Canlılık ve Tepki Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Laboratuvarda mekanik doku hasarına uğratılan bir domates bitkisinin peptit sinyalleriyle savunma proteinleri ürettiği, vücut yüzeyi yırtılan bir toprak solucanının kimyasal habercilerle kaçış kaslarını uyararak mukus salgıladığı, derisi delinen bir farenin ise sinirsel refleksle geri çekilip hormon ve kimyasal mediyatörlerle yara bölgesini onardığı saptanmıştır. Araştırmacılar, bu canlılarda hücresel sinyal iletimini ve haberci molekül salgılanmasını engelleyen bir kimyasal uyguladıklarında organizmalarda uyarana karşı hiçbir savunma yanıtının gelişmediğini kaydetmiştir. Bu bulgulardan hareketle, farklı canlılardaki tepki mekanizmalarının işleyişine ilişkin aşağıdaki tümevarımsal genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Canlıların organizasyon düzeyi ve tepki biçimi farklı olsa da uyarının algılanması ile tepkinin oluşması arasındaki haberleşme ve işleme basamağı, hedefe yönelik savunma yanıtının ortaya çıkması için zorunludur.
   • B) Hayvanlarda doku onarımı ve savunma yalnızca sinirsel iletimle yönetildiğinden kimyasal iletimin engellenmesi karmaşık canlılarda hedef organ cevabını etkilemez.
   • C) Mekanik etkilerin algılanması mutlaka özelleşmiş sinir sistemini gerektirdiğinden bitkilerde gerçekleşen tepkiler aktif bir hücresel savunma mekanizması sayılmaz.
   • D) Canlılar yapısal farklılıklarına bakılmaksızın tüm çevresel etkilere daima aynı tip haberci molekülleri sentezleyerek ve tek tip hücresel yanıt vererek uyum sağlar.
   • E) Canlılardaki koruyucu tepkiler yalnızca uyaranın doğrudan temas ettiği bölgede lokal olarak gerçekleşir ve uzak vücut bölümlerine hiçbir mesaj aktarılmaz.
2. 2.

   Aşırı sıcaklık artışına maruz bırakılan tek hücreli bir bakterinin şaperon proteinleri üreterek hücre içi yapısını koruduğu, bir çöl kertenkelesinin sinirsel algılama ile gölge bir kaya yarığına çekildiği, bir buğday fidesinin ise hücresel sinyal iletimiyle terleme hızını değiştirip ısı şoku proteinlerini devreye soktuğu gözlenmiştir. Bu üç farklı biyolojik süreç birlikte incelendiğinde canlıların tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal bir genellemeye ulaşılmak istenmektedir. Buna göre araştırmacıların ulaşabileceği en kapsamlı ve doğru genelleme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Canlıların organizasyon düzeyleri ve kullandıkları aracı iletim yolları farklı olsa da çevresel bir uyarana karşı gösterilen tepkiler; uyarının algılanması, sinyalin işlenmesi ve hedefe yönelik koruyucu bir yanıtın oluşturulması şeklinde ortak bir örüntü izler.
   • B) Çok hücreli canlılar uyaranlara yalnızca davranışsal değişikliklerle yanıt verirken, tek hücreli canlılar tepkilerini sadece gen ifadesindeki değişimlerle sınırlar.
   • C) Çevresel bir etkenin canlıda tepki oluşturabilmesi için mutlaka özelleşmiş bir sinir sisteminin varlığı ve hormonal mesajcıların birlikte çalışması zorunludur.
   • D) Canlılar benzer çevresel stres koşullarına maruz kaldıklarında, hücresel düzeyde tamamen aynı kimyasal molekülleri ve tepki yollarını kullanarak uyum sağlar.
   • E) Çevresel değişimler karşısında homeostazinin korunması, yalnızca aktif yer değiştirme yeteneğine sahip gelişmiş hayvan türlerine özgü bir tepki mekanizmasıdır.
3. 3.

   Laboratuvar ortamında kuraklık ve su kaybı tehlikesine maruz bırakılan üç farklı canlı grubu incelenmiştir: Tek hücreli bir mayanın hipertonik ortamda sinyal iletimiyle hücre içi osmolit derişimini artırdığı, bir bitkinin su kıtlığında absisik asit aracılığıyla gözeneklerini kapattığı ve bir memelinin susuzluk durumunda salgılanan ADH etkisiyle böbreklerinden su geri emilimini artırdığı saptanmıştır. Bu üç farklı biyolojik süreç birlikte değerlendirildiğinde, canlıların uyaranlara tepki mekanizmaları hakkında aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

