Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Virgül (,) ve Noktalı Virgülün (;) Temel İşlevleri

   Yazılı anlatımda anlam karışıklıklarını önlemek, ögeleri sınıflandırmak ve cümle yapısını netleştirmek için noktalama işaretleri kurallara uygun kullanılmalıdır.

   Virgülün Kullanıldığı Başlıca Yerler:

   • Eş Görevli Sözcükler: Birbiri ardınca sıralanan eş görevli sözcük ve söz öbeklerinin arasına konur. (Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan korkmazdı.)
   • Sıralı Cümleler: Bağımsız cümleleri bağlamak için kullanılır. (Geldi, gördü, dinledi.)
   • Özne Vurgusu: Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için konur.

   Noktalı Virgülün İşlevi:

   Noktalı virgül, virgülün yetersiz kaldığı gruplandırma durumlarında devreye girer. Cümle içinde daha önce virgülle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak ya da ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri bağlamak için kullanılır:

   • Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül adları verilir.
   • At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

   İki Nokta (:) ve Tırnak İşareti (" ")

   Metin içi aktarımlarda ve doğrudan yapılacak açıklamalarda kullanılan işaretlerin kuralları şunlardır:

   İki Nokta (:)

   • Örnek Verme: Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur. Örnekler özel isim değilse küçük harfle başlar. (Pazardan pek çok şey aldık: elma, armut, portakal...)
   • Açıklama Yapma: Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur. Açıklama bağımsız bir cümle niteliğindeyse büyük harfle başlar. (Kendimi takdim edeyim: Meclis kâtiplerindenim.)
   • Doğrudan Aktarma: Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra kullanılır.

   Tırnak İşareti (" ")

   • Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Tırnak içindeki cümlenin sonundaki noktalama işareti tırnağın içinde kalır.
   • Özel olarak vurgulanmak istenen sözler veya eser adları tırnak içine alınabilir.

   Kesme İşareti (') Kullanımı ve İstisnaları

   Kesme işareti özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır. Ancak Türkçede kesme işaretinin kullanılmadığı önemli istisnalar bulunmaktadır:

   Kesme İşaretinin Kullanıldığı Durumlar:

   • Özel adlara getirilen çekim ekleri ayrılır: Türkiye'nin, Ahmet'e, Van Gölü'nü.
   • Kısaltmalara getirilen ekler ayrılır: TBMM'nin, TDK'den.
   • Sayılara ve belirli bir tarihi belirten ay ve gün adlarına gelen ekler ayrılır: 1923'te, 29 Ekim'de.

   Kesme İşaretinin Kesinlikle Kullanılmadığı Durumlar:

   • Yapım Ekleri: Özel adlara getirilen yapım ekleri ve bu eklerden sonra gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz: Türkleşmek, Ankaralı, Türkçenin, Müslümanlıkta.
   • Çoğul Eki (-lar/-ler): Özel adlara gelen çoğul eki ve sonrasındaki ekler ayrılmaz: Ahmetler, Almanlar, Yunus Emrelerin.
   • Kurum ve Kuruluş Adları: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim ve oturum adlarına gelen hiçbir ek kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Mavi Köşe Bakkaliyesine.

   Sık Yapılan Noktalama Hataları ve İstisnalar

   Sınavlarda sıklıkla çeldirici olarak kullanılan ve virgül veya diğer işaretlerin kesinlikle konulmaması gereken durumlar şunlardır:

   • Metin İçindeki Bağlaçlar: ve, veya, yahut, ya... ya, hem... hem, ne... ne, gerek... gerek gibi bağlaçlardan önce de sonra da herhangi bir noktalama işareti konmaz.
   • Tekrarlı Zarf-Fiil Ekleri: Cümlede art arda sıralanmış zarf-fiiller varsa aralarına virgül konur; ancak cümlede tek bir zarf-fiil eki (-ıp, -arak, -ınca, -dıkça vb.) bulunuyorsa bu ekten sonra asla virgül konmaz. (Gülerek içeri girdi. - Virgül konmaz.)
   • Koşul Eki (-se / -sa): Şart ekinden sonra virgül konmaz. (Hava açarsa yürüyüşe çıkarız.)
   • Zarf-Fiil İşlevindeki 'mı / mi': Pekiştirme veya zaman anlamı katan 'mı / mi' edatından sonra virgül konmaz. (Hava karardı mı eve döneriz.)
   • İkilemeler: İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına hiçbir noktalama işareti konmaz. (Ağır ağır, doğru dürüst).