Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Toplumsal Alan ile Hukuk ve Sağlıkta Yapılan İnkılaplar Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti, savaşlardan yorgun çıkmış nüfusun sağlık durumunu düzeltmek için aşı üretimine büyük önem vermiş ve Refik Saydam Hıfzıssıhha Müessesesi'ni kurmuştur. Burada üretilen aşılar sadece yurt içinde kullanılmamış, 1930'lu yıllarda Çin'deki kolera salgını gibi uluslararası krizlerde dış ülkelere de gönderilmiştir. Bu bilgiye dayanarak, Atatürk Dönemi sağlık politikaları hakkında çıkarılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Türkiye'nin tıp eğitimi alanında dünyanın en ileri ülkesi haline geldiği
   • B) Sağlık yatırımlarının tamamen dış askeri yardımlarla finanse edildiği
   • C) Ulusal sağlık altyapısının hem kendi kendine yetebilecek hem de küresel ölçekte yardım edebilecek düzeye ulaştığı
   • D) Salgın hastalıkların sadece kırsal bölgelerde kontrol altına alınabildiği
   • E) Cumhuriyet'in ilk yıllarında bütçenin en büyük payının sağlık harcamalarına ayrıldığı

2. Atatürk Dönemi'nde Tekke, Zaviye ve Türbelerin kapatılması (1925), halkın dini duygularını sömüren, kendilerini şeyh veya derviş olarak tanıtarak toplumsal nüfuz elde eden kişilerin faaliyetlerini sonlandırmayı amaçlamıştır. Bu inkılabın, Türk modernleşmesi bağlamında bireyin zihinsel dünyasındaki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Bireyleri batıl inanç ve dogmalardan uzaklaştırarak akılcı ve bilimsel düşünceye yönlendirmek
   • B) Geleneksel el sanatlarının tekkeler dışındaki atölyelerde gelişmesini sağlamak
   • C) Vakıf mallarının hazineye devredilerek tarımsal kalkınmada kullanılmasını kolaylaştırmak
   • D) Dini eğitim veren okulların tamamının Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmasını sağlamak
   • E) Tasavvuf edebiyatı eserlerinin basımını ve dağıtımını devlet kontrolüne almak

3. Atatürk Dönemi'nde kadınlara 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık ve 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmiştir. Bu reform süreci, dünyadaki pek çok Avrupa ülkesinden daha önce tamamlanmıştır. Kadınlara verilen bu siyasi hakların, 1926 yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu ile karşılaştırıldığında ortaya çıkan en önemli farkı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Medeni Kanun kadınlara sosyal ve ekonomik eşitlik sağlarken, bu haklar doğrudan yönetimde söz sahibi olmalarını sağlamıştır.
   • B) Medeni Kanun kadınların eğitim haklarını düzenlerken, bu haklar çalışma hayatını düzenlemiştir.
   • C) Kadınlara verilen siyasi haklar, aile içi hukukta erkeklerin öncelikli konumunu tamamen sona erdirmiştir.
   • D) Medeni Kanun sadece kırsal kesimdeki kadınları, siyasi haklar ise kentli kadınları hedeflemiştir.
   • E) Siyasi haklar sayesinde kadınlar ilk kez mahkemelerde kendi adlarına dava açma yetkisi kazanmıştır.

4. Cumhuriyet'in ilk yıllarında gerçekleştirilen Soyadı Kanunu, her Türk vatandaşına ahlaka aykırı olmayan, rütbe ve yabancı millet adları içermeyen Türkçe bir soyadı alma yükümlülüğü getirmiştir. Bu kanun, günlük yaşamda tapu, nüfus, askerlik ve okul kayıtlarındaki büyük karışıklıkları önlemiştir. Soyadı Kanunu'nun bu pratik faydalarının yanı sıra toplumsal hayatta gerçekleştirmeyi hedeflediği temel ilke ve düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Devlet otoritesini kırsal alanda daha etkin hale getirmek
   • B) Toplumsal ayrıcalık ifade eden unvanları kaldırarak eşitlikçi bir toplum yapısı kurmak
   • C) Göçebe yaşayan toplulukları yerleşik hayata geçmeye teşvik etmek
   • D) Geleneksel aile yapısını koruyarak akrabalık bağlarını güçlendirmek
   • E) Uluslararası ticaret standartlarına uyum sağlayarak ekonomiyi canlandırmak

5. Anayasal gelişmeler tarihi incelendiğinde; Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan 1876 Kanun-i Esasi, padişahın mutlak otoritesini korurken; Cumhuriyet'in ilk anayasası olan 1924 Anayasası, ulusal egemenlik ilkesini merkeze almıştır. Buna göre, 1924 Anayasası'nın aşağıdaki özelliklerinden hangisi, Kanun-i Esasi'deki monarşik yapının yerini doğrudan halkın iradesine bıraktığının en güçlü göstergesidir?

