Fiilde Çatı Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Bir dil araştırmacısı fiil çatılarını sınıflandırırken şu kuralları belirlemiştir: • Kural 1: Yüklem isim soyluysa 'Çatı Aranmaz'. • Kural 2: Yüklem eylemi bizzat yapan özneye sahipse ve nesne alabiliyorsa 'Etken-Geçişli'dir. • Kural 3: Yüklemde işi yapan belli değilse ve nesne alamıyorsa 'Edilgen-Geçişsiz'dir. Buna göre 'Akşamüzeri başlayan şiddetli fırtına köydeki elektrik tellerini kopardı.' cümlesi araştırmacının kurallarına göre hangi grupta yer alır?

   • A) Çatı Aranmaz
   • B) Edilgen - Geçişli
   • C) Edilgen - Geçişsiz
   • D) Etken - Geçişli

2. Bir Türkçe öğretmeni tahtaya şu dört cümleyi yazmıştır: I. Bahçedeki yaşlı çınar ağacı şiddetli fırtınada devrildi. II. Toplantıda alınan kararlar tüm üyelere yazılı olarak bildirildi. III. Küçük çocuk annesini görünce sevinçle boynuna sarıldı. IV. Köydeki eski ilkokul binası nihayet geçen ay onarıldı. Öğretmen, öğrencilerden yalnızca yüklemi edilgen çatılı olan ve işi yapanın belli olmadığı cümleleri seçmelerini istemiştir. Öğrenciler hangi numaraları seçmelidir?

   • A) I ve III
   • B) I, II ve IV
   • C) II ve IV
   • D) II, III ve IV

3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi 'öznesine göre edilgen, nesnesine göre geçişsiz' bir çatı özelliğine sahiptir?

   • A) Şehrin merkezindeki tarihî konak nihayet restore edildi.
   • B) Sanatçı sergideki tablolarını büyük bir gururla anlattı.
   • C) Bahçedeki fıskiyeler gün batımında kendiliğinden çalıştı.
   • D) Kütüphaneden aldığım sürükleyici kitabı iki günde bitirdim.

4. I. Bilim insanları kutuplardaki buzulların erime hızını inceledi. II. Yarışma için hazırlanan afişler okul panolarına asıldı. III. Akşam serinliğinde balkonda oturup eski günleri andık. IV. Yeni yapılan otoyol yoğun kar yağışı sebebiyle trafiğe kapandı. Numaralanmış cümlelerden hangilerinin yüklemleri nesnesine göre geçişlidir?

   • A) II ve IV
   • B) I ve II
   • C) II ve III
   • D) I ve III

5. Fen bilimleri dersinde hazırladığı deney raporunda nesnel ve bilimsel bir üslup kullanmak isteyen Zeynep, cümlelerinin yüklemlerini edilgen çatılı seçmeye karar vermiştir. Buna göre Zeynep raporunda aşağıdaki cümlelerden hangisini kullanırsa hedefine uygun davranmış olur?

   • A) Deney tüpündeki sıvıyı ısıtıcının üzerine dikkatlice bıraktık.
   • B) Karışımın rengi yaklaşık beş dakika sonra maviye dönüştü.
   • C) Deney ortamındaki sıcaklık değişimi hassas termometreyle ölçüldü.
   • D) Arkadaşlarım sonuçları kaydederken ben de grafiği çizdim.

6. Birleşik cümlelerde ya da sıralı cümlelerde bir eylemin etken, diğerinin edilgen olması anlatım bozukluğuna (çatı uyuşmazlığına) yol açar. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir çatı uyuşmazlığı bulunmaktadır?

   • A) Bütün evraklar dikkatle incelenip nihai bir karara vardı.
   • B) Proje detayları incelendi ve rapor kurul tarafından onaylandı.
   • C) Öğretmenimiz ödevleri topladı ve hepsini titizlikle kontrol etti.
   • D) Salondaki masalar düzenlendi, sandalyeler yerine yerleştirildi.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, çatı özelliği bakımından 'edilgen ve geçişsiz' bir fiildir?

   • A) Misafirler için hazırlanan lezzetli yemekler afiyetle yendi.
   • B) Hafta sonu yapılacak olan gezi için erken saatte yola çıkıldı.
   • C) Genç ressam sergideki tablolarını sanatseverlere tanıttı.
   • D) Şiddetli dolu yağışı nedeniyle ağaçların dalları kırıldı.

8. 'Açmak' fiili kök hâlindeyken geçişli bir fiil olduğu hâlde '-ıl/-il' ekini alıp 'açılmak' biçimine dönüştüğünde nesne alamayarak geçişsiz hâle gelir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bu açıklamayı örneklendiren bir çatı değişimine uğramıştır?

   • A) Çocuklar bahçedeki salıncakta neşeyle sallandı.
   • B) Yorgun sporcu minderin üzerine boylu boyunca uzandı.
   • C) Kitaplıktaki en sevdiği romanı bir solukta okudu.
   • D) Kütüphanenin kapıları sabahın ilk ışıklarıyla açıldı.

9. Edilgen çatılı fiillerin bulunduğu cümlelerde bazen eylemi gerçekleştiren kişi ya da kurum 'tarafından, etkisiyle, nedeniyle' gibi ifadelerle (örtülü özne) belirtilebilir. Ancak bu durum, fiilin edilgen olma özelliğini değiştirmez. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde örtülü özne kullanılmıştır?

