etmiş ve ordusuna süvari birlikleri eklemeye özen göstermiştir. Bu durum, Çin'in askerî ve savunma stratejileri hakkında aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

   • A) Göçebelerin yerleşik yaşam tarzını benimsemesini zorunlu kılmaya çalıştığını
   • B) Taht kavgalarını önlemek için orduyu dış tehditlere yönlendirdiğini
   • C) Savaş teknolojisinde göçebeleri tamamen geride bıraktığını
   • D) Düşmanlarının yaşam tarzına ve askerî taktiklerine göre kendi ordu ve savunma modelini şekillendirdiğini
   • E) İpek Yolu'nun kontrolünü tamamen güney deniz ticaretine kaydırdığını

8. Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nda uygulanan Thema (eyalet) sisteminde, asker-köylülere devlet tarafından toprak verilmiş ve bu toprakların miras yoluyla devredilmesi karşılığında asker yetiştirme şartı koşulmuştur. Bu uygulamanın hem siyasi hem de askerî açıdan devlete sağladığı en önemli fayda aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Hazineden nakit para harcamadan hem üretimin sürekliliğini hem de hazır bir orduyu garanti altına almak
   • B) Ticaret yollarının denetimini tamamen yerel eyalet valilerine bırakarak merkezî yükü hafifletmek
   • C) Sınır boylarında yalnızca yabancı paralı askerlerden oluşan özel savunma hatları kurmak
   • D) Soylu sınıfların toprak üzerindeki mülkiyet haklarını genişleterek feodalleşmeyi hızlandırmak
   • E) Dini liderlerin eyalet yönetimlerinde tam yetkili hâle gelmesini kolaylaştırmak

9. Göktürkler ikili devlet teşkilatı ve göçebe savaşçı ordu yapısıyla varlığını sürdürürken, Uygurlar yerleşik hayata geçerek surlarla çevrili şehir savunmasına dayalı yeni bir askerî strateji geliştirmişlerdir. Uygurların yaşadığı bu değişim, yaşam tarzı ile askerî yapı arasındaki ilişki açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   • A) Geleneksel Türk veraset sisteminin tamamen terk edildiğinin
   • B) Çin ile olan tüm askerî ve diplomatik ilişkilerin kalıcı olarak sonlandırıldığının
   • C) Göçebe boyların savaşçılık özelliklerini tamamen kaybederek ordudan tasfiye edildiğinin
   • D) Tarımsal üretimin yalnızca askerlerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere organize edildiğinin
   • E) Yaşam tarzındaki değişimin, savunma ihtiyaçlarını ve ordu düzenini de dönüştürdüğünün

10. Bir tarih öğretmeni, öğrencilerinden Doğu Roma İmparatorluğu ile Sâsânî Devleti'nin ordu yapılarındaki ortak bir özelliği belirtmelerini istemiştir. İki devletin de merkezî otoriteyi korumak amacıyla büyük oranda profesyonel ve sürekli ordular barındırdığı bilinmektedir. Buna göre, her iki imparatorluğun ordu yapısındaki bu benzerlik doğrudan aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yöneliktir?

    • A) Göçebe kavimlerin yerleşik hayata geçmesini hızlandırmak
    • B) Merkezî devlet otoritesini ve sınır güvenliğini güçlü tutmak
    • C) İpek Yolu üzerindeki tüm ticari gelirlere tek başına hâkim olmak
    • D) Feodal beylerin yerel ordular kurmasını tamamen engellemek
    • E) Mezhep çatışmalarını askerî güç yoluyla sona erdirmek

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.