   • A) Devletin dininin İslam olduğunu belirten maddenin bulunması
   • B) Seçme yaşının yirmi iki, seçilme yaşının otuz olarak kabul edilmesi
   • C) Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ve bunu Meclis'in temsil ettiği ilkesi
   • D) Cumhurbaşkanının meclis dışından da seçilebilmesine olanak tanınması
   • E) Yasama ve yürütme güçlerinin birbirinden tamamen ayrılarak yargı bağımsızlığının sağlanması

6. Osmanlı Devleti'nde II. Mahmud Dönemi'nde devlet memurlarına fes takma zorunluluğu getirilmesiyle başlayan kılık-kıyafet düzenlemesi, halk arasında fese karşı büyük bir tepki ve alışma süreci yaratmıştı. Cumhuriyet Dönemi'nde 1925 yılında çıkarılan Şapka Kanunu ise sadece devlet bürokrasisinde değil, tüm toplumsal alanda ortak ve modern bir dış görünüş birliği hedeflemiştir. Her iki dönemin kıyafet düzenlemesi birlikte değerlendirildiğinde, bu reformların ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Geleneksel tekstil üretimini ve yerli esnafı koruma altına almak
   • B) Toplumsal tabakalaşmayı ve sınıfsal ayrıcalıkları tamamen yok etmek
   • C) Bireylerin dış görünüşü üzerinden modernleşme ve çağdaşlaşma imajı oluşturmak
   • D) Batı dünyasıyla olan ithalat ve ihracat dengesini dengelemek
   • E) Dini sembollerin kullanımını kamusal alanın dışına tamamen taşımak

7. Bir tarih öğretmeni, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecindeki hukuksal dönüşümü anlatırken öğrencilerine şu bilgiyi vermiştir: 'Osmanlı İmparatorluğu'nda dini referanslara dayanan ve aile hukukunu düzenleyen ilk sivil kanun niteliğindeki Mecelle yürürlükteyken, Cumhuriyet Dönemi'nde tamamen laik ve batı tarzı bir hukuk sistemi benimsenmiştir.' Buna göre, Türk Medeni Kanunu'nun kabulünün, Mecelle'ye göre kadın hakları açısından yarattığı en köklü fark aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kadınlara tek taraflı boşanma hakkı ve mahkemede şahitlikte eşitlik tanınması
   • B) Kadınların ilk kez belediye seçimlerine katılma hakkını elde etmesi
   • C) Kız çocuklarının modern okullarda karma eğitim almasının yasal zorunluluk olması
   • D) Kadınların devlet dairelerinde memur olarak çalışmasına izin verilmesi
   • E) Mirastan pay alma oranının kadının çocuk sayısına göre belirlenmesi

8. II. Mahmud Dönemi'nde veba salgınlarıyla mücadele amacıyla kurulan ilk karantina teşkilatı ve sağlık örgütlenmesi, Tanzimat Dönemi'nde genişletilerek salgın hastalıkların kontrolüne yönelik ilk resmi adım olmuştur. Cumhuriyet'in ilanından sonra ise Refik Saydam'ın öncülüğünde koruyucu sağlık hizmetleri, çocuk ölümlerini azaltma ve yerli aşı üretimi devletin temel politikası haline gelmiştir. Atatürk Dönemi'nde hayata geçirilen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, devletin sağlık alanındaki bu koruyucu ve kamusal yaklaşımını doğrudan yasal güvenceye kavuşturmuştur?

   • A) Mecelle-i Ahkam-ı Adliye'nin yürürlükten kaldırılması
   • B) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun kabul edilmesi
   • C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun yürürlüğe girmesi
   • D) Kızılay (Hilal-i Ahmer) Cemiyeti'nin bütçesinin artırılması
   • E) Numune Hastanelerinin sadece büyükşehirlerde açılması

9. Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Dönemi'yle başlayıp II. Abdülhamid Dönemi'nde sistemleşen modernleşme çabaları, daha çok devlet kontrolünde kurumsal bir çerçevede kalmıştır. Atatürk Dönemi toplumsal inkılapları ise saray çevresiyle sınırlı kalmayıp bireyin gündelik alışkanlıklarını, zaman algısını, iletişim şeklini ve aile içindeki hukuki statüsünü doğrudan dönüştürmeyi başarmıştır. Bu durum dikkate alındığında, aşağıdaki inkılaplardan hangisi bireyin gündelik yaşamını pratik açıdan doğrudan kolaylaştıran ve ticari/sosyal karmaşayı önleyen bir niteliğe sahip değildir?

