Fiilimsiler Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Fiilimsi Kavramı

   Fiil kök veya gövdelerine belirli eklerin getirilmesiyle türetilen; cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi (eylemsi) denir.

   Fiilimsilerin Genel Özellikleri

   • Fiil anlamını tamamen yitirmezler ancak çekimli fiiller gibi şahıs ve kip eki alamazlar.
   • Olumsuzluk eki olan -me / -ma ekini alabilirler.
   • Cümlede yan cümlecik kurarak temel cümlenin bir ögesi olurlar.
   • İsim çekim eklerini (hâl, iyelik, çokluk vb.) alabilirler.

   İsim-Fiil Nedir?

   Fiil kök veya gövdelerine -ma / -me, -mak / -mek, -ış / -iş / -uş / -üş eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Bu ekler akılda kolay kalması amacıyla genellikle "iş-me-mek" veya "ma-yış-mak" şeklinde kodlanır.

   Örnek Cümleler

   • Kitap okumak zihni dinlendirir. (Özne görevinde isim-fiil)
   • Onun şiir okuyuşu herkesi etkiledi. (İyelik eki almış isim-fiil)
   • Gülmeyi unutan insanlara tebessüm etmeyi hatırlattı. (Belirtme hâli eki almış isim-fiil)

   Sıfat-Fiil Nedir?

   Fiil soylu sözcüklerin -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er / -ır / -ir, -dık / -dik, -acak / -ecek, -mış / -miş eklerini alarak cümlede genellikle sıfat görevinde kullanılmasıdır. Geleneksel olarak "an-ası-mez-ar-dik-ecek-miş" tekerlemesiyle hatırlanır.

   Örnek Cümleler

   • Yıkılası dağlar aramızda engel oldu.
   • Görünmez kaza dedikleri bu olsa gerek.
   • Tanıdık yüzlerle karşılaşmak beni mutlu etti.

   Adlaşmış Sıfat-Fiil

   Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiil o ismin yerine geçerek adlaşmış sıfat-fiil olur.

   Örnek: Ağlayan çocukları susturdu. → Ağlayanları susturdu.

   Zarf-Fiil Nedir?

   Fiillere getirilen -ken, -alı / -eli, -asıya / -esiye, -e ... -e, -ip, -ince, -erek, -dıkça, -meksizin, -cesine, -r ... -mez, -dığında gibi eklerle yapılan ve cümlede yüklemi zaman veya durum bakımından niteleyen sözcüklerdir.

   Örnek Cümleler

   • Soruları düşünerek çözmelisin. (Durum bildirir: Nasıl çözmelisin?)
   • Güneş doğunca yola çıkacağız. (Zaman bildirir: Ne zaman çıkacağız?)
   • Odaya girer girmez pencereleri açtı. (Zaman bildirir)

   Önemli Uyarılar

   1. Kalıcı İsimler

   Bazı fiilimsi ekleri eylem anlamını tamamen yitirerek somut bir varlığın ya da kavramın kalıcı adı haline gelebilir. Bu sözcükler fiilimsi kabul edilmez.

   • Bahçeye yeni bir kazma aldık. (Kalıcı isim)
   • Yaz aylarında dondurma tüketimi artar. (Kalıcı isim)
   • Binanın girişi sağ taraftadır. (Kalıcı isim)

   2. Kip Eki ile Sıfat-Fiil Eki Ayrımı

   -ar, -maz, -dık, -acak, -mış ekleri hem fiilimsi hem de çekimli fiil kipi olarak kullanılabilir. Bu iki kullanım birbiriyle karıştırılmamalıdır.

   • Koşar adımlarla yanıma geldi. (Sıfat-fiil)
   • Her sabah parkta bir saat koşar. (Geniş zaman çekimli fiil)
   • Gelecek hafta sınav var. (Sıfat-fiil)
   • Yarın bize misafir gelecek. (Gelecek zaman çekimli fiil)