   • A) Canlıların tümü çevresel stres faktörlerine karşı sinir ve endokrin sistemlerini eş zamanlı koordine ederek hücresel düzeyde tepki üretir.
   • B) Uyaranlara verilen tepkinin etki süresi ve hücresel mekanizması yalnızca organizmanın vücut büyüklüğüne bağlı olarak değişir.
   • C) Canlılar yapısal karmaşıklıkları farklı olsa da uyarının algılanması, içsel habercilerle işlenmesi ve hedef birimlerde koruyucu bir yanıtın oluşturulması örüntüsünü paylaşır.
   • D) Dış ortamdan kaynaklanan olumsuz değişimler, tüm canlı gruplarında yalnızca yer değiştirme davranışı geliştirilerek dengelenir.
   • E) Çevresel değişimlere karşı fizyolojik tepkilerin başlatılabilmesi için kimyasal uyarıcıların mutlaka kapalı bir dolaşım sıvısıyla iletilmesi gerekir.
4. 4.

   Biyoloji dersinde alerji konusunu araştıran Arda, bilimsel bir dergide şu bilgilere ulaşır: 'Alerjen bir madde vücuda ilk kez girdiğinde, bağışıklık sistemi bu maddeyi yabancı olarak tanır ve B lenfositleri tarafından özgül IgE antikorları üretilir. Bu antikorlar kan dolaşımıyla ilerleyerek bağ dokuda bulunan mast hücrelerinin yüzeyindeki reseptörlere tutunur. Bu ilk aşamada kişi genellikle hiçbir klinik belirti göstermez. Ancak aynı alerjen vücuda ikinci kez girdiğinde, doğrudan mast hücreleri üzerindeki bu antikorlara bağlanır. Bu bağlanma, mast hücresinin içindeki keseciklerden yoğun miktarda histamin salgılanmasını tetikler. Histamin ise kılcal damarların geçirgenliğini artırarak dokularda sıvı birikimine, kızarıklığa ve mukus artışına neden olur.' Arda, bu bilgilerden yola çıkarak şu çıkarımı yapar: 'Alerjik bir bireyin, duyarlı olduğu polenlere ikinci kez maruz kaldığında aniden hapşırmaya başlaması ve gözlerinin sulanması; bağışıklık sisteminin poleni önceden tanıyıp mast hücrelerini hızlı yanıt verebilecek şekilde önceden programlamış olmasından kaynaklanır.'

5. 5.

   Bahar aylarında polenlere karşı hassasiyeti olan Emre, ilk kez karşılaştığı bir bitki türünün bulunduğu bahçeye girdiğinde o gün herhangi bir rahatsızlık hissetmemiştir. Ancak iki hafta sonra aynı bahçeye tekrar gittiğinde, bahçeye girer girmez hapşırma, göz sulanması ve burun akıntısı gibi şiddetli semptomlar göstermeye başlamıştır. Emre'nin bu iki ziyareti arasındaki farkı biyokimyasal olarak araştıran bir öğrenci, alerjik tepkilerin oluşum mekanizmasını incelediğinde hangi çıkarıma ulaşabilir?

   • A) İlk karşılaşmada polenler vücut tarafından yabancı madde olarak tanınmadığı için herhangi bir antikor üretimi gerçekleşmemiştir.
   • B) İkinci karşılaşmada belirtilerin hızla ortaya çıkma nedeni, polenlerin mast hücrelerindeki hazır antikorlara bağlanarak histamin salınımını tetiklemesidir.
   • C) Alerjik reaksiyonlar sadece kan plazmasında serbest gezen antikorların polenleri parçalamasıyla meydana gelen bir iltihaplanma sürecidir.
   • D) Histamin salgısı sadece polenle ilk temas anında gerçekleşir, ikinci temas antikorların polenleri doğrudan yok etmesini sağlar.
   • E) Birinci ve ikinci karşılaşma arasındaki farkın temel sebebi, mast hücrelerinin ikinci karşılaşmada polenleri fagositozla hücre içine almasıdır.
6. 6.

   Bir biyoloji laboratuvarında, aynı patojen mikroorganizmaya maruz kalan iki bireyin bağışıklık tepkileri incelenmektedir. 1. Birey bu patojene karşı daha önce aşılanmış, 2. Birey ise patojenle ilk kez karşılaşmıştır. Yapılan ölçümlerde; 1. Bireyde spesifik antikorların hızla üretildiği, 2. Bireyde ise önce fagositoz yapan hücrelerin ve interferonların (virüslere karşı üretilen proteinler) devreye girdiği, antikor üretiminin ise günler sonra başladığı gözlemlenmiştir. Bu senaryoya dayanarak; '2. Bireyde ilk etapta görülen fagositoz ve interferon salgılanması süreci, bağışıklık sisteminin "tanıma, aktivasyon ve tepki" aşamalarını içeren özgül (adaptif) bağışıklık sınıfına dahil edilir.' ifadesi doğru mudur?

7. 7.