   • A) Takvim, saat ve ölçülerde uluslararası sistemlerin kabul edilmesi
   • B) Şapka Kanunu ve kıyafet düzenlemelerinin yapılması
   • C) Soyadı Kanunu'nun kabul edilerek resmi işlemlere uygulanması
   • D) Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılarak toplumsal yapının laikleştirilmesi
   • E) Türk Medeni Kanunu ile nikah işlemlerinin resmi ve hukuki güvenceye alınması

10. Osmanlı Dönemi'nde kullanılan arşın, endaze ve okka gibi ölçü birimleri yerine Cumhuriyet Dönemi'nde metre ve kilogram gibi uluslararası standart ölçü birimlerinin kabul edilmesi sağlanmıştır. Bu değişimin, pazardaki sıradan bir vatandaşın günlük alışveriş deneyimine en doğrudan yansıması hangisidir?

    • A) Alışverişlerde nakit para kullanımının tamamen yasaklanması
    • B) Yörelere göre değişen ölçülerden kaynaklanan aldatma ve kafa karışıklıklarının son bulması, adaletin sağlanması
    • C) Sadece ithal ürünlerin fiyatlarında düşüş yaşanması
    • D) Ticaretle uğraşanların devlet memuru sayılması
    • E) Tarımsal ürünlerin doğrudan yabancı ülkelere satılmasının zorunlu hale gelmesi

11. Türk kadınına 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık ve 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmiştir. Bu hakların verilme sürecinin dünya genelindeki birçok Avrupa ülkesinden daha önce gerçekleşmiş olması, Türk modernleşmesinin hangi karakterini ortaya koymaktadır?

    • A) Batı dünyasındaki tüm uygulamaları gecikmeli olarak takip ettiğini
    • B) Kadınların sadece yerel yönetimlerde söz sahibi olmasının istendiğini
    • C) Demokratikleşme ve halk egemenliği konularında öncü ve devrimci bir karaktere sahip olduğunu
    • D) Toplumsal alandaki cinsiyet ayrımcılığını anayasal düzeyde koruduğunu
    • E) Siyasi hakların sadece çalışan kadınlara yönelik düzenlendiğini

12. Atatürk Dönemi'nde tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması kararı alınırken bu kurumların toplumsal dayanışma işlevini kaybettiği, hurafelerin yayıldığı ve halkın dini duygularının sömürüldüğü gerekçe gösterilmiştir. Bu düzenleme doğrudan toplumsal yapının hangi yönde gelişimini desteklemiştir?

    • A) Toplumsal dayanışmanın tamamen sona ermesini
    • B) Farklı dini mezheplerin resmi olarak tanınmasını
    • C) Akla, bilime ve laikliğe dayalı, sömürüden uzak çağdaş bir toplum yapısının kurulmasını
    • D) Vakıf mallarının kişisel mülkiyete geçirilmesini
    • E) Eğitim sisteminin tamamen dini esaslara göre yapılandırılmasını

13. 1925 yılında kabul edilen bir kanunla Türkiye'de miladi takvim ve uluslararası saat sistemine geçilmiştir. Bu inkılabın günlük yaşamda Türk esnafı, tüccarı ve bürokratı için sağladığı en büyük kolaylık aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Tarımsal üretim miktarında doğrudan artış yaşanması
    • B) İç ve dış ticarette yaşanan zaman, gün ve takvim uyuşmazlıklarının ortadan kalkması
    • C) Eğitim kurumlarındaki ders saati sürelerinin kısaltılması
    • D) Bölgesel saat farklarının tamamen ortadan kaldırılması
    • E) Resmi tatil günlerinin tamamen kaldırılması

14. Cumhuriyet'in ilk yıllarında 'Hıfzıssıhha Enstitüsü' bünyesinde yerli aşı ve serum üretim çalışmalarına büyük önem verilmiş, hatta üretilen aşılar yurt dışına ihraç edilmiştir. Bu sağlık politikasının öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Uluslararası ilaç firmalarının Türkiye'de yatırım yapmasını teşvik etmek
    • B) Sağlık alanında tam bağımsızlığı sağlamak ve koruyucu sağlık hizmetlerini halka ücretsiz ulaştırmak
    • C) Sadece büyük şehirlerde yaşayan vatandaşlara sağlık hizmeti sunmak
    • D) Tıp eğitimini tamamen teorik düzeye indirgemek
    • E) Geleneksel bitkisel ilaç üretimini devlet eliyle tekelleştirmek

