Noktalama İşaretleri Kazanım Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Bir televizyon kanalında yeni bir aşı hakkında yapılan haberde, stüdyoya sadece aşı karşıtı olan ve tıp diploması bulunmayan bir kişi konuk edilmiş, bağımsız sağlık örgütlerinin verilerine ise yer verilmemiştir. Bu medya metninin güvenirliğini zedeleyen en temel eksiklik aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Stüdyodaki ışık ve ses düzeninin yetersiz olması
   • B) Alanında uzman görüşlerine ve bilimsel kurumsal verilere yer verilmeyerek taraflı yayın yapılması
   • C) Program süresinin izleyiciler için çok uzun tutulması
   • D) Haberin akşam kuşağında değil sabah kuşağında yayınlanması
2. 2.

   Bir öğrenci grubu, okul gazetesi için dijital medyada yayımlanan bilim haberlerini değerlendirme formu hazırlamıştır. Bu formda yer alması gereken ölçütlerden hangisi haberin güvenilirliğini doğrudan test etmez?

   • A) Haber metninin kaç kişi tarafından beğenilip paylaşıldığı
   • B) Haberde aktarılan bilginin kaynaklarının belirtilip belirtilmediği
   • C) Haberde kullanılan verilerin güncel ve doğrulanabilir olup olmadığı
   • D) Metnin tarafsız bir dille ve kanıtlara dayanılarak yazılıp yazılmadığı
3. 3.

   Bir köşe yazısında "Geleneksel sanatlarımız artık tamamen unutulmuş ve halkın ilgisini bütünüyle yitirmiştir." iddiası ortaya atılmıştır. Oysa aynı hafta açılan ebru sergisine on binlerce ziyaretçi katılmıştır. Yazarın iddiasının geçersizliği aşağıdakilerden hangisiyle kanıtlanabilir?

   • A) Somut olaylar ve doğrulanabilir verilerle iddiayı çürüterek
   • B) Yazarın eğitim durumunu ve geçmişini sorgulayarak
   • C) Geleneksel sanatların tarihsel gelişimini anlatarak
   • D) Sanat etkinliklerinin bilet fiyatlarını tartışarak
4. 4.

   Bir internet haberinde "Tarihin en büyük buluşu gerçekleşti! Detaylar için tıklayın..." ifadesi kullanılmış fakat habere tıklandığında yalnızca bilinen bir akıllı telefon modelinin renk seçeneğinin değiştiği görülmüştür. Bu medya metninde başvurulan yanıltıcı taktik aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Bilimsel terimlerle metni anlaşılmaz kılma
   • B) Kaynak göstermeden doğrudan alıntı yapma
   • C) Tarafsız ve yalın bir dille gerçeği aktarma
   • D) Abartılı başlıkla okuru yanıltarak tık sayısını artırma (tık tuzağı)
5. 5.

   Bir gazete yazarı, yapay zekâ teknolojilerini ele alırken sadece işsiz kalma tehlikesinden bahsetmiş; tıp, ulaşım ve eğitimdeki insan hayatını kolaylaştıran faydalarına ise hiç değinmemiştir. Bu metni değerlendiren bir öğrenci, yazarın yaklaşımında hangi kusuru tespit etmiştir?

   • A) Güncel bir tartışma konusunu ele almasını
   • B) Konuyu tek taraflı işleyip olumsuz yönleri öne çıkararak yanlı bir tutum sergilemesini
   • C) Anlatımda açık ve anlaşılır bir Türkçe kullanmasını
   • D) Geleceğe yönelik teknolojik riskleri sorgulamasını
6. 6.

   "Yenilenebilir enerji kaynakları üzerine yapılan yatırımlar son beş yılda iki katına çıkmıştır ancak fosil yakıt tüketimi küresel düzeyde hâlâ baskın durumdadır." Bu medya metninin niteliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Duygusal ögelerle okuyucuyu korkutmayı amaçlamaktadır.
   • B) Durumu çok yönlü ve nesnel bir bakış açısıyla ortaya koymaktadır.
   • C) Yenilenebilir enerjinin tamamen yetersiz olduğunu kanıtlamaya çalışmaktadır.
   • D) Belirli bir enerji şirketinin reklamını gizlice yapmaktadır.
7. 7.

   Bir araştırmacı, çevre kirliliğiyle ilgili hazırlayacağı sunum için dijital medyadan topladığı dört farklı haberi incelemiştir. Araştırmacının sunumunda kanıt olarak kullanması gereken en güvenilir metin aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Bir sosyal medya kullanıcısının kişisel sayfasında paylaştığı şahsi gözlemleri
   • B) Bir deterjan markasının internet sitesindeki çevre temizliği broşürü
   • C) Yorumcuların forum sitelerinde anonim olarak tartıştığı fikirler
   • D) Çevre Bakanlığı ve üniversitelerin ortaklaşa yayımladığı yıllık hava kalitesi ölçüm raporu
8. 8.

   "Günde sadece beş dakika bu egzersizi yaparak hiçbir diyete gerek kalmadan ayda on kilo verebilirsiniz." Bir internet ilanında geçen bu ifadeyi eleştirel düşünme süzgecinden geçiren bir öğrencinin varacağı en doğru yargı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Bilimsel gerçeklikten uzak, abartılı ve ticari kazanç amaçlı bir yönlendirme içermektedir.
   • B) Spor yapmanın insan sağlığına faydalarını tarafsız biçimde açıklamaktadır.
   • C) Zamanı kısıtlı olan bireyler için pratik ve güvenilir bir çözüm sunmaktadır.
   • D) Tıp uzmanlarının ortak görüşünü yansıtan kesin bir bilgi içermektedir.
9. 9.

