Yazım Kuralları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Büyük Harflerin Kullanımında Temel Kurallar

   Türkçede büyük harflerin yazımı, metin içi hiyerarşiyi ve özel ad statüsünü belirlemede temel bir ölçüttür. Özel adlar, unvanlar, kurum ve kuruluş adları bu kuralların merkezinde yer alır.

   Öne Çıkan Ayrıntılar

   • Kurum, Kuruluş ve Kurul Adları: Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar. Bu adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. Örnek: Türk Dil Kurumuna, Türkiye Büyük Millet Meclisinde.
   • Unvan, Saygı Sözleri ve Akrabalık Adları: Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri ve rütbe adları büyük harfle başlar (Kaymakam Erol Bey). Ancak akrabalık bildiren sözcükler küçük harfle yazılır (Ayşe teyze), unvan veya lakap niteliği kazandığında büyük harfle başlar (Nene Hatun, Baba Gündüz).
   • Yön Adları: Doğu ve batı gibi yön bildiren sözcükler, bir düşünce tarzını, medeniyeti veya bölgeyi nitelediğinde büyük harfle başlar (Batı medeniyeti). Yön göstermek amacıyla özel addan önce gelirse büyük (Kuzey Kıbrıs), özel addan sonra gelirse küçük harfle yazılır (Kıbrıs'ın kuzeyi).
   • Tarihi Olay, Çağ ve Dönem Adları: Tarihî dönem ve olay adları büyük harfle yazılır: İlk Çağ, Kurtuluş Savaşı, Tanzimat Dönemi.

   Birleşik Sözcüklerin Yazımında Anlam Değişimi Kuralı

   Birleşik sözcüklerin bitişik ya da ayrı yazılmasını belirleyen temel ölçüt, sözcüklerden birinin veya her ikisinin birleşme sırasında anlam kaybına uğrayıp uğramamasıdır.

   Bitişik Yazılan Birleşik Sözcükler

   • Anlam Kaybı: Sözcüklerden her ikisi veya ikincisi birleşme sırasında anlam değişmesine uğrarsa sözcük bitişik yazılır. Örnek: aslanağzı (çiçek), karafatma (böcek), suçiçeği (hastalık).
   • Ses Düşmesi veya Türemesi: Birleşirken ses düşmesine uğrayan sözcükler (pazartesi, kaynana, nasıl) ile etmek, olmak yardımcı fiilleriyle birleşirken ses olayı yaşayan sözcükler bitişik yazılır (hissetmek, kaybolmak).
   • Tür Kayması: Fiilimsilerle veya emir kipiyle kurulan kalıplaşmış sözcükler bitişik yazılır: cankurtaran, biçerdöver, dedikodu, kapkaç.

   Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler

   • Birleşme sırasında sözcüklerden hiçbiri veya ikinci sözcük anlam değişikliğine uğramamışsa ayrı yazılır: köpek balığı, çörek otu, yol ayrımı.
   • Dış, iç, sıra sözleriyle kurulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır: yurt dışı, çağ dışı, hafta içi, yanı sıra, peşi sıra.
   • Alt ve üst sözleri somut bir yer bildirdiğinde ayrı yazılır: deri altı, tepe üstü. Somut bir yer bildirmeyen durumlarda ise bitişik yazılır: bilinçaltı, akşamüstü.

   Ek ve Bağlaçların Ayrımı

   Yazımda en sık karşılaşılan hatalar; "de", "ki" ve soru eki "mi"nin yazımı ile düzeltme ve kesme işaretlerinin işlevinde görülür.

   Temel Kurallar ve Ayırt Etme Yolları

   1. "de / da"nın Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı bir sözcüktür; cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz (ancak daralabilir), hiçbir zaman "te/ta" biçiminde yazılmaz. Bulunma durumu eki olan "-de/-da" ise sözcüğe bitişik yazılır ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te/-ta" olabilir.
   2. "ki"nin Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır (demek ki, bilmem ki). Ancak kalıplaşmış olarak bitişik yazılan bağlaçlar da vardır (SOMBAHÇEMİ kodlaması: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki, İllaki). Sıfat yapan veya ilgi zamiri olan "-ki" ise ektir ve her zaman bitişik yazılır (evdeki hesap, seninki).
   3. Soru Eki "mı / mi / mu / mü": Kendinden önceki sözcükten daima ayrı yazılır ancak kendisinden sonra gelen kişi ve zaman ekleri bu eke bitişik yazılır: Gelecek misiniz?
   4. İkilemeler ve Pekiştirmeler: İkilemeler daima ayrı yazılır ve aralarına hiçbir noktalama işareti konmaz: el ele, art arda, yan yana. m, p, r, s ünsüzleriyle yapılan pekiştirmeler ise bitişik yazılır: masmavi, sapsarı, çepeçevre.
   5. Kısaltmaların Yazımı: Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde sözcüğün okunuşu (kg'dan, cm'yi), büyük harflerle yapılan kısaltmalarda ise son harfin okunuşu esas alınır (TDK'den, MEB'e).