   • A) Şiddetli rüzgâr yüzünden bahçedeki tüm çadırlar devrildi.
   • B) Yarışma sonuçları jüri üyelerinin onayından sonra açıklandı.
   • C) Alınan yeni kararlar okul yönetimi tarafından duyuruldu.
   • D) Bakanlık yetkilileri deprem bölgesinde kapsamlı incelemeler yaptı.

10. Aşağıdaki cümlelerden hangisi çatı özellikleri bakımından 'Öznesine göre etken, nesnesine göre geçişsiz' bir eyleme sahiptir?

    • A) Yarışma kuralları jüri tarafından açıklandı.
    • B) Küçük çocuk parktaki salıncakta neşeyle güldü.
    • C) Öğrenciler kütüphanedeki kitapları raflara dizdi.
    • D) Çiftlikteki koyunlar sabah erkenden sağıldı.

11. Bir dil bilgisi yazılımı, yüklemleri nesne-yüklem ilişkisine göre denetlemektedir. Yazılım, yüklemi geçişsiz olan bir cümle tespit ettiğinde ekranda kırmızı uyarı ışığı yakmaktadır. Buna göre yazılım aşağıdaki cümlelerin hangisinde kırmızı ışık yakar?

    • A) Yazar, son makalesini dün akşam bitirdi.
    • B) Şairin yeni şiirini herkes çok beğendi.
    • C) Masanın üzerindeki dağınık evrakları hızlıca topladı.
    • D) Ağır adımlarla sahildeki taş banka doğru yürüdü.

12. Aşağıdaki tabloda bazı cümleler ve bu cümlelerin çatı özellikleri işaretlenmiştir. 1. Bahçedeki elmalar toplandı. (Edilgen) 2. Kuşlar gökyüzünde süzülüyor. (Edilgen) 3. Kardeşim odasını düzenledi. (Etken) 4. Misafirler kapıda karşılandı. (Etken) Numaralanmış eşleştirmelerden hangileri yanlıştır?

    • A) 1 ve 3
    • B) 2 ve 4
    • C) 1 ve 4
    • D) 2 ve 3

13. Haber metinlerinde ve resmî duyurularda nesnelliği sağlamak ve odak noktasını işi yapandan çok gerçekleşen eyleme çekmek için genellikle edilgen çatılı fiiller tercih edilir. Buna göre aşağıdaki haber başlıklarının hangisinde bu amaçla edilgen çatı kullanılmıştır?

    • A) Uzay Ajansı Yeni Keşif Aracını Başarıyla Fırlattı
    • B) Sağlık Bakanlığı Kış Önlemlerini Açıkladı
    • C) Şehrin Su Şebekesi Hattı Tümüyle Yenilendi
    • D) Meteoroloji Hafta Sonu İçin Fırtına Uyarısı Yaptı

14. Edilgen çatılı fiillerde işi yapan gerçek bir özne yoktur; eylemden etkilenen varlık 'sözde özne' görevini üstlenir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne bulunmaktadır?

    • A) Mahalledeki eski köprü güvenlik gerekçesiyle yıkıldı.
    • B) Usta yazar, yeni romanını iki yıl içinde tamamladı.
    • C) Sporcular yarışma başlamadan önce sahada ısındı.
    • D) Öğretmenimiz sınav sonuçlarını yarın ilan edecek.

15. Bazı cümlelerde fiil geçişli olduğu hâlde cümlede açıkça bir nesne kullanılmamış olabilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma uygun bir örnek vardır?

    • A) Bütün gece aralıksız yağan yağmur sabah dindi.
    • B) Küçük çocuk annesinin elini tutarak karşıya geçti.
    • C) Saatlerdir durağın köşesinde sabırla bekliyordu.
    • D) Kitaplarını masanın üzerine büyük bir özenle dizdi.

16. İşi yapan gerçek bir öznesi bulunan fiillere etken fiil denir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem etken çatılıdır?

    • A) Bahçıvan, kurumuş dalları sabah erkenden tek tek budadı.
    • B) Okulun duvarları yaz tatilinde güzelce boyandı.
    • C) Bayram öncesinde tüm sokaklar baştan aşağı temizlendi.
    • D) Yarışmada dereceye giren öğrencilere ödülleri verildi.

17. Nesnesine göre fiiller, nesne alabilen (geçişli) ve nesne alamayan (geçişsiz) olmak üzere ikiye ayrılır. Yükleme sorulan 'Neyi?', 'Kimi?' sorularına cevap veren ya da başına 'onu' kelimesi getirilebilen fiiller geçişlidir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem geçişli bir fiildir?

    • A) Yorucu bir günün ardından koltukta hemen uyuyakaldı.
    • B) Tren istasyonundaki kalabalık gittikçe azalıyordu.
    • C) Kuşlar sabahın erken saatlerinde neşeyle ötüştü.
    • D) Genç mimar, hazırladığı yeni projeyi heyetle paylaştı.

18. Yüklemi isim soylu olan cümlelerde çatı özelliği aranmazken fiil soylu olanlarda aranır. Buna göre aşağıdaki panoda yer alan cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?

    • A) Bahçedeki kurumuş yapraklar rüzgârın etkisiyle her yana savruldu.
    • B) Kütüphanenin en üst katı araştırmacılar için son derece sessizdi.
    • C) Çocuklar parktaki yeni oyuncakları sırayla denediler.
    • D) Şairin son kitabı raflardaki yerini nihayet aldı.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.