   Bir dijital haber kanalında, tarihi bir keşifle ilgili haber yapılırken haber metninde buluntuların Cilalı Taş Devri'ne ait olduğu belirtilmiş fakat ekranda modern fabrikalara ait görüntüler oynatılmıştır. İzleyicinin bu haber bültenini eleştirirken öne süreceği en haklı gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Haber spikerinin ses tonunun yeterince etkileyici olmaması
   • B) Haberde aktarılan tarihî olayın günümüzle hiçbir ilgisinin bulunmaması
   • C) Görsel unsurların haberin konusu ve tarihsel içeriğiyle tamamen çelişmesi
   • D) Haberin süresinin diğer haberlere göre daha kısa tutulması
10. 10.

    Bir bilim haberi sitesi, uzay araştırmalarıyla ilgili haberinde Türkiye Uzay Ajansı ve NASA'nın resmî raporlarını, araştırmayı yürüten bilim insanlarının adlarını ve yayımlanan makalenin bağlantısını paylaşmıştır. Bu medya metni, değerlendirme ölçütlerinden öncelikle hangisini eksiksiz karşılamaktadır?

    • A) Bilginin kaynağını açık, doğrulanabilir ve güvenilir biçimde sunma
    • B) Okuyucuda merak duygusu uyandıracak başlık seçme
    • C) Duygusal ve etkileyici bir anlatım dili kullanma
    • D) Kısa ve özet bilgilerle zaman tasarrufu sağlama
11. 11.

    Bir haber bülteninde "Gençlerin tamamı kitap okumaktan uzaklaşıp sadece dijital oyun oynamaktadır." şeklinde bir ifadeye yer verilmiştir. Bu medya metninde yer alan bilgi hatası aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

    • A) Tarafsız habercilik
    • B) Kanıta dayalı çıkarım
    • C) Kalıp yargı ve ön yargılı genelleme
    • D) Bilimsel veri sunumu
12. 12.

    Bir internet sitesinde 2012 yılına ait trafik istatistikleri, güncel bir sorun olan "büyükşehirlerdeki trafik yoğunluğu" başlığı altında yeni bir rapor gibi sunulmuştur. Bu durum, medya metnini değerlendirmede hangi temel ilkenin ihlal edildiğini gösterir?

    • A) Metin ve görsel uyumunun sağlanması
    • B) Bilgilerin güncelliği ve geçerliliği
    • C) Yazarın öznel görüşlerine yer vermesi
    • D) Dil ve anlatım kurallarına uygunluk
13. 13.

    Bir gazetedeki teknoloji köşesinde, bir firmanın yeni piyasaya sürdüğü tableti öven bir yazı kaleme alınmıştır. Yazıda tabletin rakiplerine göre kusursuz olduğu iddia edilmiş fakat hiçbir teknik test sonucuna yer verilmemiştir. Bu medya metninde tespit edilen en belirgin örtük amaç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Teknolojik yenilikler hakkında halkı bilimsel olarak aydınlatmak
    • B) Okuyucuların elektronik aletler konusundaki bilgi düzeyini ölçmek
    • C) İnceleme yazısı görünümü altında belirli bir ürünün reklamını ve tanıtımını yapmak
    • D) Farklı teknoloji markaları arasında adil bir karşılaştırma sunmak
14. 14.

    Dijital bir dergide kutup ayılarının neslinin tükenme tehlikesine dikkat çeken bir yazı yayımlanmıştır. Ancak yazının kapağında güneşli bir kumsalda koşan köpek görseli kullanılmıştır. Bu durum, medya metinlerini değerlendirme ölçütlerinden hangisine aykırıdır?

    • A) Görsel ögelerin metnin içeriğiyle uyumlu ve destekleyici olması
    • B) Metinde kullanılan dilin kurallara uygunluğu
    • C) Haber kaynağının güncelliğini koruması
    • D) Bilgilerin tarafsız bir dille aktarılması
15. 15.

    Sosyal medyada paylaşılan bir bilim haberinde "Uzmanlar uyardı: Bu meyveyi tüketenler asla hasta olmuyor!" başlığı kullanılmıştır. Bu medya metnini değerlendiren bir öğrencinin metni güvenilir bulmama gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olamaz?

    • A) İlgi çekmek için tık tuzağı (clickbait) dilinin tercih edilmesi
    • B) Bahsedilen uzmanların adının ve kurumunun açıkça belirtilmemesi
    • C) "Asla" ifadesiyle kesin ve kanıtlanamaz bir iddia öne sürülmesi
    • D) Sağlık ve beslenme konularında toplumu bilgilendirmeyi amaçlaması
16. 16.

    Bir internet haberinde yer alan "Yapılan son araştırmalar, yapay zekânın eğitimde geleneksel yöntemleri tamamen ortadan kaldıracağını kesin olarak kanıtlamıştır." cümlesi eleştirel gözle incelenmektedir. Bu cümlenin güvenilir bir medya metninde yer almasını engelleyen temel kusur aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Güncel bir teknolojik gelişmeyi konu edinmesi
    • B) Araştırma sonucunu kesinlik bildiren abartılı ve yönlendirici bir genellemeyle sunması
    • C) Geleceğe yönelik bir öngörüde bulunması
    • D) Eğitim alanındaki yenilikleri okuyucuya aktarması

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.