15. Atatürk Dönemi'nde kabul edilen Soyadı Kanunu ile rütbe, nişan, unvan ve lakapların kullanımı yasaklanmış, her aileye Türkçe bir soyadı alma zorunluluğu getirilmiştir. Bu durumun resmi işlerin yanı sıra günlük sosyal ilişkilerde doğrudan çözdüğü sorun aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kadınların çalışma hayatında karşılaştığı engeller
    • B) Yabancı dildeki terimlerin günlük konuşma diline girmesi
    • C) Toplumsal ilişkilerde ayrıcalık bildiren ifadelerin yarattığı sınıf farkı ve devlet işlerindeki karışıklıklar
    • D) Asker alma işlemlerindeki bölgesel düzensizlikler
    • E) Okuma yazma oranının düşüklüğü

16. Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan 1876 tarihli Kanun-i Esasi ile egemenliğin kaynağı padişah iken, 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu belirtilmiştir. Bu anayasal değişim günlük yaşamda bireylerin statüsünde nasıl bir dönüşüme yol açmıştır?

    • A) Padişaha bağlılık törenlerinin daha geniş kitlelerle yapılmasına
    • B) Kişilerin 'kul' statüsünden, hak ve sorumluluk sahibi 'yurttaş' statüsüne geçmesine
    • C) Toplumda sınıfsal ayrıcalıkların anayasal güvence altına alınmasına
    • D) Dini cemaatlerin kendi içlerinde bağımsız hukuk kuralları uygulayabilmesine
    • E) Merkezi otoritenin yerel yönetimlere devredilmesine

17. Mecelle, Osmanlı Devleti'nde hazırlanan İslam hukukuna dayalı ilk medeni kanundur ancak aile hukuku gibi alanlarda yetersiz kalmış ve sadece Müslümanlara uygulanmıştır. 1926 yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu ise tüm yurttaşlara din ve mezhep farkı gözetmeksizin aynı kuralları uygulamıştır. Buna göre Türk Medeni Kanunu'nun Mecelle'ye göre toplumsal yaşamda sağladığı en büyük değişim aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kadınlar ile erkeklerin siyasi alanda tamamen eşitlenmesi
    • B) Ticari hayatın dini kurallara göre yeniden şekillendirilmesi
    • C) Kanun önünde eşitlik ilkesiyle laik ve çağdaş bir toplumsal düzenin kurulması
    • D) Mahkemelerde gayrimüslimlerin tanıklığının sınırlandırılması
    • E) Çok hukuklu sistemin toplumsal yaşamda kalıcı hale gelmesi

18. Osmanlı Devleti'nin ilk karantina teşkilatını kurarak salgın hastalıklara karşı örgütlü mücadele başlatması ile Cumhuriyet Dönemi'nde 1930 yılında çıkarılan Umumi Hıfzıssıhha Kanunu karşılaştırılmıştır. Bu iki gelişmenin ortak hareket noktası aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • A) Ülkedeki tüm tıp eğitimini yabancı hekimlerin kontrolüne bırakmak
    • B) Salgın hastalıklara karşı mücadelede geleneksel tedavi yöntemlerini tek alternatif kılmak
    • C) Tedavi edici hizmetler yerine sadece askerlerin sağlığını korumayı hedeflemek
    • D) Devletin, halk sağlığını koruma görevini yasal bir zorunluluk ve kamu hizmeti olarak üstlenmesi
    • E) Uluslararası sağlık kuruluşlarının kararlarını aynen uygulamak

19. Osmanlı Devleti'nde II. Mahmud Dönemi'nde uygulanmaya başlanan devlet memurlarının fes giyme zorunluluğu, dönemin geleneksel çevrelerince modernleşmeye karşı büyük bir dirençle karşılanmıştır. Bu tarihi süreç ile Atatürk Dönemi'nde gerçekleştirilen Şapka İnkılabı birlikte değerlendirildiğinde, kıyafet düzenlemelerinin toplumsal yaşamdaki temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Geleneksel tekstil üretimini canlandırmak
    • B) Toplumu dış görünüş bakımından modernize ederek bütünleştirmek ve eşitlik hissi yaratmak
    • C) Dini inançların giyim üzerindeki etkisini tamamen ortadan kaldırmak
    • D) Batılı devletlerle olan ticari ilişkileri doğrudan kolaylaştırmak
    • E) Bürokratik işlerin daha hızlı yürütülmesini sağlamak

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.