   Bir biyoloji laboratuvarında, aynı türe ait 'P' virüsüne farklı zamanlarda maruz kalan üç öğrencinin (Ali, Ayşe ve Can) bağışıklık sistemlerinin verdiği tepkiler incelenmiştir. Ali: Virüs, burun boşluğundaki mukus ve siller tarafından yakalanarak vücut dokularına ulaşması engellenmiştir. Ayşe: Virüs vücuda girdikten sonra fagositoz yapan hücreler ve yangısal tepki (enflamasyon) ile karşılaşmış; Ayşe'de yüksek ateş ve halsizlik görülmüştür. Can: Daha önce bu virüse karşı aşılanmış olan Can'ın vücudunda, virüsle karşılaşır karşılaşmaz bellek hücreleri devreye girmiş ve hızla yüksek miktarda antikor üretilerek virüs etkisiz hale getirilmiştir. Bu üç öğrencinin bağışıklık tepkileri dikkate alındığında, bağışıklık sisteminin sınıflandırılması ve işleyişi ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Ali'de görülen savunma mekanizması, sadece 'P' virüsüne özel olarak geliştirilen özgül bir tepkidir.
   • B) Ayşe'nin vücudunda gerçekleşen fagositoz ve yüksek ateş, özgül bağışıklığın (3. hat) bir parçasıdır.
   • C) Can'ın bağışıklık tepkisi, 'tanıma, aktivasyon ve tepki' aşamalarını içeren kazanılmış bağışıklık örneğidir.
   • D) Her üç öğrencide de savunma süreci aynı hızda gerçekleşmiş ve aynı tip proteinler görev almıştır.
   • E) Ali ve Ayşe'nin gösterdiği tepkiler 'aktif bağışıklık', Can'ın gösterdiği tepki ise 'pasif bağışıklık' olarak gruplandırılır.
8. 8.

   Bir biyoloji laboratuvarında üç farklı gözlem yapılıyor: Gözlem: Küstüm otu (Mimosa pudica) bitkisine dokunulduğunda, turgor basıncındaki değişim ve kimyasal sinyallerle yapraklarını hızla kapatıyor. Gözlem: Karanlıkta kalan bir insanın gözüne ışık tutulduğunda, sinirsel iletimle göz bebekleri hızla küçülüyor. Gözlem: Bir amip, bulunduğu ortama besin eklendiğinde kimyasal uyaranı algılayarak yalancı ayaklarıyla besine doğru hareket ediyor. Bu üç farklı canlıda gerçekleşen olaylar, 'uyaranın türü ve organizmanın karmaşıklığı ne olursa olsun; uyarının algılanması, içsel bir mesajcıyla işlenmesi ve hedef birimde bir yanıtın oluşması' şeklinde ortak bir örüntü sergilemektedir. Bu verilerden yola çıkarak, canlıların çevrelerine uyum sağlama süreçlerinin farklı mekanizmalarla olsa da temelde aynı mantıksal döngüye dayandığı genellemesine ulaşılabilir.

9. 9.

   Bir biyoloji laboratuvarında öğrenciler, üç farklı canlı grubunun ışık uyaranına verdiği tepkileri inceleyen bir deney düzeneği kurmuşlardır: Gözlem: Pencere kenarına konulan bir bitkinin gövdesinin birkaç gün içinde ışığın geldiği yöne doğru büküldüğü ve bu süreçte 'oksin' adı verilen hormonun asimetrik dağıldığı tespit edilmiştir. Gözlem: Mikroskop altında incelenen bir Öglena popülasyonunun, fotosentez yapabilmek için kamçıları yardımıyla ışık yoğunluğunun ideal olduğu bölgeye doğru aktif olarak yer değiştirdiği görülmüştür. Gözlem: Bir farenin bulunduğu karanlık ortama aniden güçlü bir ışık kaynağı tutulduğunda, farenin göz bebeklerinin hızla küçüldüğü ve farenin ışığın az olduğu kuytu bir köşeye kaçtığı izlenmiştir. Öğrencilerin yaptığı bu gözlemlerden yola çıkarak, farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları hakkında aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılabilir?

   • A) Canlıların tamamı ışık uyarısına karşı sadece hormonal sistemlerini kullanarak tepki verirler.
   • B) Organizmaların yapısal karmaşıklığı arttıkça uyaranlara verilen tepkilerin hızı her zaman azalır.
   • C) Farklı canlı türleri, çevresel değişimleri algılayıp hayatta kalma ve dengede kalma amacıyla kendilerine özgü farklı mekanizmalarla tepki oluştururlar.
   • D) Bitkilerde tepki oluşumu sadece fiziksel yönelimle sınırlıyken, hayvanlarda sadece sinirsel iletimle gerçekleşir.
   • E) Tek hücreli canlılarda tepki mekanizması oluşması için mutlaka bir sinir merkezinin varlığı gereklidir.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.